SAT - Sennacieca Asocio Tutmonda

almanach libre pensee 1908

simeone — 2026-05-02T19:41:11Z

almanach libre pensee en franca

Liberpensuloj en Eŭropo naciaj kaj transnaciaj sekularaĵoj

simeone — 2026-05-01T04:50:21Z

liberpensuloj en Eŭropo naciaj kaj transnaciaj sekularaĵoj EO 1

liberpensuloj en Eŭropo naciaj kaj transnaciaj sekularaĵoj EO 2

La Kontraŭ-Palantir Manifesto

simeone — 2026-04-26T18:25:42Z

1. Programistoj laborantaj en Interreto havas moralan respondecon al la tuta mondo, ne al unu lando. Interreto estis desegnita ekde sia komenco kiel universala sistemo por kundivido de scio sen cenzuro. Interreto ne estas la posedaĵo de iu ajn registaro aŭ nacio.

2. Interreto ebligas amasan gvatadon je skalo neimagebla por la gestapo kaj la ĉekao. Multe tro da programistoj malŝparis siajn vivojn konstruante gvatsistemojn sub la alivestiĝo de Reta reklamado. Hodiaŭ, ĉi tiuj retspuraj sistemoj estas uzataj por monitori, kontroli kaj eĉ mortigi homojn de kompanioj kiel Palantir, kiuj serĉas kombini ŝtatan perforton kun kompania efikeco, kaj tiel krei novan formon de teknofaŝismo.

3. Gvatado pravigita de eksteraj naciaj sekurecaj minacoj estos turnita kontraŭ civitanoj ene de la nacia ŝtato. Amasa gvatado iam estis la ekskluziva domajno de la NSA, sed hodiaŭ ĝi estis privatigita al korporacioj kiel Palantir kiuj estas nerespondeblaj al iu demokrata procezo. Kio komenciĝas kiel timo de eksteraj eksterlandaj naciŝtatoj turnas enen por koncentriĝi sur enmigrintoj, disidentoj, kaj eventuale iu ajn kiu povus defii la status quo aŭ provos eliri ĉiam pli malfunkcian socion.

4. Ĉiuj estas celo. La "malamiko ene" kontinue disetendiĝas ĝis ĝi ampleksas la tutan loĝantaron de nacio sendepende de ilia statuso kaj kredoj, pravigante ĉiam pli paranojan kaj totaligantan gvatadon. La linio inter policaj kaj armeaj operacioj malklariĝas, kun juraj kadroj estas anstataŭigitaj per teknologia perforto funkcianta tute senpune.

5. Gvatado povas esti venkita nur konstruante programaron kaj aparataron por defendi nin. Mikaj alvokoj por reguligo aŭ moraligaj postuloj pri homaj rajtoj estas senutilaj en ĉi tiu epoko. Ajnaj rajtoj devas esti devigitaj per la malmola potenco de kodo. Kodo, ne leĝoj, povas esti uzata por subteni la rajton al privateco igante gvatadon malfacila, se ne malebla, eĉ de naciŝtataj kontraŭuloj.

6. Ni estas regata de senila gerontokratio. Male al la generacioj, kiuj batalis en la mondmilitoj, la plej multaj el niaj nunaj regantoj estas degeneritaj pedofiloj, kiuj oferus la bonfarton de la junularo kaj la tuta planedo pro sia infana deziro al riĉeco kaj potenco. Teknologioj de gvatado kaj aŭtomatigita militado reflektas iliajn ĉiam pli malesperajn provojn konservi arkaikajn formojn de dominado.

7. La Usona Imperio malimplikas. Iam, Usono prezidis globon kie ĝi povis plenumi sian regadon per la statuso de la dolaro kiel tutmonda rezerva valuto kaj reto de same tutmondaj armeaj bazoj. Hodiaŭ, novaj regionaj potencoj rekte defias Usonon kiam ĝia imperio dissolviĝas antaŭ interna ekonomia stagno, politika korupto kaj la inflacio de la dolaro.

8. En vera milito, fantazioj de tuta teknologia regado ĉiam miskarburas. Kiam senvizaĝa virabelo mortigas la patron de infano, tiu infano iam venĝos sendepende de la kosto. Ĉi tio estas io forgesita de tiuj, kiuj kreskis en komfortaj antaŭurboj. Preterpasante nulsumajn ludojn, oni povas nur vere gajni batalon kontraŭ popolo pruvante, ke via venko provizas pli bonan vivmanieron, pliigitan prosperon kaj inspiran filozofion.

9. Sufiĉe strange, proponantoj de plene aŭtomatigita militado subtenas universalan skizon. Profunde, ĉi tiuj klavaraj militistoj scias, ke iliaj tekno-faŝismaj fantazioj estas papera tigro kiam kontraŭstaraj kontraŭuloj, kiuj okupiĝas pri nesimetria militado. Ili ankaŭ scias, ke neniu el siaj infanoj batalos en milito por sia ŝtato, sed ili ĝojus vidi la infanojn de aliaj homoj veni hejmen en korpo-sakoj.

10. La problemo ne estas ĉu AI-armiloj estos konstruitaj ; ni devas respondecigi tiujn, kiuj ilin konstruas. Ne gravas, kiu lando deplojas aŭtomatigitajn mortigajn maŝinojn, neniu estas absolvita de la murdo de civiluloj kaj la detruo de infrastrukturo pro la salono-truko ŝanĝi la kulpigon al AI.

11. Atoma milito estas ĉe la horizonto. Dum diversaj ŝtatoj descendas en militojn pro ĉiam pli malabundaj naturresursoj, la ebleco de taktikaj nukleaj strikoj super Teherano, Kyiv, kaj aliaj konfliktoj revenis al la historia stadio. Ĉiam pli geriatraj kaj aŭtoritatemaj regantoj alfrontas malpli da gardreloj ol antaŭe al deplojado de nukleaj armiloj, kaj eble eĉ volas oferi la supervivon de la homaro por trankviligi siajn proprajn eta egoojn.

12. Nia celo estas mondo de paco kie ĉiu homo povas esti povigita per la Interreto. Moderna milito estas la esenca ludo sendi junulojn al la viandomuelilo. Kial morti por la profito de koruptaj regantoj, kiam oni povus konstrui por vi realan riĉaĵon kaj potencon uzante la Interreton ?

13. Ni devus batali por la mondo, kiun ni volas, kaj konstrui la ilojn bezonatajn de estontaj generacioj. Pacifismo estus memmortiga en ĉi tiu periodo de tutmonda turbuleco kaj rimedmilitoj, sed vera malfacila potenco kuŝas en teknologio : Programistoj devus krei teknologiojn por vivi liberan vivon kaj prosperi en malamika socio de gvatado kaj kontrolo. Malcentralizo estas la sola maniero kiel ĉi tiuj teknologioj pluvivos kontraŭ la neevitebla subpremo.

14. La Ŝtato ne helpos nin. La ŝtato estas mortanta antaŭ-interreta institucio, kiu ĉiam pli similas nenion krom Ponzi-skemo nutrita de impostoj kaj ŝuldo. Neniu el la junularoj vivantaj hodiaŭ verŝajne heredos ajnajn avantaĝojn, kiel bonfarto kaj sanservo. Teknologio povas subteni alternativon : La malcentralizo de potenco al la individuo kaj komunumoj, kiujn ili libervole aliĝas.

15. Alcentrigitaj kaj maldiafanaj algoritmoj estas danĝero por liberesprimo. Propagando estas la flanko de gvatado, ĉar kontinua propagando malhelpas al iu ajn eĉ pensi pri defio de la sistemo. Sociaj amaskomunikiloj monopoloj antaŭenigas propagandon por krei ĝeneraligitan idiotismon dum silentigas tiujn, kiuj kuraĝus kritiki la regantan ordon antaŭ ol ili povas organizi kontraŭ ĝi.

16. Konstrui novajn formojn de socia organizo unu kun la alia estas esenca por postvivado. La tradicia amaskomunikilaro de politiko kaj distro ekzistas por malatentigi nin de konstruado de interreta solidareco kaj distribuitaj aŭtonomaj organizoj trans limoj. La hierarkia ŝtato estas tiel grava por ni kiel la mezepoka eklezio kaj reĝoj estis al la formado de la akcia korporacio kaj la sindikato.

17. Cifereca identeco estas la sekva paŝo en ilia sistemo de kontrolo. Ene de la venontaj kelkaj jaroj, aliro al Interreto - inkluzive en Eŭropo kaj Usono - postulos biometrikajn naciajn identajn kartojn, uzante la malfortan senkulpigon "protekti infanojn". La vera celo estas konservi liberan aliron al subfosa politika enhavo kaj haltigi transliman komunikadon por malhelpi novajn formojn de memorganizado kaj rezisto aperi.

18. Nur kiam oni povas esti anonima, oni vere liberas. La libereco esprimi sin sen cenzuro kaj gvatado estas esenca antaŭkondiĉo kaj por la aŭtonoma uzo de racio kaj por la demokratia evoluo de la socio. Teknologio devas ebligi la liberecon selekteme malkaŝi nin al la mondo - por ke ni povu iĝi kiaj ni volas esti - konservante la rajton al privateco tra la Interreto, inkluzive de ne nur individua privateco, sed ankaŭ la rajton komerci kaj formi kontraktojn private.

19. Ameriko kreis la unuan tutmondan gvatŝtaton, sed ĝi ne estos la lasta. Tro multaj forgesis, aŭ eble akceptis, la revelaciojn de Wikileaks kaj Snowden. Ŝtatoj tra la mondo de Ĉinio ĝis Rusio kreas eĉ pli potencajn tutmondajn gvatsistemojn kaj propagandmaŝinojn. Utiligante privatajn defendkontraktojn en landoj tra la mondo, Palantir serĉas igi sin la operaciumo de translima tutmonda sekreta ŝtato dum ĝi puŝas sian propran farsecan version de etno-naciismo.

20. Kulturaj militoj estas psyop. La "Epstein-klaso" virto-signaloj pri moralo kaj la supereco de sia civilizo, ĉio provante reveni al la regulo de heredaj elitoj, eĉ en Usono. Prefere ol renversi la gajnojn de la klerismo, ni prenas la flankon de niaj prapatroj kiuj batalis jarcentdaŭran batalon por individua libereco, scienca progreso, malcentralizitaj merkatoj, desupra demokratio kaj la emancipiĝo de la homaro de feŭdaj monarkoj kaj iliaj ŝajnigaj mitologioj.

21. Novaj formoj de teknologio povas transformi la mondon. Teknologio ne estas nur ilo, sed la mondo en kiu ni vivas kaj etendo de niaj kognaj kapabloj. La kunlaboro de homoj kun la kolektiva inteligenteco enigita en AI povus akceli homan progreson kaj venki planedajn krizojn kiel klimata ŝanĝo kaj atommilito, kiuj minacas la supervivon de nia specio.

22. Vivu senpage aŭ mortu provante. Ni devas porti eternan vigladon en la lukto kontraŭ faŝismo, kaj la batalkampo estas teknologio. Ne ekzistas meza vojo : Teknologioj devas elekti ĉu labori por la sklavigo de la homaro aŭ krei novajn spacojn por libereco.
Noto de Harry Halpin

Ĉi tiuj estas miaj personaj kredoj, ne tiuj de Nym. Tamen kiel filozofo kiu fondis teknikan noventreprenon laborantan pri kontraŭ-gvata teknologio, mi havas respondecon respondi al ĉi tiu manifesto de Palantir kaj ĝi estas tiel nomata "filozofo-ĉefoficisto" Alex Karp. Mi studis filozofion sub la franca filozofo de teknologio Bernard Stiegler, kiu provis averti nin pri la pliiĝo de kondutkontrolo kaj artefarita stulteco sur ciferecaj platformoj. Estas al lia heredaĵo ke mi dediĉas ĉi tiun respondon. Por miaj pliaj pensoj pri la politika filozofio de teknologio kaj gvatado, vidu mian plej novan filozofian artikolon pri la "Nemateria Konstitucio" kreita de interretaj normoj en respondo al la revelacioj de Snowden pri amasa gvatado de la NSA.

Nemateria Konstitucio La Post-Snowden Prizorgado de la Interreto Eo

La manifesto de Palantir por dominado
La teĥnologia giganto fondita de Peter Thiel kaj gvidata de Alex Karp ĵus publikigis 22 virusajn tezojn pri la estonteco de Usono kaj la Okcidento.

Ni tradukas kaj komentas ĉi tiun tekston, laŭdatan de novreakciaj ideologoj kiel "la skizo por forĝi teĥnofaŝisman Okcidenton", linion post linio.
Aŭtoro
Arnaud Miranda , Gilles Gressani

En la tekno-cezarista galaksio, la ĉefoficisto de Palantir okupas unikan pozicion.
Male al Peter Thiel, lia partnero kaj kunfondinto de Palantir , kiu agnoskas la apartigon inter libereco kaj demokratio ekde 2009 , aŭ Curtis Yarvin , kiu eksplicite teoriadas pri postdemokratia ordo bazita sur la figuro de la ĉefoficisto-monarko , Alex Karp ŝajnas resti ŝajne ene de la Respublikana horizonto, sen proponi nek frontan rompon nek evidentan eliron el la usona institucia kadro.
Lia projekto estas eĉ prezentita kiel "Teknologia Respubliko". — titolo de lia libro publikigita en februaro 2025 —, kaj proponas internan reformulon de potenco fronte al la novaj defioj de cifereca spaco kaj geopolitika rivaleco.
La ŝajna modereco de la kapo de koloso, kiu profunde reagordas la rilaton inter publika potenco kaj milita kapablo en Usono, ne devas misgvidi nin.
Ĉar malantaŭ la respublikana retoriko kuŝas strategio, kiun oni povas resumi per ununura formulo : transformi la ŝtaton en filion de sia propra cifereca infrastrukturo, tiel senigante suverenecon de ĝia demokratia dimensio. La projekto de Karp estas, en ĉi tiu senco, klare formo de teknologia postliberalismo .
Fondita en 2003 per investo de In-Q-Tel — la riskkapitala fonduso de la CIA — kaj evoluigita en kunlaboro kun siaj analizistoj, Palantir sisteme renversis la potenc-ekvilibron, kiu kaŭzis ĝin. Ĝia metodo, kiun ĝi nomas " alteri kaj ekspansiiĝi ", konsistas el penetrado de organizo kun modesta komenca kontrakto (unu brita pundo por la NHS dum la pandemio), poste enmetado de ĝiaj inĝenieroj en la klientan agentejon, trudante sian proprietan "ontologion" kiel la datenstrukturon, ĝis ĉia eltiro fariĝas neebla, fenomeno konata kiel " vendistŝlosado " .
Ĉi tiu industria kunteksto devas esti memorata dum legado de ĉi tiu manifesto, publikigita sur X la 18-an de aprilo 2026 de la oficiala Palantir- konto , por resumi la esencon de La Teknologia Respubliko. 1. Ĉi tiu afiŝo, strange simila al per artefarita inteligenteco generita resumo de la libro, prezentas, en dudek du punktoj, la teĥnopolitikan vizion de ĝia ĉefoficisto.
Krome, la vortoj de Alex Karp — doktoro pri filozofio, kiu plurfoje asertis ligon al Jürgen Habermas kaj la Frankfurta Skolo — devas esti legitaj singarde. Por uzi la terminojn de Strauss, Karp konservas la lingvaĵon de demokratio je ekzotera nivelo , dum rezervante la faktan difinon de ĝia enhavo — tio estas, deziron pri kompleta revizio de la usona ŝtato — por implica, esotera registro.
Ni do publikigas la plenan tradukon de ĉi tiu manifesto, akompanata de komentaĵo, kiu celas restarigi ĝiajn implicajn antaŭsupozojn : 1. industriaj realaĵoj, 2. politikaj efikoj kaj 3. la ideologia dimensio.
Por refuti Karp , oni do devas legi tion, kion li skribas, tio estas, eksplicite klarigi tion, kion la teksto, laŭ konstruo, sindetenas de diri .
Mi.
Silicon Valley havas moralan ŝuldon al la lando, kiu ebligis ĝian leviĝon. La inĝeniera elito de Silicon Valley havas pozitivan devon partopreni en la defendo de la nacio.
Patriotismo kaj nacia defendo nun estas valoroj postulitaj de gravaj kompanioj en la cifereca sektoro, dum antaŭe ili estis preskaŭ tabuaj temoj. Ĉi tio reprezentas hegemonian venkon por Palantir , ĝia ĉefoficisto, Alex Karp , kaj ĝia komenca investanto, Peter Thiel. Ekde sia komenco, la usona giganto konstruis sin kontraŭ kontraŭmilitisma konsento : fondita en 2003 kun semkapitalo de In-Q-Tel (la investa fonduso de la CIA), la kompanio neniam provis kaŝi sian militistan fokuson : ĝia ĉefa ilo, Gotham, estis uzata jam en Irako kaj Afganio por la detekto de improvizitaj eksplodaĵoj. Indas rimarki, ke la argumento pri "ŝuldo" transformas komercan modelon (publikaj kontraktoj reprezentas pli ol duonon de la enspezoj de Palantir ) en moralan devon.
Ĝi estas ankaŭ reveno al la originoj de Silicon Valley, kiu aperis en la 1940-aj jaroj sub la impeto de la usona registaro, por militaj celoj . Efektive, ĝuste per tiu ideo Karp malfermas sian libron, * La Teknologia Respubliko*. 3 , konsiderante ke "Silicon Valley misvojiĝis" : "La komenca dependeco de Silicon Valley de la nacio-ŝtato — kaj precipe de la usona militistaro — estis esence forgesita, forigita el la historio de la regiono kiel maltrankviliga kaj disonanca fakto, kontraŭdirante la membildon de Silicon Valley kiel ŝuldanta sian sukceson nur al sia kapablo por novigado."
↓ Vidu pli
II.
Ni devas ribeli kontraŭ la tiraneco de aplikaĵoj. Ĉu la iPhone vere estas nia plej granda kreiva atingo, se ne nia plej supera atingo kiel civilizo ? La aparato ŝanĝis niajn vivojn, sed ĝi ankaŭ povus nun limigi kaj limigi nian senton de ebleco.
Ĉi tiu pasaĵo ripetas la argumenton de Peter Thiel en Nulo al Unu 4 , laŭ kiu Silicon Valley forlasis "vertikalan progreson" ( nul al unu ) por "horizontala progreso" ( 1 al n ). Vertikala progreso implicas radikalajn novigojn, kiuj implicas la kreadon de novaj monopoloj, dum horizontala progreso egalas al konkerado de merkatparto en jam establita spaco. Tiurilate, Thiel jam lamentis la perversajn efikojn de la inteligenta telefono, kiu puŝis inĝenierojn disvolvi aplikaĵojn anstataŭ klopodi inventi interrompajn teknologiojn. Por Thiel kaj Karp , la inteligenta telefono enkarnigas stagnon kaŝvestitan kiel novigado : "Inteligentaj telefonoj ne nur malatentigas nin de nia ĉirkaŭaĵo, sed ankaŭ de la fakto mem, ke nia ĉirkaŭaĵo estas strange malmoderna : nur cifereca teknologio kaj komunikado spertis signifajn ŝanĝojn en la lasta duonjarcento." 5
El tiu perspektivo, Palantir , male, prezentas sin kiel vertikala progreso : Thiel kaj Karp celas krei novan monopolon, tiun de vasta milita kaj civila gvatado. Tiu modelo antaŭsupozas kompletan revizion de la funkciado de la ŝtato, konceptita kiel malmoderna modelo.
↓ Vidu pli
III.
Senpaga retpoŝto ne sufiĉas. La dekadenco de kulturo aŭ civilizo, kaj efektive de ĝia reganta klaso, estos pardonita nur se tiu kulturo kapablas produkti ekonomian kreskon kaj sekurecon por la publiko.
La referenco por ĉi tiu eltiraĵo estas rekte al Habermas : "Kiel Jürgen Habermas sugestis, la malsukceso de gvidantoj plenumi la implicajn aŭ eksplicitajn promesojn faritajn al la publiko povas provoki krizon de legitimeco por registaro. Kiam emerĝantaj, riĉ-generantaj teknologioj ne servas la publikan intereson, ofte sekvas malfacilaĵoj. Alivorte, la dekadenco de kulturo aŭ civilizo, kaj eĉ de ĝia reganta klaso, estos pardonita nur se tiu kulturo kapablas certigi ekonomian kreskon kaj publikan sekurecon. En ĉi tiu senco, la volemo de la sciencaj kaj teknikaj komunumoj helpi la nacion estis esenca, ne nur por la legitimeco de la privata sektoro, sed ankaŭ por la daŭripovo de politikaj institucioj tra la tuta Okcidento." Ĉi tiu frazo enkapsuligas la Strauss-an influon ĉeestantan en la verko de Peter Thiel kaj Alex Karp : elito estas legitimita nur per liberiĝo - kresko, sekureco, potenco. Kiam senpagaj servoj (Gmail, Instagram) estas la solaj videblaj fruktoj de kogna kapitalismo, la teknologia reganta klaso meritas esti mallegitimigita. La vorto "dekadenco" ne estas senkulpa : ĝi perfidas la reakcian pensmanieron, laŭ kiu Karp agas , por kiu la demokratia elito estas nekompetenta kaj korupta kaj devas esti anstataŭigita per nova, pli efika elito. En La Mito pri Diverseco En 6 , kiun Thiel kunaŭtoris kun David Sacks — nun la speciala sendito de la usona prezidanto por AI kaj kriptovalutoj — li kritikas Stanfordon el la perspektivo de elito, kiu prioritatigas moralan pozon super rezultoj. La tezo de Alex Karp pri ĵargono 7 klarigas ĉi tiun pasaĵon kaj la sekvan : ĵargono — inkluzive de la progresema ĵargono de Silicon Valley — estas, por li, agresema strategio de socia distingo, kiu maskas la foreston de reala produktado.
↓ Vidu pli
IV.
La limoj de mola potenco, de brila retoriko sole, nun estas evidentaj. La kapablo de liberaj kaj demokratiaj socioj triumfi postulas ion pli ol moralan apelacion. Ĝi postulas malmolan potencon, kaj la malmola potenco de ĉi tiu jarcento estos programar-bazita.
La interna slogano de Palantir , " via programaro estas la armilsistemo ," 8 realigas la dissolvon de la civila/milita limo kaj povas esti komprenata el la formulo, kiu resumas la valorproponon de Palantir : " malmola potenco en ĉi tiu jarcento volos " esti " konstruita sur programaro ." La platformoj Gotham, Foundry , kaj AIP estas prezentitaj kiel la infrastrukturo por nova tipo de kineta potenco. Konkrete, tio signifas la realtempan kunfandon de satelitaj datumoj, dronaj datumoj, homa inteligenteco kaj loĝistikaj datumoj, ĉiuj uzataj por krei akcelitan celan buklon.
↓ Vidu pli
V.
La demando ne estas ĉu armiloj bazitaj sur artefarita inteligenteco estos konstruitaj ; ĝi estas kiu konstruos ilin, kaj por kia celo. Niaj kontraŭuloj ne haltos por partopreni en teatraj debatoj pri la meritoj de evoluigo de teknologioj kun kritikaj militaj kaj naciaj sekurecaj aplikoj. Ili antaŭeniros.
Ĉi tiu argumento celas prevente malkvalifiki ajnan demokratan debaton pri milita AI metante ĝin sur la flankon de la "kontraŭuloj". Historie malvolonta kunlabori kun la defendindustrio, Silicon Valley signife plifortigis siajn ligojn kun la Pentagono, kun rimarkinda akcelo ekde januaro 2025. Sub la nova Trump-registaro, kies subtenantoj kaj membroj inkluzivas teknologiajn gigantojn (de OpenAI ĝis Anduril , inkluzive de Palantir kaj Meta), la integrado de artefarita inteligenteco en usonajn militajn sistemojn akceliĝas .
Ĉi tiu pasaĵo ankaŭ klare malkaŝas la retorikan mekanikon de ĉiuj formoj de teknologia iliberalismo . Teknologia akcelo estas prezentita kiel nerefutebla, precipe ĉar ĝi supozeble estas la kerno de estonta imperia konflikto kun Ĉinio.
↓ Vidu pli
VI.
Nacia servo devus esti universala devo. Ni devus, kiel socio, serioze konsideri forlasi tute libervolan forton kaj batali la sekvan militon nur se ĉiuj dividas la riskon kaj la koston.
Per ĉi tiu pasaĵo, Karp celas demonstri, ke lia projekto estas efektive respublikana, tio estas, ke ĝi celas la komunan bonon de la tuta usona nacio. Ĉi tiu pozicio estas tial pli modera ol tiu de Curtis Yarvin , kies formalismo celas elimini ĉian formon de respublikana legitimado.
↓ Vidu pli
VII.
Se usona marsoldato petas pli bonan fusilon, ni devus konstrui ĝin ; kaj la samo validas por programaro. Ni devus povi, kiel lando, daŭre diskuti la taŭgecon de milita agado eksterlande, restante firmaj en nia engaĝiĝo al tiuj, kiujn ni petis meti sin en riskon.
Ĉi tiu pozicio reflektas revenantan kritikon de la cikloj de militaj akiroj, konsiderataj tro malrapidaj kaj burokratiaj : la produktadotempo de fusilo — aŭ programaro — fariĝas indikilo de operacia suvereneco. La centra ideo estas, ke strategia supereco dependas malpli de la perfekteco de la ekipaĵo ol de la rapideco de iteracio, sekvante logikon pruntitan de programara disvolviĝo ( konstrui , deploji , ĝisdatigi ) aplikita al la milita kampo. El ĉi tiu perspektivo, rifuzi akceli produktadon signifus nenecese eksponi soldatojn per konservado de breĉo inter la bezonoj surloke kaj la industria kapacito kontentigi ilin.
↓ Vidu pli
VIII.
Oficistoj ne bezonas esti niaj pastroj. Ĉiu ajn kompanio, kiu pagus siajn dungitojn tiel, kiel la federacia registaro pagas oficistojn, havus malfacilaĵojn por pluvivi.
La pozicioj de Karp transcendas respublikanan retorikon, akordiĝante kun libertarianaj kaj novreakciaj fantazioj pri privatigo de la ŝtato. Publika burokratio estas konsiderata neefika kaj tial devas esti forbalaita, kiel Curtis Yarvin sugestas per sia plano RAGE ( Retire All Government - Emeritigu Ĉiujn Registarojn) . Dungitoj ), aŭ la DOGE-projekto ( Departemento de Registaro Efikeco , kiu komence celis duonigi la federacian buĝeton). Karp pledas por alia modelo por anstataŭigi ĉi tiun burokration : Palantir agas kiel parazito, kiu, igante sin pli nemalhavebla por la Ŝtato ol siaj propraj servoj, kondamnas ilin al malapero .
↓ Vidu pli
IX.
Ni devus montri multe pli da malsevereco ( graco ) al tiuj, kiuj submetiĝis al la publika vivo. La forigo de ĉia spaco por pardono — la malakcepto de ĉia toleremo por la kompleksecoj kaj kontraŭdiroj de la homa psiko — povus lasi nin kun galerio de figuroj en la akuzbenko, kiujn ni bedaŭros.
Ĉi tiu alvoko por " graco " estas parto de la Girarda interpreto de Peter Thiel pri nuntempa socio : " nuliga kulturo " estas vidata kiel la reveno de la ofermekanismo, produktante vickulpulojn por malaktivigi mimetikajn rivalecojn. Interpretita tiel, ĉi tiu tezo strukture protektas gravajn entreprenistojn, oficulojn kaj fondintojn - tio estas, tiujn, kiuj metis sin "ĉe la stirilo".
↓ Vidu pli
X.
La psikologiigo de moderna politiko misgvidas nin. Tiuj, kiuj turnas sin al la politika areno por nutri sian animon kaj mem-senton, kiuj tro dependas de sia interna vivo, trovante ĝian esprimon en homoj, kiujn ili eble neniam renkontos, estos seniluziigitaj.
Ĉi tiu kritiko de psikologio kaj introspekto, vidataj kiel malfortaj kaj dekadencaj formoj de memreflekto, fariĝis ofta refreno inter la usona teĥnologia dekstrularo. Lastan marton, Marc Andreessen fiere deklaris, ke li ne praktikas introspekton, por ne resti ĉe la pasinteco, sed koncentriĝi pri ago. En 2024, kritikante la hipian kontraŭkulturon en la podkasto de Joe Rogan , Thiel ripetis ĉi tiun senton : "Ni ĉesis projekcii nin en malproksiman spacon ĉar ni komencis turni nin internen."
↓ Vidu pli
XI.
Nia socio fariĝis tro hasta, kaj ofte ĝojplena, pro la malapero de siaj malamikoj. Venki kontraŭulon estas momento por paŭzi, ne por ĝoji.
Ĉi tiu pasaĵo reasertas la absolutan neceson de konflikto. Ĝi falas rekte en la linion de la pozicioj de Thiel, kiuj baziĝas sur la teorioj de Carl Schmitt kaj René Girard. En "La Straussiana Momento", Thiel alvokas ĉi tiujn du pensulojn por defendi la politikan reviviĝon de la Okcidento kontraŭ la risko de stagnado implicita de la fantazio pri mondpaco.
La voko murdi malamikojn : ĉi tie ni observas rektan eĥon de la mimetika teorio de René Girard. La jubilo antaŭ la venkita malamiko estas la momento kiam perforto malkaŝiĝas, kaj kiam la grupo rekomponiĝas je la kosto de la vickulpulo.
↓ Vidu pli
XII.
La atoma epoko finiĝas. Epoko de malkuraĝigo, la atoma epoko, finiĝas, kaj nova epoko de malkuraĝigo, bazita sur AI, baldaŭ komenciĝos.
Jen la centra geopolitika tezo de la libro kaj ankaŭ unu el la plej komerce allogaj. Palantir poziciigas sin kiel la fundamenta infrastrukturo de nova strategia ordo, rekodante malkuraĝigon per artefarita inteligenteco. Ĝi reakiras la superecon.
Tiu ĉi ideo ankaŭ ripetiĝas en la verko de Peter Thiel, kiu kredas, ke la atoma epoko starigis kaptilon por la Okcidento : la minaco de totala detruo (Armagedono) pravigas la reguligon de ĉia novigado (Antikristo) . La fino de tiu ĉi atoma epoko tiel permesus renoviĝintan akcelon de teknologia disvolviĝo ( kateĥon ).
↓ Vidu pli
XIII.
Neniu alia lando en la monda historio faris pli por antaŭenigi progresemajn valorojn ol ĉi tiu. Usono estas malproksima de perfekteco. Sed estas facile forgesi kiom pli da ŝancoj ekzistas en ĉi tiu lando, por tiuj, kiuj ne estas parto de hereda elito, ol en iu ajn alia nacio sur la planedo.
Karp , filo de afrik-usona patrino kaj juda patro, persone enkorpigas ĉi tiun meritokratan rakonton, kiu tamen estas la kerno de la usona krizo. Retorike, ĉi tiu pasaĵo servas por senarmigi maldekstran kritikon : oni ne povas malakcepti la defendon de lando, kiu mem estas la vehiklo de progresemaj valoroj - progresismo estas tiel ŝtatigita.
↓ Vidu pli
XIV.
Usona potenco ebligis eksterordinare longan pacon. Tro multaj forgesis, aŭ eble prenas kiel memkompreneblaĵon, ke preskaŭ jarcento da paco regis en la mondo, sen milita konflikto inter grandaj potencoj. Almenaŭ tri generacioj — miliardoj da homoj, iliaj infanoj, kaj nun iliaj nepoj — neniam konis mondmiliton.
La tezo pri Pax Americana estas evidente pridisputata : paco inter grandaj potencoj estis akompanata de prokuraj militoj (Koreio, Vjetnamio, Latinameriko, la Proksima Oriento), kies homa kosto sumiĝas al milionoj. Ĉi tiu argumento servas por naturigi la usonan hegemonion kiel tutmondan publikan bonon anstataŭ hegemonian projekton. Ĝi funkcias ĉefe kiel premiso por la jena : se paco dependas de la usona potenco, tiam malfortigi tiun potencon — per la teknologia rifuzo kunlabori kun la Pentagono — egalas al fini la pacon.
Ĉi tiu pasaĵo ankaŭ sugestas la minacon de imperia konflikto kun Ĉinio, kaj tiel akceli investojn en la militteknologia industrio.
↓ Vidu pli
XV.
La postmilita neŭtraligo de Germanio kaj Japanio devas esti nuligita. La malarmado de Germanio estis troa korekto , por kiu Eŭropo nun pagas altan prezon. Simila kaj tre teatra sindediĉo al japana pacifismo, se daŭrigata, ankaŭ minacos ŝanĝi la potenc-ekvilibron en Azio.
Ĉi tiu tezo estas politike ŝarĝita : Karp argumentas por la remilitarigo de la du venkitaj potencoj de 1945, en kunteksto kie pluraj gvidaj figuroj en la administracio — JD Vance, Elon Musk — plurfoje alvokis al la normaligo de la germana ekstrema dekstro kaj restartigo. Tamen, oni notu, ke fakte parolante, la movado jam komenciĝis — la Zeitenwende de Scholz en 2022, la rekorda japana defendbuĝeto de 58 miliardoj da dolaroj por 2026. Palantir havas rektan intereson pri tio : la kompanio malfermis oficejojn en Tokio kaj Frankfurto kaj subskribis gravan partnerecon kun la Bundeswehr en 2024.
↓ Vidu pli
XVI.
Ni devus aplaŭdi tiujn, kiuj provas konstrui kie la merkato malsukcesis. Kulturo preskaŭ mokas la intereson de Musk pri grandaj rakontoj, kvazaŭ miliarduloj simple restu en sia leno, kiu temas pri riĉiĝo... Ĉiu vera scivolemo aŭ intereso pri la valoro de tio, kion li kreis, estas esence malakceptita, aŭ eble kaŝita sub maldike vualita malestimo.
La defendo de Elon Musk ĉi tie estas formo de memdefendo. Karp , Thiel, kaj Musk dividas membrecon en la "PayPal-mafio" kaj la ideon, ke teknologiaj entreprenistoj estas legitima reganta klaso por gvidi la socion. Thiel sistemigas ĉi tiun pozicion en Zero to One : kreivaj monopoloj (SpaceX, Tesla, Palantir ) profitigas ĉiujn ĉar ili povas pensi longtempe, male al kompanioj kaptitaj en konkurenco. Viziaj miliarduloj fariĝas produktiva socia klaso.
En *Zero to One* , Thiel eĉ identigas geniajn entreprenistojn kiel "vickulpulojn", tio estas, figurojn kiuj estas kaj malamataj kaj adorataj, tiel distingante sin de la resto de la homaro por akiri preskaŭ dian statuson.
↓ Vidu pli
XVII.
Silicon Valley devas ludi rolon en la batalo kontraŭ perfortkrimoj. Multaj politikistoj en Usono esence ignoris perfortkrimojn, forlasante ajnan seriozan klopodon trakti la problemon aŭ riski siajn balotantojn aŭ donacantojn serĉante solvojn kaj eksperimentojn en tio, kio devus esti malespera provo savi vivojn.
Kiel malkaŝis enketo de The Verge , la kontrakto inter Nov-Orleano kaj Palantir (2012-2018) funkciis kiel laboratorio por "prognoza patrolado" kun " risko " takso datumbazo ”, celante 1% de la loĝantaro. La urba konsilantaro ne estis informita. Esplorado de ACLU konkludis, ke la programo plifortigis ekzistantajn rasajn antaŭjuĝojn anstataŭ “savi vivojn”. Grava esplorado de Richardson, Schultz kaj Crawford , publikigita en 2019, montris, ke prognozaj sistemoj fokusiĝas al policĉeesto anstataŭ fakta krimo : ili funkciigas religan buklon, kiu tromonitoras jam tromonitoritajn kvartalojn.
Ĉi tiu pasaĵo pravigas la uzon de Palantir por internaj sekurecaj celoj. Ĝi reflektas la nov-reakcian obsedon pri uzado de efikaj krimadministradaj teknologioj por kontraŭbatali la perceptitan senpovecon de la demokratia ŝtato .
↓ Vidu pli
XVIII.
La senĉesa malkaŝo de la privataj vivoj de publikaj figuroj forpelas tro multe da talento el la registara servo. La publika areno — kaj la supraĵaj, bagatelaj atakoj kontraŭ tiuj, kiuj kuraĝas fari ion ajn krom riĉigi sin — fariĝis tiel senkompataj, ke la respubliko restas kun signifa nombro da malplenaj, senefikaj ujoj, kies ambicio eble estus pardonita se estus la plej eta originala konvinko kaŝita interne.
La ironio de ĉi tiu pasaĵo estas konsiderinda se legite en la lumo de la Palantir- modelo : la kompanio ĝuste konstruas la infrastrukturon, kiu ebligas la "senkompatan malkaŝon" de iu ajn vivo, per la agregado de interinstancaj datumoj, kiujn ĝi vendas al registaroj. ImmigrationOS , laŭ la kontrakta dokumentado de ICE, provizas "preskaŭ realtempan videblecon" pri individuoj spertantaj deportadprocedojn per krucreferenco de pasportaj registroj, IRS-impostaj datumoj, numerplatrekono kaj telefonregistroj. La implica tezo estas tial nesimetria : opakeco por tiuj en povo, travidebleco por la regatoj.
Implicite en ĉi tiu verko estas ankaŭ akra kritiko de liberala demokratio. La respondeco de gvidantoj al publika opinio estas prezentita kiel unu el la fontoj de ŝtata neefikeco, ĉar ĝi malinstigas elitojn fari nepopularajn sed necesajn decidojn.
↓ Vidu pli
XIX.
La singardemo, kiun ni pretervole instigas en la publika vivo, estas koroda. Tiuj, kiuj diras nenion malĝustan, ofte diras tre malmulte.
En Teorio de Komunika Ago En ĉapitro 12 , Habermas distingas inter strategia agado, orientita al sukceso, kaj komunikada agado, kies telos estas reciproka kompreno ( Verständigung ) : partoprenantoj kunordigas siajn agojn ne per egocentra kalkulo, sed per la strebado al racie motivita interkonsento. Habermas-a demokratio do baziĝas sur racia konsiderado sen limo, strukturita per universaligeblaj postuloj de pravigo — kvankam bazita sur etiko de diskurso. Karp proponas internisman kritikon : la celo de konsiderado riskas produkti malplenajn formojn, konsenton sen vera konflikto. Alivorte, kie Habermas vidas kondiĉon de ebleco por demokratio, Karp sugestas patologion : "glatan" diskurson, kiu neŭtraligas la socian anstataŭ strukturi ĝin.
↓ Vidu pli
XX.
Maltoleremo kontraŭ religia kredo, penetranta en certaj rondoj, devas esti kontraŭbatalita. La maltoleremo de la elitoj kontraŭ religia kredo estas eble unu el la plej signifaj signoj, ke ilia politika projekto konsistigas intelektan movadon malpli malferman ol multaj en ĝi asertas.
Jen grava tezo en la kadro de Peter Thiel, mem-proklamita kristano, kiu prezentas progresemon kiel sekularan religion senigitan je sia fonto, kaj kiu plejparte financis la karieron de JD Vance, la unua katolika vicprezidanto de Usono. Karp , mem juda, alprenas malpli teologian sed simetrian pozicion : la batalema sekularismo de la elitoj estas memtrompo de fermiĝo.
↓ Vidu pli
XXI.
Kelkaj kulturoj produktis gravajn progresojn ; aliaj restas misfunkciaj kaj regresaj. Ĉiuj kulturoj nun supozeble estas egalaj. Kritiko kaj valorjuĝoj estas malpermesitaj. Tamen ĉi tiu nova dogmo ignoras la fakton, ke kelkaj kulturoj, kaj efektive kelkaj subkulturoj, produktis mirindaĵojn. Aliaj pruviĝis mezbonaj, kaj pli malbone, regresaj kaj damaĝaj.
Ĉi tiu pasaĵo denove malkaŝas la neliberalan , eĉ reakcian, naturon de la projekto de Karp . Li ne nur asertas usonan esceptismon, sed ankaŭ eksplicite defendas la ekziston de fundamentaj malegalecoj inter kulturoj. En la kunteksto de la nuntempa usona dekstro, ĉi tiu pasaĵo estas kvazaŭ hundofajfilo sugestanta la superecon de blanka eŭropa kulturo.
↓ Vidu pli
XXII.
Ni devas rezisti la supraĵan tenton de malplena kaj kava plurismo. Ni en Usono, kaj pli ĝenerale en la Okcidento, dum la lasta duonjarcento rezistis la difinon de naciaj kulturoj en la nomo de inkludo. Sed inkludo en kio ?
Tiu ŝajna surskribo maskas pli profundan ŝanĝon. La fina tezo de Karp prenas la formon de reveno al "substanco" : fronte al multkulturismo, kultura unueco devas esti reenkondukita. Tiu reveno al substanco sendube elvokas la komunan bonon, pleditan de katolikaj postliberaluloj kiel Adrian Vermeule . Tamen, male al ili, Karp rezistas strikte religian interpreton. Lia projekto estas prefere unu de teknologia postliberalismo , movita de efikeco kaj potenco, kaj neapartigebla de la perspektivo de konflikto kun Ĉinio.
↓ Vidu pli
Fontoj
1. “ La Teknologia Respubliko, mallonge ”, afiŝo en la X-konto de Palantir , 18-a de aprilo 2026.
2. Vidu pri tio Margaret O'Mara, The Code : Silicon Valley and the Remaking of America , Novjorko, Penguin Press, 2019.
3. Alexander C. Karp, kun Nicholas W. Zamiska, La Teknologia Respubliko : Malmola Potenco, Mola Kredo, kaj la Estonteco de la Okcidento , Crown Currency, 2025.
4. Peter Thiel, kun Blake Masters, Nulo ĝis Unu , Notoj pri Noventreprenoj, aŭ Kiel Konstrui la Estontecon , Crown Currency, 2014.
5. Samloke.
6. Peter Thiel, kun David Sacks, La Mito pri Diverseco , Multkultureco kaj la Politiko de Maltoleremo ĉe Stanfordo , La Sendependa Instituto, 1995.
7. La disertaĵo de Alex C. Karp titoliĝas * Agreso en la vivmondo* , superrigardata de Karola Brede , publikigita en 2002.
8. la ĉefpaĝon de Palantir ĉe X.
9. Peter Thiel, "La Straussiana Momento" , 2007.
10. Gilford John Ikenberry, Potenco, Ordo kaj Ŝanĝo en Monda Politiko , Novjorko : Cambridge University Press, 2014.
11. Rashida Richardson, Jason M. Schultz, Kate Crawford, Malpuraj datumoj, malbonaj prognozoj , 2019.
12. Jürgen Habermas, Theory of komunikativen Handelns , 2 volumoj. (1981 ) ; Reeldono : Parizo, Fayard, trad. JM Ferry, JL Schlegel, 1987.
https://legrandcontinent.eu/fr/2026...

raporto pri libereco de penso 2025

simeone — 2026-04-26T18:01:34Z

freedom of thought report 2025 Eo

sapere aude n 8

simeone — 2026-04-26T16:38:51Z

sapere aude n 8 Eo

amnesty international

simeone — 2026-04-26T16:29:12Z

jarraporto ai 2025-2026 Eo 1

jarraporto ai 2025-2026 Eo 2

Dominique Simeone Ligilo Esperanto, Humanismo, kaj Lingva Justeco

simeone — 2026-04-03T19:32:59Z

Dominique Simeone Ligilo Esperanto, Humanismo, kaj Lingva Justeco
Kiel argumentas Dominique Simeone, ke Esperanto pli bone ol maŝintradukado antaŭenigas humanismon, lingvan justecon kaj transliman etikan komunumon ?

De Scott Douglas JacobsenPublikigita antaŭ 6 tagoj • 10- minuta legado

Foto de Stefano sur Unsplash
Dominique Simeone estas en Italio naskita plurlingva liberpensulo, verkisto kaj aktivulo por Esperanto asociita kun SAT-Amikaro kaj pli vastaj internaciaj humanismaj retoj. Publikaj biografiaj materialoj priskribas fruajn studojn kaj uzon de la itala, franca, germana, flandra, angla kaj Esperanto, reflektante delongan intereson pri lingvo kaj internacia komunikado. Simeone studis ekonomikon kaj filozofion ĉe Paris X-Nanterre, kompletigis Esperantajn atestilojn en 2005 kaj 2006, kaj poste publikigis verkojn ligantajn Esperanton, liberpensadon kaj humanismon, inkluzive de "Esperanto, vojo al Humanismo" en International Humanist News en 2006. La publika laboro de Simeone konstante prezentas Esperanton kiel ne-imperiisman, egalec-orientitan ilon por praktika translima dialogo kaj komuna etika komunumo internacie.
En ĉi tiu intervjuo, Scott Douglas Jacobsen parolas kun Dominique Simeone pri la interkovro inter Esperanto kaj organizita humanismo. Simeone argumentas, ke Esperanto ofertas neŭtralecon, direktecon, komunumon kaj lingvan justecon, kiujn maŝintradukado ne povas plene provizi. La diskuto ekzamenas kial Volapuko, Ido kaj Interlingvao restis marĝenaj, kiel oni povas legi la Homaranismon de Zamenhof hodiaŭ, kaj kiel aŭtoritatismaj sistemoj ofte timas neŭtralajn lingvajn francajn lingvojn. Simeone ankaŭ traktas la agadon de liberpensuloj en Esperantujo, kritikojn de Eŭrocentrismo, la valoron de Esperanto por konstrui humanisman komunumon, la propedeŭtikan efikon en lingvolernado, kaj kio povus konvinki modernajn skeptikulojn pri la daŭra graveco kaj praktika utileco de Esperanto hodiaŭ tutmonde.
Scott Douglas Jacobsen : Kio unue kondukis vin al Esperanto kaj al organizita humanismo ?
Dominiko Simeone :
* Esperanto ofte allogas tiujn, kiuj vidas lingvajn barojn kiel radikan kaŭzon de miskompreno kaj konflikto. Ili estas allogataj de la idealo de neŭtrala, justa platformo por internacia komunikado, kiu apartenas al neniu unuopa nacio, tiel antaŭenigante egalecon.
* Organizita Humanismo/Liberpenso allogas tiujn, kiuj taksas kritikan pensadon, sciencan rezonadon kaj etikajn kadrojn bazitajn sur homa agado anstataŭ religia dogmo. Ili serĉas komunumon bazitan sur komunaj valoroj de racio, kompato kaj justeco.
La sinergio estas natura : ambaŭ movadoj estas principe homcentraj, optimismaj pri homa potencialo, kaj laboras por pli racia kaj paca mondo. Esperanto provizas praktikan ilon por humanistoj por komuniki trans limojn sen la kultura hegemonio de naciaj lingvoj.
Jacobsen : Kion Esperanto provizas, kion maŝintradukado ne povas ?
Simeone : Maŝintradukado (MT) kaj Esperanto traktas la problemon de plurlingveco de kontraŭaj flankoj.
* Maŝintradukado (ekz., DeepL, Google Translate) estas teknika solvo. Ĝi provas transponti la breĉon inter ekzistantaj, ofte neegalaj, potencostrukturoj reprezentitaj de naciaj lingvoj. Ĝi estas reakcia, kompleksa, kaj ĝia rezulto, kvankam pliboniĝanta, ankoraŭ mankas nuanco kaj povas daŭrigi erarojn kaj antaŭjuĝojn ĉeestantajn en ĝiaj trejnaj datumoj.
* Esperanto estas homa kaj socia solvo. Ĝi provizas :
* Neŭtraleco : Ĝi apartenas al neniu ununura kulturo aŭ nacio, kreskigante senton de egala bazo.
* Komunumo : Ĝi kreas transnacian, intencan komunumon (*Esperantujo*) kun propra kulturo, literaturo kaj amikecoj.
* Rekteco kaj Klareco : Komunikado okazas rekte, sen la opaka "nigra skatolo" de algoritmo. La intenco de la parolanto estas konservata.
* Eduka Valoro : Lernado de Esperanto trejnas la menson pri lingvostrukturo kaj metalingvistika konscio.
Mallonge : MT tradukas tekstojn ; Esperanto kunligas homojn.
Jacobsen : Kial Volapuko, Ido, kaj Interlingvao plejparte estis senefikaj ?
Simeone : Jen klasika demando en interlingvistiko.
* Volapuko (1879) : Ĝia vortprovizo estis tro radikale ŝanĝita kompare al la fontlingvoj (ekz. *vol* kaj *pük* de "mondo" kaj "paroli"), malfaciligante ĝian lernon. La supera dezajno de Esperanto kaj internaj skismoj superis ĝin.
* Ido (1907) : "Reformita" Esperanto. Ĝia malsukceso estas la ĉefa ekzemplo de la dialektika problemo : skismoj fatale malfortigas novnaskitan movadon. Ido ofertis negravajn lingvajn plibonigojn sed frakasis la unuecon de la komunumo, kiu estas pli grava ol perfekteco por la postvivado de lingvo.
* Interlingvao (1951) : Ĝi ne estas lingvo por aktiva uzo sed pasiva lingvo por kompreni latinidajn lingvojn. Al ĝi mankas parolanta komunumo kaj vizio por ĉiutaga komunikado, limigante sian rolon al scienca ilo.
Esperanto sukcesis kie ĝi malsukcesis pro kombinaĵo de la supera, fleksebla dezajno de Zamenhof, forta fundamenta ideologio (*Interna Ideo*), kaj, plej grave, la frua establado de vigla, memsubtena komunumo.
Jacobsen : Kiel vi legas la Hilelismon/Homaranismon de LL Zamenhof hodiaŭ ?
Simeone : Ni povas legi ĝin sur du niveloj :
1. Kiel Historia Artefakto : Ĝi estis produkto de sia tempo — profunde idealisma respondo al la pogromoj kaj antisemitismo, kiujn Zamenhof atestis. Ĝi estis provo krei superreligian etikan kadron por superi triban kaj religian malamon.
2. Kiel Rilata Idealo : Ĝiaj kernaj principoj estas frape modernaj kaj konformas al sekulara humanismo kaj kosmopolitismo :
* Etika Fundamento super Dogmo : Ĝi emfazas universalan etikon ("agi al aliaj tiel, kiel oni volas, ke aliaj agu al si mem") anstataŭ kredon.
* Toleremo kaj Neŭtraleco : Ĝi pledas por la rajto de individuoj al siaj propraj kredoj ene de kadro de reciproka respekto. Kiel Zamenhof skribis, "Mi neniam bezonas malami aŭ persekuti iun ajn pro tio, ke li kredas je Dio alimaniere ol mi kredas."
* Pioniro de Humanismaj Idealoj : Ĝi povas esti vidata kiel proto-humanisma provo trovi komunan, racian bazon por homa kunekzistado preter religiaj dividoj.
Kvankam ĝi neniam enradikiĝis kiel formala movado, ĝia spirito trapenetras la etoson de toleremo kaj internaciismo de la esperanto-komunumo.
Jacobsen : La esperanto-komunumo inkluzivas diversajn religiajn grupojn. Ĉu ĉi tiu neŭtraleco estas en diverseco aŭ kosmopolitismo, aŭ ambaŭ ?
Simeone : Ĝi estas sendube ambaŭ, kaj ili estas interplektitaj.
* Neŭtraleco en Diverseco : La lingvo mem estas neŭtrala ilo. Ĝi ne privilegias iun ajn religion aŭ kulturon. Tio permesas al katolikoj, protestantoj, bahaanoj, ateistoj kaj aliaj grupoj uzi ĝin sur egala bazo. La strukturo de la lingvo faciligas tion per tio, ke ĝi estas facile lernebla por ĉiuj.
* Kosmopolitismo : Jen la aktiva principo. La komunumo ne nur toleras diversecon ; ĝi ofte festas ĝin. La komuna identeco kiel *esperantistoj* kreas pli larĝan, kosmopolitan identecon, kiu transcendas pli mallarĝajn religiajn aŭ naciajn identecojn. Ili partoprenas en dialogo kaj komunaj projektoj (kiel kongresoj), enkorpigante la idealon de unueco en diverseco.
Tiu ĉi ekosistemo, kiel montras la eseo de Blanke, estas realmonda laboratorio por paca kunekzistado.
Jacobsen : Ĉu ekzistis neŭtralaj lingvaj lingvoj en aŭtoritatismaj reĝimoj ?
Simeone : Jes, sed ilia "neŭtraleco" ĉiam estas hazarda kaj ofte kompromitita.
* Esperanto mem havas streĉan historion ĉi tie. En Sovetunio sub Stalin, ĝi estis komence tolerata (eĉ promociita de kelkaj ŝtataj organoj por internacia revolucio) sed poste estis brutale subpremita kiel suspektita ilo de "kosmopolitismo" kaj spionado. Ĝia neŭtraleco igis ĝin minaco.
* La rusa en USSR aŭ la germana en nazi-okupita Eŭropo estis truditaj kiel lingua franca sed estis iloj de dominado, ne de neŭtraleco.
* Vera neŭtrala lingua franca estas ekstreme malfacila en aŭtoritatisma kunteksto ĉar tiaj reĝimoj postulas ideologian konformiĝon kaj kontrolon super komunikado. Ĉiu lingvo, kiu faciligas senbridan, internacian kontakton, estas rigardata kun suspekto.
Jacobsen : Kia estas la nuna stato kaj agado de liberpensulaj grupoj en Esperantujo ?
Simeone : Kiel detale priskribite en la eseo de Blanke, la organizita liberpensa movado ene de Esperantujo, centrita ĉirkaŭ ATEO (Monda Ateisma Esperantista Organizo), estas aktiva sed niĉa. Ĝia verkaro inkluzivas :
* La bulteno *Ateismo* : Publikigas artikolojn pri sekularismo, kritikon de religio, kaj raportojn pri tutmondaj ateismaj movadoj.
* Konferencaj Agadoj : Okazigi kunvenojn dum Mondaj Kongresoj de Esperanto.
* Interreta Ĉeesto : Konservado de retejoj kaj diskutforumoj.
La ŝtato estas stato de konstanta, dediĉita aktivismo pli ol de amasmovado. Ĝia forto kuŝas en ĝia internacia reto kaj en ĝia kapablo disvastigi ideojn rekte en la lingvo.
Jacobsen : Post la rezolucioj de la Fédération Nationale de la Libre Pensée (2001, 2005), kiaj iniciatoj sekvis ?
Simeone : La rezolucioj de FNLP estis signifaj simbolaj subtenoj. La jenaj iniciatoj inkluzivis :
* Daŭra Lobiado : Grupoj kiel la Komisiono pri Esperanto ene de la franca movado "libre pensée" daŭre antaŭenigas la lingvon.
* Internacia Kontakto : Ligado kun la Internacia Asocio de Liberpenso (IAFT), kiu havas esperantan sekcion.
* Ideologia Promocio : Enkadrigi Esperanton ne nur kiel ilon sed kiel ideon akordigitan kun liberpensaj valoroj : racio, internaciismo kaj egaleco. La verko de Dominique Simeone, citita de Blanke, estas ŝlosila ĉi tie, poziciigante Esperanton kiel "vojon al humanismo".
Jacobsen : El la vidpunkto de lingvojusteco kaj homaj rajtoj, kiel humanismaj organizaĵoj devus pozicii Esperanton rilate al la angla ?
Simeone : Humanismaj organizaĵoj devus ĉampioni lingvan diversecon kaj egalecon. Tio implicas kritikan sintenon rilate al la hegemonio de la angla.
* La Problemo kun la Angla : Ĝia domineco kreas enecan malegalecon. Denaskaj parolantoj havas grandegan avantaĝon, kaj ĝi agas kiel vektoro por anglo-kulturaj normoj, marĝenigante aliajn perspektivojn. Ĉi tio estas lingva justeca afero.
* La Propono pri Esperanto : Esperanto proponas radikale justan alternativon. Kiel lernita dua lingvo por ĉiuj, ĝi metas ĉiujn sur pli egalan bazon. Ĝia simpleco kaj reguleco igas ĝin pli alirebla tutmonde ol la angla.
* La Pozicio : Humanismaj organizaĵoj devus antaŭenigi konscion pri ĉi tiu lingva malegaleco. Ili devus rekoni Esperanton kiel seriozan proponon, kiu traktas kernan humanisman zorgon — justecon kaj universalajn rajtojn. Ili povas subteni sian studadon kiel praktikan enkorpigon de siaj principoj, eĉ se ili ne adoptas ĝin kiel solan lingvon.
Jacobsen : Kiuj kanaloj funkcias por la disvastigo de Esperanto ?
Simeone : La plej efikaj kanaloj estas tiuj, kiuj utiligas ĝian komunuman kaj idealisman allogon :
* Interretaj Platformoj : Retejoj, sociaj amaskomunikiloj, YouTube-kanaloj kaj podkastoj estas esencaj por moderna atingo.
* Senpagaj Interretaj Kursoj : Platformoj kiel lernu ! kaj Duolingo estis grandege sukcesaj en enkonduki la lingvon al centoj da miloj.
* Lokaj kluboj kaj kunvenoj : Persona kontakto restas potenca.
* Kulturaj eventoj : Koncertoj, literaturaj publikaĵoj kaj filmprezentadoj montras la vivantan kulturon.
* Celita Lobiado : Engaĝiĝante kun grupoj jam aligitaj kun ĝiaj valoroj : humanistoj, pacifistoj, edukistoj kaj NRO-oj fokusitaj pri internacia disvolviĝo kaj justeco.
Jacobsen : Kiel vi taksas kritikojn de Eŭrocentrismo en Esperanto ?
Simeone : La kritiko estas valida sed ofte troigita kaj senhistoria.
* Valida Ĉar : La leksikono estas plejparte derivita de eŭropaj latinidaj kaj ĝermanaj lingvoj. Ĝia kerna semantiko kaj kulturaj referencoj estas eŭropaj.
* Troigita Ĉar :
1. Fonologio kaj Gramatiko : Ĝia gramatiko (aglutina, regula, kun akuzativo) havas trajtojn komunajn al ne-eŭropaj lingvoj kiel la turka, la japana kaj la svahila, kio ofte faciligas la gramatikon por parolantoj de tiuj lingvoj ol por eŭropaj fleksiaj lingvoj.
2. Ilo, Ne Kulturo : Esperanto estas kadro. Dum ĝia uzo disvastiĝas, ĝi pli kaj pli estas uzata por esprimi ne-eŭropajn realaĵojn kaj konceptojn. La kulturo de *Esperantujo* fariĝas vere tutmonda.
3. La Alternativo : La realisma alternativo al eŭrocentra *planita* lingvo estas la superforta domineco de eŭrocentra *natura* lingvo (la angla). Esperanto, ĉar ĝi estas pli facile lernebla, restas malpli eŭrocentra opcio rilate al aliro kaj egaleco.
Jacobsen : Kiam humanismaj grupoj elektu Esperanton anstataŭ maŝintradukon ?
Simeone : La elekto ne estas binara, sed la prioritato devus esti bazita sur la celo :

Celo	Rekomendita Ilo	Kialo
:---	:---	:---
Rapida tradukado de dokumento por vasta publiko	Maŝintradukado	Rapideco, atingo, praktikeco.
Konstruante komunumon trans lingvoj	Esperanto	Kreas komunan identecon kaj rektan, egalan komunikadon.
Gastigi internacian kunvenon	Esperanto (kun interpretado)	Kreskigas senton de kunuleco kaj aktiva partopreno.
Interna komunikado ene de diversa grupo	Esperanto	Konstruas koheran, neŭtralan kaj egalecan longdaŭran kulturon.
Disvastigo de informoj unudirekta	MT (en plurajn lingvojn)	Efika por larĝa disvastigo.

Humanismaj grupoj uzu Esperanton kiam la celo estas *krei komunumon* kaj *enkorpigi la principon de egaleco* en komunikado.
Jacobsen : Kio estas la plej forta pruvo, ke planlingvostudo havas propedeŭtikan efikon ?
Simeone : La plej forta pruvo venas de jardekoj da kontrolitaj studoj, ofte nomataj la "Esperanto-Eksperimento".
* Rezultoj : Grupoj de studentoj, kiuj studas Esperanton dum unu jaro kaj poste eŭropan lingvon dum tri jaroj, konstante superas grupojn, kiuj studas la eŭropan lingvon dum kvar jaroj sinsekve.
* Kialo : Lerni la simplan, logikan strukturon de Esperanto provizas al lernantoj eksplicitan komprenon pri gramatikaj konceptoj (akuzativo, kongruo, ktp.). Ĉi tiu metalingvistika konscio igas ilin ĝenerale pli bonaj lingvolernantoj. Ĝi funkcias kiel "lingvistika enkonduko".
Jacobsen : Kio persvadus skeptikulojn ?
Simeone : Skeptikuloj devas superi la miton, ke Esperanto "malsukcesis". Persvado postulas malsamajn alirojn :
* Por la Pragmatisto : Datumoj pri la propedeŭtika efiko. Pruvoj pri ĝia uzo en praktiko (ekz., en vojaĝado, profesiaj retoj, familioj).
* Por la Idealisto : La povo de la komunumo kaj kulturo. Invitu ilin al kongreso aŭ loka kunveno por sperti la unikan etoson de internacia kunuleco.
* Por la Lingvisto : La eleganteco kaj efikeco de ĝia dezajno. Ĝi povas krei novajn vortojn kaj esprimi kompleksajn ideojn klare.
* Por la Humanisto : La argumento el lingva justeco kaj egaleco. Enkadrigu ĝin kiel praktikan projekton por redukti tutmondan malegalecon.
Jacobsen : Kiuj estas la celoj de "Esperanto × Humanismo" ?
Simeone : La celoj por ĉi tiu sinergio estas profundaj kaj praktikaj :
1. Idealisma : Aktive konstrui modelon de racia, kompata kaj vere internacia homa komunumo, antaŭfiguro de la speco de mondo, kiun humanistoj volas krei.
2. Praktika : Provizi la humanisman movadon per neŭtrala, justa kaj efika ilo por interna komunikado kaj internacia atingopovo, liberigante ĝin de dependeco de iu ajn nacia lingvo.
3. Filozofia : Profundigi la humanisman sindediĉon al kosmopolitismo kaj egaleco per enkorpigo de ĝi en lingva praktiko.
4. Kunlabora : Krei fortan, videblan aliancon inter la du movadoj, montrante ke la strebado al pli bona mondo postulas kaj raciajn idealojn (humanismo) kaj praktikajn ilojn por konekto (Esperanto).
Jacobsen : Dankon multege pro la ŝanco kaj via tempo, Dominique.
Scott Douglas Jacobsen estas bloganto ĉe Vocal kun pli ol 130 afiŝoj sur la platformo. Li estas la Fondinto kaj Eldonisto de In-Sight Publishing (ISBN : 978–1–0692343 ; 978–1–0673505) kaj Ĉefredaktoro de In-Sight : Interviews (ISSN : 2369–6885). Li skribas por International Policy Digest (ISSN : 2332–9416), The Humanist (Presita : ISSN, 0018–7399 ; Reta : ISSN, 2163–3576), Basic Income Earth Network (UK Registered Charity 1177066), Humanist Perspectives (ISSN : 1719–6337), A Further Inquiry (SubStack), Vocal, Medium, The Good Men Project, The New Enlightenment Project, The Washington Outsider, rabble.ca, kaj aliaj amaskomunikiloj. Lia bibliografia indekso troveblas per la Jacobsen Bank ĉe In-Sight Publishing, kaj ĝi konsistas el pli ol 10 000 artikoloj, intervjuoj kaj respublikigoj tra pli ol 200 publikaĵoj. Li servis en naciaj kaj internaciaj gvidaj roloj ene de humanismaj kaj amaskomunikilaj organizoj, havis plurajn akademiajn stipendiojn, kaj nuntempe servas en pluraj estraroj. Li estas membro kun bona reputacio en multaj amaskomunikilaj organizoj, inkluzive de la Kanada Asocio de Ĵurnalistoj, PEN Kanado (CRA : 88916 2541 RR0001), Raportistoj Sen Landlimoj (SIREN : 343 684 221/SIRET : 343 684 221 00041/EIN : 20–0708028), kaj aliaj.
La homaro Artikolo en anglahttps://vocal.media/interview/domin...

Dominique Simeone pri la Internacia Esperanta Movado

simeone — 2026-04-03T16:38:21Z

Dominique Simeone pri la Internacia Esperanta Movado
Kiel Dominique Simeone rigardas Esperanton kiel neimperiisman ilon por antaŭenigi tutmondan komprenon, transponti kulturojn kaj trakti lingvajn potencmalekvilibrojn ?
29-a de januaro 2025 de Scott Douglas Jacobsen 1 Komento

Dominique Simeone estas engaĝita aktivulo por la esperanto-movado kaj pasia liberpensulo. Naskita en Italio, la frua eksponiĝo de Simeone al pluraj lingvoj (itala, franca, germana, flandra kaj angla) metis la fundamenton por vivo dediĉita al lingva esplorado. Ilia implikiĝo en organizoj kiel SAT-Amikaro reflektas konvinkon, ke esperanto kreskigas tutmondan komunikadon kaj komprenon. La kredo de Simeone je ne-imperiisma aliro al lingvo substrekas deziron kunigi homojn - kulture kaj ideologie - per inkluziva dialogo. Simeone rakontas pri malkovro de esperanto per radio-elsendo en Parizo kaj rapida lernado de ĝi, postulante nur 200 horojn por scipovo. Ŝi detale priskribas politikajn movadojn, lingvan imperiismon kaj la rolon de esperanto kiel enireja lingvo. Simeone komparas ĝiajn simplajn regulojn kun pli kompleksaj lingvoj kiel la franca kaj la angla. La malfermiteco de Ĉinio estas rimarkita, dum la frua brakumo de Francio finiĝis en 1923. Simeone asertas la ne-imperiisman valoron de esperanto por diversaj grupoj, emfazante ĝian liberpensan etoson kaj kapablon por larĝa tutmonda komunikado.
Scott Douglas Jacobsen : Hodiaŭ, ni estas ĉi tie kun Dominique Semion. Ni diskutos pri Esperanto. Kiel mi menciis en nia pli frua korespondado, mi ne esploris Esperanton tiom, kiom mi ŝatus intelekte, sed mi trovas ĝin fascina temo por tiuj, kiuj ne konas ĝin.
Esperanto estas la plej vaste parolata artefarita internacia helplingvo, kreita en 1887 de D-ro LL Zamenhof por antaŭenigi tutmondan komprenon kaj unuecon per neŭtrala, facile lernebla lingva platformo. Rilate al tio, kiel vi unue renkontis Esperanton ? Kiuj estis viaj komencaj pensoj kiam vi trovis ĝin ?
Dominique Simeone : Mi estis proksime de Parizo vendrede kiam mi aŭdis radioelsendon de artisto diskutanta Esperanton. Tiel mi unue komencis lerni pri Esperanto. Poste, mi iris al Parizo por aliĝi al asocio kie mi povis formale studi la lingvon.
Jacobsen : Kia estis via sperto lerni la lingvon ?
Dominique : Ho, ĝi estis vere simpla. Mi tiam loĝis kun mia patrino kaj uzis sufiĉe individuisman metodon. Mi legis tekstojn kaj lernis grandan nombron da vortoj — ĉirkaŭ cent por leciono, ekzemple.
Mi konstruis fortan vortprovizon por disvolvi profundan komprenon de la lingvo kaj komuniki efike kun aliaj.
Jacobsen : Kiel konversacioj en Esperanto kompariĝis kun konversacioj en, ekzemple, la pariza franca lingvo ?
Dominique : Ho, ŝajnis nature paroli kun aliaj esperantistoj. Vi menciis, ke D-ro Zamenhof antaŭvidis Esperanton kiel neŭtralan, internacian lingvon. Tamen, mi partoprenis en la politika movado ene de Esperantujo. Ni diskutis politikajn aferojn kun francaj esperantistoj kaj ene kaj ekster la Esperantujo-movado. Ni ankaŭ interagis kun homoj ekster la movado por diskuti politikajn problemojn kaj labori pri solvado de organizaj defioj.
En Parizo, mi funkciis kiel prezidanto de SAT-Amikaro, la franca branĉo de la Sennacia Asocio Tutmonda. Dum niaj kunvenoj, ni diskutis aferojn kiel la financoj, diskonigo kaj ĝenerala administrado de la asocio, kiuj estis esencaj por konservi la efikecon de la organizo.
Jacobsen : Kiuj estis la postuloj por esti parto de la politika movado ĉirkaŭ Esperanto ? Kiuj estis la celoj kaj vizio de la politika movado inter esperantistoj ?
Dominique : Dependas. Ekzemple, en SAT, vi havas anarkiistojn, komunistojn kaj socialistojn — ili ĉiuj estas maldekstre de la politika spektro.
Sed vi havas ĉiuspecajn grupojn. Ekzemple, en grupo, vi povus trovi maoistojn aŭ kristanojn, kaj ankaŭ homojn el tiuj movadoj, kiuj konsentas kun vi, se vi komprenas, kion mi volas diri. Tamen, ni agas kiel parto de la politika movado.
Ekzemple, miaj amikoj en la komunista grupo antaŭenigas Esperanton ene de la Komunista Partio. Tio estas la celo de ilia grupo. Mi, aliflanke, agas en la pli vasta internacia movado.
Mi ankaŭ kontaktas liberpensulojn tutmonde, kiuj subtenas Esperanton kaj volas antaŭenigi la lingvon ene de siaj respektivaj grupoj.
Jacobsen : Kiom longe daŭrus lerni Esperanton se iu studus ĝin per strukturita kurso kaj progresus de komencanto al flueco ?
Dominique : Oni bezonas ĉirkaŭ 200 horojn por atingi sufiĉe bonan nivelon en Esperanto.
Jacobsen : Tio ne estas malbona.
Dominique : Kompare, necesas proksimume 2 000 horoj por atingi la saman nivelon de la franca aŭ la angla.
Jacobsen : Kio faras Esperanton tiel efika por instruado kaj lernado ? Se ĝi estas tiel efika, kial multaj homoj rezistas lerni ĝin ?
Dominique : Multaj homoj studas Esperanton kaj ĉeestas konferencojn pri ĝi. Tamen, ili emas koncentriĝi pri siaj propraj vivoj kaj adopti individuisman vivmanieron.
Kiam vi diras al ili, “Se vi lernos ĉi tiun lingvon, vi povos konektiĝi kun miloj da homoj,” ili ofte sentas sin hezitemaj aŭ eĉ timigitaj.
Krome, ekzistas lingva imperiismo en la plej multaj landoj. Tio validas por la angla, la franca kaj aliaj dominaj lingvoj. Ĉi tiuj lingvoj estas truditaj al aliaj, kaj ekzistas rezisto al akcepto de alia lingvo, kiel ekzemple Esperanto, sur egala bazo.
Ekzemple, Esperanto estis instruata en lernejoj kaj universitatoj en Francio komence de la 20-a jarcento. Tamen, en 1923, leĝo enkondukita de Léon Bérard forigis Esperanton el la eduka sistemo. Tiu politiko ankoraŭ influas la sintenojn de homoj rilate al Esperanto en Francio hodiaŭ.
Jacobsen : Kiuj kulturoj plej volonte ampleksas Esperanton, instruas ĝin kaj integrigas ĝin en sian kulturan kadron ?
Dominique : Malfacilas diri, sed Ĉinio elstaras.
En Ĉinio, ekzistas granda komunumo de esperantistoj. Oni povas lerni Esperanton en bazlernejoj kaj universitatoj.
Jacobsen : Ĉu homoj en Ĉinio ricevas subvenciojn, stipendiojn, subvenciojn aŭ subvenciojn por lerni Esperanton ? Aŭ ĉu ili devas pagi el sia propra poŝo ?
Dominique : Ha, jes, bone. Tion mi ne scias.
Mi scias, ke ĉe universitata nivelo, oni verŝajne pagas instrukotizojn same kiel en universitatoj en Francio. Tamen, mi konscias, ke iuj universitataj kursoj en Esperanto estas haveblaj. Ĉi tiuj lecionoj kovras diversajn temojn instruatajn en Esperanto, kiel ekzemple komercon, komercon kaj aliajn temojn.
Ĉu vi ne ŝatas reklamojn ? Fariĝu subtenanto kaj ĝuu La Projekton Bonaj Viroj sen reklamoj.
Jacobsen : Ĉu okazis kazoj kie Esperanto estis trudita aŭ trudita al homoj same kiel la angla aŭ la franca estis dum la kulmino de franca kaj brita imperiismo ? En konversacioj pri kontraŭimperiismo kaj kontraŭkoloniismo, ni ofte diskutas kiel lingvoj kiel la angla aŭ la franca estis truditaj al homoj. Iafoje, homoj estis devigitaj rezigni pri siaj gepatraj lingvoj, aŭ ekonomiaj instigoj estis uzitaj por igi la anglan aŭ la francan ŝajni neeviteblaj.
Kun la tempo, la angla kaj la franca fariĝis la ĉefaj lingvoj — lingvoj de komerco, ekonomiko kaj internacia politiko. Kvankam organizaĵoj kiel Unuiĝintaj Nacioj uzas tradukistojn por certigi alireblecon, ĉi tiuj gravaj lingvoj ankoraŭ dominas tutmonde.
Ĉu estis iuj kazoj kie Esperanto estis uzata simile — ne pro la intencoj de ĝiaj fondintoj, sed eble pro trozelotaj subtenantoj, kiuj provis eksporti ĝin per trudado ?
Dominique : Por iuj homoj, unu el la projektoj por Esperanto estis trudi ĝin ĉe la kapo de organizaĵoj aŭ eĉ nacioj. Tamen, la ĉefa fokuso nun ŝajnas esti malsama. Ekzemple, en Paderborn, Germanio, Esperanto estas reklamata kiel "enireja lingvo" por helpi homojn lerni aliajn lingvojn.
Do, Esperanto jam ne plu estas nur Esperanto per si mem ; ĝi estas prezentita kiel ilo por faciligi rilatojn inter homoj. Ekzemple, ĝi povas faciligi al iu lerni la araban aŭ aliajn malfacilajn lingvojn.
Jacobsen : Ekzemple, Esperanto bezonas ĉirkaŭ 200 horojn por atingi kompetentecon, dum la angla bezonas proksimume 2 000 horojn por atingi similan nivelon. Kiun lingvon oni majstras plej longe, kaj kial ?
Dominique : Mi ne estas lingvospecialisto, sed mi kredas, ke Esperanto estas pli facila ĉar ĝia gramatiko estas tre simpla. Ekzemple, la akcento ĉiam estas sur la antaŭlasta silabo, kaj ekzistas nur ĉirkaŭ 17 gramatikaj reguloj. Ĉi tiu simpleco permesas al lernantoj rapide fari signifan progreson.
Kontraste, lingvoj kiel la franca estas multe pli malfacile lerneblaj. La franca havas multajn regulojn kaj esceptojn, kiuj malfaciligas rapidan asimiliĝon de la lingvo.
Jacobsen : Ĉu iuj adaptoj al Esperanto igis ĝin pli efika laŭlonge de la tempo ?
La originala strukturo de la lingvo estis neŭtrala kaj simpligita, ĉar ĝi estis arta lingvo prefere ol evoluinta. Tamen, kiel multaj sistemoj en lingvistiko — kiel ekzemple la gramatika kadro de Noam Chomsky — adaptoj ofte okazas laŭlonge de la tempo. Ĉu Esperanto spertis similajn ŝanĝojn, aŭ ĉu ĝi restis fidela al sia dezajno ekde la fino de la 19-a jarcento ?
Dominique : La strukturo de la gramatiko de Esperanto estis fiksita en 1905 dum la unua Kongreso. La reguloj ne ŝanĝiĝis de tiam, kaj esperantaj lingvistoj kredas, ke la gramatiko ne bezonas modifojn nun aŭ estonte.
Ĉu vi ne ŝatas reklamojn ? Fariĝu subtenanto kaj ĝuu La Projekton Bonaj Viroj sen reklamoj.
Jacobsen : Kiom da homoj parolas Esperanton nun ? Ekzemple, en Francio. Tio eble estus pli trafa demando.
Dominique : En Francio, povas esti 2 000 ĝis 5 000 homoj.
Jacobsen : Ĉu ekzistas ĉiujaraj konferencoj, eventoj aŭ simpozioj por esperanto-parolantoj ?
Dominique : Mi kredas, ke ĉiutage okazas ia speco de esperanto-kunveno. Tamen, ekzistas ankaŭ pli grandaj, organizitaj eventoj en diversaj landoj.
Ekzemple, en Francio, Espéranto-France , kiu estas parto de la neŭtrala movado, okazigas kongreson unufoje jare. Simile, kaj SAT-Amikaro kaj SAT organizas ĉiujarajn kongresojn.
Krome, plej multaj landoj havas similajn celojn kaj okazigas siajn ĉiujarajn kongresojn. La plej granda organizaĵo en la neŭtrala movado, UEA (Universala Esperanto-Asocio), gastigas tutmondan kongreson ĉiujare en malsama lando. Ĉi tiu estas la plej granda esperanta evento, kun ĉirkaŭ 2 000 partoprenantoj kaj reprezentoj el proksimume 65 lingvoj.
Jacobsen : En evolua psikologio, oni ofte diras, ke lingvolernado fariĝas signife pli malfacila post la aĝo de 16 jaroj, precipe kiam oni celas fluecon similan al tiu denaska.
Ĉu tiu ĉi baro ekzistas por Esperanto, aŭ ĉu ĝi estas escepto al tiu ĉi ĝenerala regulo ?
Dominique : La ŝlosilo por lerni ajnan lingvon estas havi bazan eduknivelon. Eĉ homoj, kiuj estas 30- aŭ 40-jaraj, ankoraŭ povas bone lerni Esperanton.
Se iu havis formalan lernadon kaj bazan eduknivelon, ne estas problemo lerni Esperanton en ajna aĝo. Ĝi estas lingvo, kiun oni povas lerni en ajna vivstadio.
Jacobsen : Se vi povus reiri kaj ŝanĝi vian edukan historion, ĉu vi ankoraŭ lernus la francan unue, aŭ ĉu vi preferus lerni Esperanton unue ?
Dominique : Ne, mi lernis la francan, sed mia gepatra lingvo estis la itala ĉar mi naskiĝis en Italio.
Poste, mi frekventis eŭropan lernejon, kie mi lernis la germanan. Mi ankaŭ lernis la flandran lingvon parolante kun homoj surstrate. Post tio, mi lernis la anglan.
Jacobsen : Multaj plurlingvaj individuoj ofte diras, ke ili sentas sin iomete malsamaj kiam ili parolas ĉiun lingvon, kvazaŭ ĉiu lingvo elstarigas malsaman aspekton de ilia personeco.
Ĉu vi spertas tion ? Ĉu aperas malsama versio de vi mem parolante en Esperanto ol en la itala, flandra, franca aŭ angla lingvoj ?
Jacobsen : Kiam vi parolas Esperanton, ĉu vi sentas vin kiel malsama versio de vi mem kompare kun kiam vi parolas aliajn lingvojn ?
Dominique : Jes, sed mi estas parto de la internacia kaj artlingva movado kiam mi parolas Esperanton. Tamen, mi restas liberpensulo sendepende de la lingvo, kiun mi parolas.
Ekzemple, mi estas liberpensulo en la franca, flandra kaj itala lingvoj. La lingvo mem estas ilo — ĝi estas io, kion mi uzas — sed ĝi ne ŝanĝas kiu mi estas. Sendepende de la lingvo, kiun mi parolas, mi restas liberpensulo.
Jacobsen : Kiujn kritikajn demandojn pri Esperanto oni ne faras, sed oni devus fari bonfide por helpi homojn pli bone kompreni la lingvon kaj decidi ĉu ili devus lerni ĝin ?
Dominique : Esperanto povus multe utili al homoj, kiuj laboras en asocioj, fabrikoj aŭ la ekonomia sektoro.
La lingvo permesas al ili konektiĝi kun aliaj tutmonde — ekzemple, en landoj kiel Ĉinio aŭ Rusio. Per Esperanto, ili povas interŝanĝi ideojn kaj diskuti laborrilatajn aferojn trans limoj.
Ĝi ankaŭ estas bonega maniero plibonigi onian komprenon pri aliaj lingvoj, precipe eŭropaj. Ĝi funkcias kiel ponto, faciligante pli bonan komunikadon kaj rilatojn inter malsamaj kulturoj.
Jacobsen : Ni havas malmulte da tempo. Kiel homoj povas engaĝiĝi kun Esperanto ? Kial ĝi devus interesi kunliberpensulojn — ĉu ili estas humanistoj, ateistoj, agnostikuloj, aŭ defendantoj de libera parolo kaj socia justeco ?
Dominique : Jes, ekzistas forta argumento por Esperanto. Historie, en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, la angla lingvo ofte estis konsiderata la lingvo de liberpensuloj, precipe ĉar Anglio gvidis la mondon en multaj kampoj tiutempe.
Sed nun, se vi volas konektiĝi tutmonde — ekzemple, kun homoj en Ĉinio aŭ Sud-Koreio — Esperanto povas esti nekredeble utila. Ekzemple, mi iam kontaktis amikon en Sud-Koreio por peti artikolon en revuo. Li ne parolis la francan aŭ la anglan, sed li ja parolis Esperanton.
La artikolo estis unue verkita en Esperanto kaj poste tradukita en la francan. Tio montras kiel Esperanto povas krei signifoplenajn ligojn tutmonde sen dependi de dominaj aŭ imperiismaj lingvoj.
Uzi Esperanton ofertas neŭtralan, neimperiisman manieron kreskigi rilatojn kaj antaŭenigi komunikadon tutmonde. Kvankam vi povus uzi la francan aŭ la anglan lingvojn, Esperanto provizas pli egalecan alternativon.
Jacobsen : Simeone, dankon multege pro via tempo hodiaŭ.
Dominiko : Jes, dankon.
—
Scott Douglas Jacobsen estas la eldonisto de In-Sight Publishing (ISBN : 978-1-0692343) kaj ĉefredaktoro de In-Sight : Interviews (ISSN : 2369-6885). Li verkas por The Good Men Project , The Humanist , International Policy Digest (ISSN : 2332-9416), kaj aliaj amaskomunikiloj. Li estas membro de bona reputacio de multaj amaskomunikilaj organizoj. Artikolo en angla https://goodmenproject.com/featured...

leteroj liberpensulaj germanio Gemeinhardt, Ernst [VerfasserIn] Nürnberg ; 1958-9

simeone — 2026-03-26T17:00:12Z

Nürnberg, la 23an de februaro 1958
Al la estraro de la Liberreligia Komunumo Mainz
Karaj gesamideanoj, je la invito de ĉefurbestro Franz Klein la 43-a Universala Esperanto-Kongreso okazos inter la 2-a kaj 8-a de aŭgusto 1958 en Mainz. Mainz ne nur estas konata kiel moderna turisma urbo, sed ankaŭ kiel fondiĝo, kiu havas sian originon en la epoko de popolmigradoj kaj ĝi estas plej bone disponita por estigi la liberspiriton de interpopola kompreniĝo. Samideano sinjoro George Dickinson (Liverpool …), la sekretario de la Brita Liberpensula Esperanto-Societo/Asocio samopinias kun mi pri la propono dum la kongreso en Mainz organizi solenan horon aŭ fakan kunsidon por fondi la Humanisman-Etikan Esperanto-Asocion/Liberreligian Unuiĝon por Humanisma kaj Etika Kulturo.
Tiu ĉi ideo ekestis jam dum la 2-a Kongreso de la Humanisma-Etika Unio en Londono en julio 1957.
Ni ricevis pozitivan respondon de la direktoro de la germana popolasocio pri liberpensado, registara ĉefkonsilisto samideano Albert Heuer (Hannover …). La Germana Popolasocio pri liberpensado bonvenigas nian planon kaj deklaras sian pretecon subteni nin dum la preparaj laboroj. Se vi, karaj gesamideanoj en Mainz, metas vian novkonstruitan festsalonon je nia dispono, vi faras dankindan kaj respektindan servon ne nur al la neekleziaj/nereligiaj/liberreligiaj esperantistoj de la universala kongreso, sed helpas ankaŭ al la loka komitato.
Ĉar ni krome bezonas komerce aktivan reprezentanton de la Esperanto-movado, kiu loĝas en Mainz, t.e. neeklezian/nerelegian esperantiston, mi kontaktos komerciston, sinjoron P. Becker (Mainz-Weisenau ….).
Inter la germanaj federaciaj ŝtatoj, la laŭteritorie malgranda Hessen estas la ŝtato, en kiu troviĝas la plej multaj Esperanto-delegitoj.
La urbokonsilantaro de Mainz ekde januaro metis je la dispone de la loka komitato oficejan ĉambron kaj tajpistinon. La unua direktoro de la loka komitato estas la ĉefurbestro. Kun li oni povas paroli germane aŭ la dialekton de Hessen, sed la ĉiama direktoro de la kongreskomitato, s-ro Gian Carlo Fighiera el Turin ne parolas la germanan.
La delegitoj en via proksimo estas :
….
Krome ekzistas Esperanto-Amikeco de liberpensuloj. Oficejo : Eduard Weichmann …
p. IV :
Mi kunsendas provizoran originalan statuton.
Samideano Dickinson el Liverpool sendis al mi 9 numerojn de la asocia ĵurnalo de la Britaj Liberpensuloj kaj unu numeron de la asocia ĵurnalo de la Usonanaj Liverpensuloj. La lasta frazo de lia letero estas : Remember …
Karaj gesamideanoj, mi estas tre dankema al vi, se inter la vicoj de la neeklezia/nereligia komunumo Mainz troviĝas iu, kiu parolas Esperanton kaj estigas kunligon inter la loka komitato de la Esperanto-Kongreso kaj nia ligo/asocio. Aldone al la katolika kaj protestanta diservoj nia aranĝo por liberpensado estas manifestacio, pri kiu ni ne povas rezigni. Mi antaŭdankas al vi pri viaj klopodoj kaj estus tre dankema, se mi ricevus pozitivan respondon de vi.
Kun samideanaj salutoj
Ernst Gemeinhardt, Nürnberg …
Nürnberg, la 22-an de februaro 1958
Tre estimata doktoro,
laŭ invito de ĉefurbestro Franz Klein la 43-a Universala Esperanto-Kongreso okazas inter la 2-a kaj 8-a de aŭgusto en Mainz. Mainz ne nur estas konata kiel moderna turisma urbo, sed ankaŭ kiel urbo, kiu havas sian originon en la epoko de la eŭropaj popolmigradoj kaj estas disponita por estigi la spiritan liberecon por la interpopola kompreniĝo.
S-ro George Dickinson (…), la sekretario de la Brita Liberpensula Esperanto-Asocio samopinias kun mi pri la organizado dum la kongreso en Mainz de solena horo aŭ faka kunsido por fondi la Humanisman-Etikan Esperanto-Asocion. Tiu ĉi ideo ekestis jam dum la 2-a Kongreso de la Humanisma-Etika Unio en Londono en julio 1957. Ni ricevis pozitivan respondon de la direktoro de la germana popolasocio pri liberpensado, registara ĉefkonsilisto samideano Albert Heuer (Hannover …). La Germana Popolasocio pri liberpensado bonvenigas nian planon kaj deklaras sian pretecon subteni nin dum la preparaj laboroj. Samideano s-ro d-ro Bronder pretas fari la festparoladon. Sed oni petis min ankaŭ kontakti vin, ĉar vi, s-ro doktoro, ankaŭ estas kompetenta pro via rondvojaĝo kiel “Uritaristo” (rimarko S.F. : mi legas “Uritarier”, sed ne konas la vorton). Mi lasas al via decido interkonsentiĝi kun d-ro Bronder, ĉar vi ambaŭ plej bone scias kiu plej rapide kapablas prepare tian Esperanto-prologon. Tiujn liniojn mi ankaŭ sendas al la estraro de la Liberreligia Komunumo Mainz kaj mi estus tre dankema al vi, se mi ricevus pozitivan respndon de vi.
Kun samideanaj salutoj
Ernst Gemeinhardt (…)

Nürnberg, la 10-an de marto 1959
Tre estimataj gesamideanoj,
se mia unua letero havis nur stimulan karakteron, tiu ĉi letero havas prefere preparan karakteron.
La diferenco inter la esperantistoj kaj la liberreligiuloj plej bone klariĝas helpe de du frazoj. La liberreligiuloj ŝanceliĝas kaj sin ĝenas aliĝi al Esperanto kaj la esperantistoj ŝanceliĝas kaj sin ĝenas esprimi sian rezignon pri religiaj dogmoj malfermite kaj klare. Sed ekzistas ankaŭ esperantistoj kun fideleco al eklezio kaj liberreligiuloj kun pasia antipatio kontaŭ Esperanto.
La neekleziaj/nereligiaj sperantistoj faris al si la taskon kunigi ĉiujn esperantistojn, kiuj pretas varbi por spiritlibereco, kaj ĉiujn liberreligiulojn, kiuj ne estas malinklinaj al Esperanto, sur internacia nivelo. Pri la kaŭzoj vi tuj legos. La mondopotenco de internacia romania katolikismo kapablas sendi al ĉiu nekatolika esperantisto la 122 (?) paĝojn longan kaj 920 (?) gramojn pezan propagandomaterialon “Kie estas la eklezio de Kristo ?” laŭ deziro senkoste kaj libere je sendokosto. La financaj rimedoj de nia asocio permesas al ni nur vendi 60 (?) paĝojn longan kaj 70 gramojn pezan propagandobroŝuron por 1 marko kaj 20 pfenigoj. La lastas frazo de la antaŭvorto de tiu Esperanto-propagandomaterialo tekstas : Kiu serĉas la veron sincere kaj honeste kaj samtempe preĝas al Dio por savo/feliĉo/graco por ke li ekkonas la ununuran veron, sian veron, por tiu validas la vorto : petu kaj vi ricevos, serĉu kaj vi trovos, frapu je la pordo kaj oni malfermos (la pordon) al vi.
Tiu libreto estu por li, la serĉanto pri la vero, sendanĝera gvidilo kaj tutkore mi esperas, ke ĝi trovu sian benoplenan vojon tra la tuta mondo por kontribui al plenumo de la deziro de ni ĉiuj – unu paŝtejo kaj unu paŝtisto. Internacia Katolika Oficejo pri Informado (…) Holando 1949.
Tiu porpropaganda libreto enhavas aldone al la antaŭvorto ankoraŭ dediĉon el la jaro 1895 de M. Van der Hagen.
La unua parto priskribas la Eklezion de Kristo ĝenerale. La dua parto estas superrigardo pri la ekkonaj rimedoj aŭ karakterizaĵoj de la vera eklezio. La tria parto estas klarigo pri la fundamentaj diferencoj inter katolikoj kaj protestantoj. En la fina vorto oni certigas ankoraŭfoje, ke la trankvilon kaj feliĉon en tiu ĉi vivo kaj la vivo post la morto, la savon de la senmorta animo povas ĝui nur tiu, kiu serĉas la veron en la katolika eklezio. La libreto estis presita en 1949 en Den Haag.
Vidalvide al tiu fiksita propagandopotenco ni, la asocioj pri spiritlibereco en la unuopaj landoj, staras sen internaciaj rilatoj.
La I-a kaj II-a Internaciaj Kongresoj de la Unuiĝo por Humanisma kaj Etika Kulturo estas la modesta kaj timema komenco tute nekonscie kontraŭstariĝi al tiu fakto, ĉar la plejmulto de la partoprenantoj ne havas komprenon por Esperanto, aŭ por esprimi tion pli ekzakte, fortan antipation kontraŭ Esperanto.
La neekleziaj usonanoj havas landan ĵurnalon : The American Rationalist.
p. III
La angloj havas tutlandan ĵurnalon “The Freethinker”. La germanoj havas “Der Freireligiöse” (La liberreligiulo). En la diversaj landoj oni ne povas legi la ĵurnalojn en la aliaj.
La egaligon inter la Internacio de la eklezifideluloj kaj la Internacio de la ekleziliberuloj donas nur la vera toleremo pro Esperanto. Dum la 43-a Universala Kongrenso en Mainz en tiu ĉi jaro okazos denove la koncernaj katolikaj, evangeliaj kaj izraelidaj diservoj kaj la aro, kiu estas multe pli grava por la pluekzisto de la homo sapiens, la ekleziliberaj kaj dogmoliberaj (neekleziaj kaj nedogmaj) kunvivantoj ne havas internaciajn rilatojn kaj ne havas la financajn rimedojn por montri sian ideologion.
Serĉu la kontraŭan instruprogramon (=“Antisyllabus“) kaj ???? (SF : mi ne povas legi la vorton ; eble : batalu kontraŭ) la malnova malbonaĵo. Esperanto alportas la savon/feliĉon, sed ne la Biblio. Tio estas la vekvoko, per kiu la samideanoj estigis la Britan Esperanto-Asocion de Liberpensuloj kaj tio estas ankaŭ la vekvoko, al kiu ni nereligiaj esperantistoj en Mainz volas doni plifortigitan impulson.
Ekzistas internaciaj Esperanto-asocioj katolikaj, evangelikaj kaj kvakeraj kun propraj ĵurnaloj kaj la nereligiaj/neekleziaj kunvivantoj restas surdaj kaj mutaj sur tiu tereno.
Mi tre bone scias, ke ĉiu komenco malfacilas kaj tio ankaŭ validas por Esperanto. Sed lerni Esperanton ne estas tiel malfacila afero kiel fariĝi plurlingvulo kaj ne restu neeblo por ni nereligiaj esperantistoj egaligi la Esperanto-superecon de la eklezifideluloj.
Nia altestimata samideano s-ro d-ro Pick el Mainz certe povas rememori pri la neforgesebla okazintaĵo de la liberpensuloj dum la 15-a Universala Esperanto-Kongreso en Nürnberg en la jaro 1923, pri la renkontiĝo de la eminenta liberpensularo en la konstruaĵo Frauentorhaus en Nürnberg.
Se tiu paca laboro estis detruita dek jarojn poste pro la Hitlera teroro kaj dekses jarojn poste pro la mondmilito, tiuj faktoj estas nur stimulo por daŭrigi tiujn klopodojn je la punkto de sia interrompo.
Gesamideanoj en Mainz kaj la ĉirkaŭaĵo, se ne eblos por vi enmeti renkontiĝon de la esperantistoj-liberpensuloj en vian jarprogramon je la 3-a de aŭgusto, ni renkontiĝos je la havena placo aŭ la ĉefa foirplaco. Despli facila afero estos por la radia kaj televida societoj de Hessen partopreni.
Ni sendogmaj ????? (SF : “F/Tolerangeber” ne ekzistas, eble : reprezentantoj de tolereco) ne lasu nin premi en la ombron de la logiko incidente kaj rimarkite de neniu. Guthenberg pruvis la talenton de la homoj en Mainz. De Mainz la libropresarto atingis la tutan mondon. Kunvivantoj de Mainz, pruvu vian talenton kiel veraj Guthenberganoj. De Mainz nova ondo de spiritlibereco helpe de Esperanto muĝos al la tuta mondo.
En tiu senco mi skribis al la sekretario de nia asocio, en tiu senco nia samideano d-ro Dietrich Bronder respondis.
Obstine antaŭen
Sindone via E. Gemeinhardt (…)
Je la marĝeno : La fino de la letero de nia samideano Dickerson (…), la prezidanto de la Brita Liberpensula Esperanto-Asocio tekstas : Remember …

Liberpensuloj en Irano آزاداندیشی ایرانی

simeone — 2026-03-01T20:47:27Z

Prezento de la libro La Ideo de Libereco kaj Enkonduko al la Konstitucia Movado
La libro "La Ideo de Libereco kaj Enkonduko al la Konstitucia Movado" estas la kvara verko de la forpasinta profesoro D-ro Fereydoun Adamiyat, eldonita en 1966. Ĝi estas parto de la historia libroserio eldonita de Sokhan Publishing. Ĉi tiu libro estas konsiderita unu el la fontoj de konstituciismo kaj moderne historio kaj altiris la atenton de akademiuloj, studentoj kaj esploristoj. Ĉi tiu traktaĵo estas historio de la disvastiĝo de la ideo de libereco kaj enkonduko al la konstitucia movado en Irano.
Pri Fereydoun Adamit

Fereydoun Adamiyat (1929, Teherano - la 10-an de aprilo 2008, Teherano) estis verkisto, historiisto kaj ankaŭ altranga oficisto en la irana Ministerio de Eksterŝtataĵoj. Liaj verkoj plejparte temigas la historion de la konstitucia monarkio kaj la homoj asociitaj kun ĝi. Lia metodo de historiografio, laŭ li, estis analiza kaj kritika historiografio.
Libro Features La Ideo de Libereco kaj Enkonduko al la Konstitucia Movado

👉 👁 📚 Liberaj organizaj ideoj havas longajn historiojn, kiuj ofte troviĝas nacioj laŭlonge de la tempo. Jen kelkaj ekzemploj :
Historio de Libera Penso
– *Antikveco* : Libera penso havas radikojn en antikveco, kun filozofoj kiel Epikuro 🇬🇷(341-270) kaj Lukrecio 🇮🇹 (99-55) defendinge liberecon de penso kaj kritikon de religio.
– *Klerismo* : Dum la Klerismo (18-a-year), libera penso plivastiĝis, kun pensuloj kiel Voltaire 🇫🇷, Denis Diderot 🇫🇷 kaj Immanuel Kant 🇩🇪 defendare liberecon de esprimo kaj racio.
Liberthink Organizoj en la Rusa Revolucio 🚩🇷🇺
– *Antaŭrevolucia Rusio* : Antaŭ la Rusa Revolucio kritiko, tradicio de liberpenso kaj opinio de religio en Rusio, kun pensuloj iel Nikolaj Ĉerniŝevskij 🇷🇺 by Dmitry Pisarev.
– *1905-1917* : Dum la Rusa Revolucio de 1905 a la posta Februara Revolucio de 1917, estis plegrandiĝo de liberpentado kaj kontraŭklerikala agado, un group kiel la bolŝevikoj kaj anarkiistoj rekomendantaj la apartigon de ŝtato kaj ŝtato.
– *Postrevolucio* : Post the Oktobra Revolucio de 1917, la sovetia registaro, precipe kun Lenin, efektivigas de ŝtata ateismo kaj debatojn pri religia politiko kaj manipulado en la socio https://www.marxists.org/portugues/lenin/1905/12/03.htm
Liberthink Organizoj en Sovetunio 🚩 (1920-1930)
– *Ligo de Militantaj Aeistoj* : The Ligo de Militantaj Aeistoj estis sovetia organizaĵo fondita en 1925, kiu celis antaŭenigi ateismon kaj kontraŭbatali religion.
– *Aliaj organizoj* : Ekzistis aliaj organizoj kaj grupoj promociantaj liberan penson kaj ateismon en Sovetunio dum la 1920-ajaroj, sed multaj el ili estis subpremitaj aŭ dissolvitaj dum la stalinisma reĝimo.
Graves noti, ke libereco de pensado kaj la agado de liberpensantaj organizoj estis eble en Sovet-Unio, precipe post la potenco de Stalin en 1928.معرفی کتاب فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت
کتاب « فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت » چهارمین اثر استاد زنده یاد دکتر فریدون آدمیت است که در سال 1340 ش. جزو سلسله کتاب های تاریخی انتشارات سخن طبع شده است. این کتاب یکی از مآخذ و منابع مشروطه و تاریخ تجدد بشمار می آید و مورد توجه اهل نظر و طلاب و دانشجویان و محققان بوده است. این رساله تاریخچه ای است در نشر اندیشه آزادی و مقدمه جنبش مشروطه خواهی در ایران.
درباره فریدون آدمیت

فریدون آدمیت (۱۲۹۹، تهران – ۱۰ فروردین ۱۳۸۷، تهران)، نویسنده، تاریخ‌نگار و همچنین از مقامات عالی‌رتبه وزارت امور خارجه ایران بود. آثار وی عمدتاً دربارهٔ تاریخ مشروطیت و شخصیت‌های مرتبط با آن بود. روش او در تاریخ‌نگاری به گفتهٔ خودش، تاریخ‌نگاری تحلیلی-انتقادی بود.
ویژگی های کتاب فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت
### Libroj de Kasravi pri pensolibereco :
1. « Ĉirkaŭ Islamo » (*در پیرامون اسلام*)
- Kritiko de tradiciaj religiaj interpretoj kaj defendo de racia pensado kontraŭ dogmismo.
- Ŝlosila frazo : *"Religio devas esti juĝata per racio, ne per blinda imitado."*

2. « Kredo » (*آیین*)
- Propono de racia kaj sekulara penssistemo.
- Emfazo pri disigo de religio kaj ŝtato.

3. « Respondo al Malamikoj » (*در پاسخ به بدخواهان*)
- Defendo de kritikrajto kaj esprimlibereco.

Kasravi : la integriga naciisto de Irano Ervand Abrahamian p.1

Kasravi : la integriga naciisto de Irano Ervand Abrahamian P.2

Kasravi : la integriga naciisto de Irano Ervand Abrahamian en angla lingvo

### Libroj de Hedajat pri pensolibereco :
1. « Hadĝi Agha » (*حاجی آقا*)
- Satiraĵo pri religia hipokriteco kaj intelekta tiranieco.

2. « La Pafilego » (*توپ مرواری*)
- Akra sarkasmo kontraŭ politika despotismo kaj socia ignoremo.

3. « Homo kaj Besto » (*انسان و حیوان*, eseeto)
- Komparo de natura libereco ĉe bestoj kaj intelekta sklaveco ĉe homoj. به اهتمام : سید ابراهیماشک
شیرین

pamfleto pri la politika penso de la 20-a jarcento eo

pamfleto pri la politika penso de la 20-a jarcento persa lingvo

Freedom of Thought Journal, No.1 en persa lingvo

Freedom of Thought Journal, No.14 en persa lingvo

Freedom of Thought Journal No.17 en persa lingvo

Freedom of Thought Journal No.17 esperanto

https://iranacademia.com/press/jour...

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 1 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 2 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 3 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 4

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 5 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 6 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 7 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 8 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 9 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 10 Farhad Khosrokhavar

raison-publique.fr-Laikaj intelektuloj kaj sekularigado en Irano post la 1979-datita Revolucio 11 Farhad Khosrokhavar

https://www.iranicaonline.org/ Reta enciklopedio pri esploristoj

Komunismo kaj Komunumismo en Irano : La Tudah kaj la Firqah-I Dimukrat Aŭtoro(j) : Ervand Abrahamian p.1

Komunismo kaj Komunumismo en Irano : La Tudah kaj la Firqah-I Dimukrat Aŭtoro(j) : Ervand Abrahamian en angla lingvo

https://satesperanto.org/spip.php?a...

Irano : Rompo kun Totalisma kaj Religia Dominado

iran rupture avec la domination totalitaire et religieuse

Persio en 1908 en franca