SAT - Sennacieca Asocio Tutmonda

Eltiraĵo el la proceso kontraŭ Louise Michel

Fil — 2008-01-22T13:11:37Z

Versajlo, decembro 1871

Mi ne deziras defendi min, mi ne deziras esti defendita ; mi tute apartenas al la socia revolucio, kaj mi deklaras akcepti la respondecon por miaj agoj. Mi akceptas ĝin tute kaj sen limigo. Vi riproĉas min esti partopreninta la mortigon de la generaloj ? Pri tio mi respondus, ke jes, se mi estus estinta en Montmartre kiam ili volis pafigi al la popolo ; mi ne hezitus mem pafi al tiuj, kiuj donis tiajn ordonojn ; sed, kiam ili estis kaptitaj, mi ne komprenas, ke oni ne mortpafis ilin, kaj mi konsideras tiun agon, kiel fian malkuraĝaĵon !

Koncerne la ekbruligon de Parizo, jes mi partoprenis ĝin. Mi volis kontraŭi per flama barilo la invadantojn el Versajlo. Mi ne havis komplicojn por tio, mi agis proprainiciate.

Oni diras ankaŭ, ke mi estas komplico de la Komunumo ! Certe jes, ĉar la Komunumo volis antaŭ ĉio la socian revolucion, kaj la socia revolucio estas la plej kara el miaj deziroj ; eĉ pli mi fieras esti unu el la iniciatintoj de la Komunumo, kiu neniel rilatas kun la mortigoj kaj la bruligoj : mi, kiu ĉeestis ĉiujn kunsidojn de la Urbodomo, deklaras, ke neniam ĉi tie temis pri murdoj aŭ bruligo. Ĉu vi deziras scii la verajn kulpulojn ? Ili estas la policanoj, kaj pli poste, eble, lumo heligos ĉiujn tiujn okazaĵojn, dum vi nun kompreneble volas kulpigi ĉiujn subtenantojn de la socia revolucio.

(...)

Sed kial mi defendu min ? Kiel mi jam deklaris, mi malkonsentas tion fari. Vi estas viroj, kiuj baldaŭ juĝos min ; vi estas antaŭ mi kun malkaŝita vizaĝo ; vi estas viroj kaj mi estas nur virino, kaj tamen mi alfronte rigardas vin. Mi ja scias, ke ĉio, kion mi dirus al vi, ne ŝanĝus ion ajn pri via verdikto. Do, jen mia nura kaj lasta vorto, antaŭ ol sidiĝi. Ni ĉiam deziris nur la trumfon de la revolucio ; mi ĵuras tion nome de niaj martiroj falintaj en la kampo de Satory, nome de niaj martiroj, kiujn mi ankoraŭ laŭdegas laŭte ĉi tie, kaj kiuj iam ja trovos sian venĝonton.

Refoje, mi apartenas al vi ; faru tion je mi, kion vi ŝatas. Prenu mian vivon, se vi tiel deziras ; mi ne disputos pri tio kun vi eĉ dum eta momento.

(...)

Je la kampo de Satory, kie jam falis miaj fratoj, mi postulas de vi, kiuj asertas esti militkonsilantaro, kiuj montras sin kiel miaj juĝistoj, kiuj ne kaŝiĝas kiel pardonkomisiono, de vi, kiuj estas militistoj kaj kiuj juĝas antaŭ ĉiuj, forigu min el la socio ; oni diris al vi ĉi tion fari : nu, la komisaro de la respubliko pravas. Ĉar ŝajnas, ke ĉiu koro, kiu batas por la libereco rajtas ricevi nur iom da plumbo, mi do postulas mian parton ! Se vi lasos min vivi, mi neniam ĉesos krii pri venĝo, kaj mi denuncos por la venĝo de miaj fratoj la murdistojn de la pardonkomisiono...

(...)

Mi finis.... Se vi ne estas malkuraĝuloj, mortigu min...

Sagot-Duvauroux pri senpageco

Fil — 2007-12-18T12:09:00Z

La unua parto (2006) estas ia antaŭparolo por la reeldono de "Por senpageco" (1995), kiu konsistigas la duan parton.

Notinda estas ke tia libro estas aĉetebla libroforme, kaj senpage disdonita en la reto ( http://www.lyber-eclat.net/ ).

**********************

Krizo de homa tempo

En la Manuskriptoj de 1857-1858 tiel nomataj “Grundrisse”, oni legas sub la plumo de Karlo Markso tiun fascinan teorion : “Ju pli disvolviĝas la granda industrio, des malpli la kreo de realo riĉo dependas de la labortempo kaj de la laborkvanto uzita, ol de la potenco de la agentoj movitaj dum la labortempo”. Meze de la 19-a jarcento, la industrikapitalo ankoraŭ tute ne estis ĝeneraliginta la kapitalistan ekspluaton de la homa aktiveco per la varigo de la tempo. Kaj jam Markso vidis ekaperintan novan krizon. La disvolviĝo de la meĥanikigo kaj de la produktiveco permesas imagi butonpreman produktadon, en kiu la maŝino plenumas la ĉefan parton de la taskoj. La homa labortempo necesa por produktado iĝas pli kaj pli malgranda. Tio ne signifas tamen, ke la homo estas destinata por neniofarado : “Tiu potenco”, indikas Markso, “havas neniun rilaton kun la labortempo tuje uzita, por produkti ĝin, sed ja pli dependas de la ĝenerala scienca kaj teknika grado. La homo /.../ kondutas kiel kontrolisto kaj regulisto de la produktada procezo mem.” La entuta nivelo de civilizacio disvolvita de la homaro iĝas la ĉefa faktoro de produktado de aŭtoj, kaseroloj kaj puloveroj. Alidire, la homoj povas dediĉi sin preskaŭ ekskluzive al civilizacia disvolviĝo, laŭ ĝiaj flankoj de scikapablo kaj de simbolo, kaj lasi la maŝinojn zorgi pri ĝia transformo en materiajn riĉojn. “En tiu mutacio, nek la tuja laboro farita de la homo mem, nek ĝia labortempo aperas kiel la granda fundamenta kolono de la produktado kaj de la riĉo, sed la alproprigo de ĝia produktiva forto ĝenerala, ĝia kompreno kaj ĝia superregado de la naturo.” La homo ne plu estas meĥanismero de la produktado. ĝi ne plu estas momenta anstataŭanto de la maŝino. ĝia funkcio tute ne plu estas meĥanika. ĝi konsistas de nun el kultivo de ĝia kreivo, produktado de ĝia homeco, ĝia historio, ĝia kulturo, kaj de ĉio, kio diferencigas ĝin grade de besto aŭ de maŝino. ĝi konceptas, direktas, kontrolas la meĥanikon : la malo de la ĉenstablo, kiu voras la Charlot-on en la “Modernaj tempoj”. La utilo de la homa individuo en la produktada procezo de aŭtoj, kaseroloj kaj puloveroj estas finfine tute lokita en la kapablo, kiun ĝi akiris de aliaj kompreni la naturon kaj inteligente agi sur ĝin. ĝia agado povas de nun dediĉi sin al kultivado de tio ! “Ekde kiam la laboro en sia tuja formo ĉesis esti la granda fonto de la riĉo, la labortempo necese ĉesis esti ĝia mezuro, kaj sekve, la interŝanĝa valoro esti la mezuro de la uzvaloro”. Logika, sed kapturna. Hodiaŭ aŭtoj, kaseroloj kaj puloveroj interŝanĝiĝas pli malpli sur la bazo de la labortempo, kiun oni bezonis en la merkato por produkti ilin, kaj tio mezuras ilian interŝanĝvaloron. Senlabore produktitaj, ili plu havas nek “interŝanĝvaloron”, nek prezon. Ili havas nur sian utilon antaŭ nia kapablo ĝui ilin. Senpage. “La trolaboro de la amaso ĉesis esti la kondiĉo de la disvolviĝo de la ĝenerala riĉo, same kiel la nelaboro de iuj ĉesis esti la kondiĉo de la disvolviĝo de la universalaj povoj de la homa cerbo. Tio signifas la disfalon de la produktado bazita sur la interŝanĝvaloro.” Ni ja konis unuflanke la aristokraton aŭ la burĝon, kiu havas tempon dediĉi sin al ĝojoj, aliflanke amasojn stultigitajn per senkvalitaj laboraĵoj, por kiuj sufiĉas minimuma intelekta lernakiro. Kaj finiĝis tio. Sekve, la tuta komerca sistemo disfalas, kaj ekiĝas nova vivo : “Estas la libera disvolviĝo de la individuecoj /.../, al kiu respondas la formado artista, scienca, ktp. de la individuoj dank'al liberigita tempo kaj al rimedoj kreitaj por ĉiuj el ili”. Do jen kion Markso havis en la kapo, kiam li paroladis pri komunismo : imagi ĉiujn el ni dediĉitaj al arto, scienco kaj ĝuado de la vivo...

Sklava laboro estas senkosta.

La teksto de Markso havas la markon de iu tempo, kiam la industrio okupis la tutan vidkampon. La novaj kapabloj malfermitaj hodiaŭ per la komputiko kaj la amaskomunikiloj estas ne imageblaj. La demonstro prisilentas la multegajn tedaĵojn necesaj por la socia vivo, kie la produktivaj profitoj restos marĝenaj. Ni ne priktraktu tiun racian utopion pli ol necesas. Ni tamen agnosku ke ĝi kaptis en kelkaj frazoj la historian kolizion, kiu renversas la rilaton de la homoj al ilia tempo kaj ilia agado. Longtempe, deviga laboro kaj libera agado disdoniĝas ne ene de ĉiu vivo, sed are, laŭ la socia klaso al kiu oni apartenas. Estas klasoj destinitaj por direkti la civilizacion : organizado de la potencoj, disvolvo de la konoj, lukso de la plezuroj kaj de la arto, milita kapturno, encenso de la ritoj. Per la forto de la armiloj kaj la potenco de la tradicioj, kiuj firmigas la dispartigon inter venkinto kaj venkito, la regantaj klasoj liberigas sian tempon el la devigo, por dediĉi sin al ĝenerala disvolvo de la civilizacio, kies kondiĉo estas ilia ne-laboro. La malvenkintaj popoloj estas kondamnitaj al ĉiama trolaboro. La riĉa civitano el la sklaviganta urbo aŭ la feu˘da sinjoro liberigas tiel sian tempon el la laboro, kaj sin rajtigas dediĉi ĝin al la libera disvolviĝo de la individuoj, pri kiu ili proklamas prave la superan dignecon. Tiu dispartigo en tutaj vivoj de la libera tempo kaj de la deviga tempo disdoniĝas sur bazoj preskaŭ rasaj inter la venkintaj kaj la venkitaj idaroj. La laboro estas la entuta devigo de la subuloj. En la sociaj rilatoj sklavigaj aŭ feu˘daj, la labora tempo ne estas varo, kiun oni aĉetas. ĝi estas rabaĵo, kiun oni disponas. Senpage.

Kun la kapitalismo, la ekspluato de la laboro ne plenumiĝas per la kapto de la laboristo kaj lia persona submeto, sed per komerca cedo de tio, kion Markso nomis la loborforto. Kiel viva kaj pensanta estaĵo, mi disponas agadkapablon, kiun mi povas uzi memrege, sed ankaŭ vendi al iu, kiu trovas profiton regi ĝin. Kiam la estro aĉetas al mi tiun kapablon kontraŭ salajro, temas pri varo ankoraŭ virtuala, kaj kiu enskribiĝos en la realo laborforme. ĉiu komerca riĉaĵo devenas de laboro. ĉiu laboro realiĝas en tempo. La labortempo iĝas tiel la mezuro de ĉiu komerca riĉaĵo. En la epoko de la varo-tempo, la limo, kie estiĝas la emancipo, ŝanĝas lokon. ĝi ne plu stariĝas sur la persona distingo inter mastro kaj sklavo aŭ servutulo, sed disigas la senpagan tempon, kies regadon ni konservas disde la vendita tempo, lokita per la vendago je la dispono de sia aĉetinto. Por regi kaj doni ĝian tutan produktivan forton al la tempo, kiun ĝi regas kontraŭ salajro, kapitalismo stimulas liberon vendi kaj aĉeti, kaj ankaŭ rajtan egalecon, kiu igas nin ĉiujn eblaj kontraktantoj. Oni rapide spertas, ke la komerco de la tempo estas artifika, ke la tenanto de la produktadrimedoj regas la proleton, kies nura propraĵo estas agadkapablo realigebla en labortempo. Sed ilia abstrakta kaj necesa egaleco, la komuna libero vendi kaj aĉeti, renversas tamen ĉiujn liniojn. Nur transirante la limon, kiu disigas senpagan tempon disde vendita tempo, la amaso eskapas trolaboron, kaj atingas la liberan agadon, fine dediĉante sian energion al libera disvolviĝo de la individuecoj.

Feminismo kaj salajreco.

La ekzemplo de la virina emancipo bildigas bone la kolizion elvokitan en la teksto “ Grundrisse”, samkiel la sinsekvajn kaj kontraŭdirajn rolojn, kiujn la senpageco havas en ĝi. ĝis nun la patriarka potenco funkciis en la antaŭkapitalisma maniero de entuta kaj persona submeto. La kapitalismo montris, ke ĝi volonte kontentiĝas tre trankvile per la hejma submeto de la virinoj, samkiel ĝi sciis uzi siaprofite la sklavigon de la afrikanoj. Tiuj eksterkapitalismaj tipoj de subpremo enskribiĝis senpene en la ĝenerala sistemo de la produktado kaj potencoj. Ili ne estas eroj de la Mezepoko mislokitaj en novaj tempoj, sed ja konsistigas flankon de la okcidenta moderneco. La atlantika komerco estas inventaĵo de la okcidenta moderneco, kaj ĝi por longa tempo formis ĝian figuron. En la okcidentaj kapitalismaj socioj, la patriarka subpremo prenas tute novajn formojn, ekzemple la burĝa pudorafekto, aŭ la liberala pornografio, kiuj disdonas la kartojn de la potenco moderneske. Tamen kapitalismo estas tre fleksebla rabobesto. Kaj ĝi ankoraŭ refalas sur siajn piedojn, kiam la ribelo aldoniĝas al la liberala streĉo por kontesti tiujn personajn subpremojn. Liberigi la virinojn el patriarka subpremo estas malfermi la komercon de la homa tempo, kaj tiel novan kampon por la valorigo de la kapitalo. Ni notu, ke tiu liberala liberigo de la tempo, tiu komerca liberigo de la agado plenumiĝas unue kontraŭ la senpageco. ĉar, dum ili estis ankoraŭ asignitaj, kvazaŭ nature, al mastrumaj servutoj, la virinoj ne estis pagitaj por tio. Ne pli ol sklavoj. Ili plenumis tiujn taskojn senpage. Kaj tiu tempo senpage disponigita al patriarka familio estas la formo mem de ilia submeto. Tial oni vidas la in-emancipan movadon forte kontestanta tiun senpagecon, kaj prave postuli salajratan laboron kiel liberigon. Unua momento en la tempa skuo.

Nu, emancipiĝantaj el patriarka subpremo, la virinoj fariĝas liberaj vendi siaprofite tempon, kiun de nun ili disponas memrege. Tiu liberiĝo ne estas formala. ĝi estas ja realaĵo. ĝi evidentiĝas per disponebla enspezo, per iroj kaj revenoj en la publika spaco, tute novaj oportunaĵoj por sociiĝo. Ne kalkulante la simbolan valorigon, kiu ligiĝas al la laboraĵoj tiam destinitaj al maskloj. Sed ili eskapas la senpagecon de la geedza servuto per la disponigo de sia tempo al nova mastro. La virinoj liberiĝas el persona kaj entuta submeto, sed per la alproprigo tagon-post-tago de ilia tempo sur la labormerkato. Tiam ili malkovras, kun la viroj, la novan limon de la emancipo, kiun desegnas la ebla senpageco de tempo liberigita el ĝia kapitalisma surmerkatigo, nova senpageco, memrega, riĉa je ĉiuj homaj kapabloj. Tie ni estas, meze de ĉi tiu krizo.

Virtualigo de la homa tempo.

Tempo vendita. Tempo devigita. Sed ankaŭ tempo malplenigita. Tio, kion aĉetas la kapitalo en labormerkato nun mondigita, ne estas unue laboro, estas tiu magia varo, kiu ebligas la profiton : nia laborforto, nia agadkapablo. Aĉetinte tiun, la kapitalo havas evidentan profiton uzi kiel eble plej bone tiun kapablon, kiun ĝi igis sia. Unue kvante. Planedskale, ĉiam pli da homoj disponebligitaj por la varbado en salajreco. Laŭ la skalo de ĉiu ekzisto, ĉiam pli da tempo disponebligita por la salajrata laboro. Tiu nesatigebleco havas kiel nuran kuracilon la organizitan reziston de la laboristoj, kiuj trudas leĝojn kaj konvenciojn limigantajn la labortempon : aĝo de la deviga lernotempo, aĝo de la emeritiĝo, semajna labortempo, ferioj, pagita libertempo. Sed tio estas inversigebla, kaj de la metilernado je dek-kvar jara ĝis la Pentekosta lundo [1], neniu parto de la liberigita tempo plu estas sekura kontraŭ la malsatego de merkato, kiu returnis la fortorilaton siaprofite. Ni rigardu ankaŭ tion, kio okazas ĉe la kvalita flanko. La revo de la kapitalo estas aĉeti al la salajrulo puran agadkapablon, por povi eklaborigi ĝin laŭplaĉe kun maksimumo da flekseblo, puran virtualecon. ĉiam estos neeble sukcesi tion, tial ke la laboristino aŭ la laboristo estas personoj kun kvalitoj, historioj, temperamentoj, kompetentecoj kaj limoj, kiuj estas propraj. Kaj ankaŭ tial, ke la teknikaj kondiĉoj de la produktadprocezo necesigos ankoraŭ longtempe apartajn kompetentecojn. Eĉ komercigita en la virtuala formo de simpla agadkapablo, nia tempo restas forte individuigita. Kaj oni ne povas tutplene aliproprigi ĝin. La amikeco, kiu naskiĝas en oficejo aŭ laborejo superas la laborkontrakton. La ĝojo fari kaj senti sin utila transpasas ankaŭ la venditan agadon. La ĉirkaŭbarita kampo difinita de la laborkontrakto permesas foje, ke oni disvolvas sian personecon. La estra povo ne estas malfavora, laŭprincipe. Oficejaj amikecoj, kial ne, tiom longe kiom ili ne malhelpas la dungitaran flekseblecon. ĝi eĉ scipovas regi tiujn malflekseblecojn kaj turni ilin siafavoren. Sed la revo de la kapitalo, ĝia dekomenca strebo restas trovi en la merkato malplenan, moveblan, flekseblan ujo-tempon, por plenigi tiun ĉi nur laŭ siaj kriterioj. Onta salajrulo deklaras : “Mia patrino malsanas. ŝi ne plu vivos longe, kaj mi ne povas malproksimiĝi de la vilaĝo.” Laŭ la kapitala vidpunkto, lia tempo tro plena, tro peza, elkonkursigas lin, kompare al orfo sen ligo aŭ malsatuloj preta je ĉio. Malplenigi la tempon. Akcepti ke oni malplenigas sian tempon. Multaj aranĝoj celas plenumi la drenadon : fleksebleco, malstabileco, movebleco, laborkontraktoj sen garantio pri daŭro, superkvalifiko, subkvalifiko, planeda tutmondiĝo de la labormerkato, la kadrula streso, spirito de la entrepreno, ktp.

Pezaĵoj, malrapidaĵoj kaj apartaĵoj.

Al la multegaj aranĝoj destinitaj por rompi la pezaĵojn, la malrapidaĵojn kaj la apartaĵojn, kiuj estas la substanco mem de libera disvolviĝo de la individuecoj, aldoniĝas de nun trudvarbo de subjektecoj, kiu similas ja multflanke cerbolavadon. Oni devas preni sur si subjekte la celojn de la entrepreno. Ne ĝiajn kvalitajn celojn de uzado : konstrui belan domegon, kie homoj fartos bone. ĝiajn kvantajn celojn de produktiveco, al kiuj ĉio estas submetita. Kaj por la kalcitremuloj, la karierblokado aŭ la pordo. La produktiveca kriterio ne estas nova. Sed estas nove fari el ĝi la moralan regulon de salajrulo. Estas ankaŭ same nove, ke nekapitalismaj entreprenoj -administracioj, mutualaj societoj, kolektivoj- konformiĝas tiel streĉe kaj sen neceso al tiuj funkciadoj.

Iutage esploristo salajrata de la farmacia grupo Sanofi-Aventi konfesis tion al mi : “Antaŭ dudek jaroj”, li klarigis, “kiam mi volis esti dungita, mia metio, kiun mi ŝategis, esti trovi kuracilojn por sanigi homojn. Hodiaŭ, mia misio estas simple prilabori produktojn kapablajn estigi inter 20 kaj 30 procentojn da profito”. Lia profesio, lia gusto fari, lia socia utileco, liaj etikaj motivoj, troviĝis malplenigitaj je sia substanco, brutale, eksplicite konformigita kun celo, en kiu nek li, nek la socio havas rektan profiton, kaj li estis malĝoja pro tio. La farmacia kaptitalismo de paĉjo konsentis, ke ianivele en la hierarkio, ĝiaj dungitoj povas konstrui al si memregajn motivojn, kaj ĝi akordiĝis kun tio. Hodiaŭa financigita kapitalismo sentas sin sufiĉe forta por memorigi al ĉiuj, ke ĝi aĉetis de ili nek ilian socian utilon, nek iliajn etikajn motivojn, sed agadkapablon, virtualan varon por konkretigi kiel eble plej bone la akciulajn profitojn. Kaj necesas por tio rompi la atavisman emon de la salajrulo al reinvestado de sia tempo kaj agado per konkretaj kaj apartaj enhavoj. Necesas konduki lin al tiu “neeltenebla facilanimeco de la estaĵo” ( [2]), kiu ebligas alproksimiĝi al kapitalisma revo, homa tempo malplenigita je sia tuta valoro.

La lasta jardeko estas markita de signifoplenaj antaŭeniroj de la kapitalo en la kvanta kaj kvalita submeto de la homa tempo. Tiuj sukcesoj estas, malgraŭ ĉio, limigitaj de aliiĝoj en la naturo mem de la dispartigo de la senpaga kaj de la vendita tempo. Longtempe, la nevendita parto de nia tempo apenaŭ ebligis certigi riparon de niaj fortoj. ĝi estis kvazaŭ lokita en la orbito de la labortempo, satelitigita ĉirkaŭ ĝin, metita je ĝia servo, invadita de ĝia imago kaj ĝiaj valoroj. La salajrulaj bataloj, la medicinaj progresoj kaj la plilongiĝo de la viva tempo renversis ĝin en alian universon, “tiom tempo de distriĝo, kiom tempo destinita por supera aktiveco”, reprenante esprimon de Markso en la sama teksto “Grundrisse”. Tamen, la liberigo de la homa tempo ne agas sur inertan materion. Kiam la ekzisto lasis sin malplenigi, kaj ĝi alkutimiĝis al tio, la praktiko de libero iĝas defio. La kapitalismo kalkulas kun tio, kun tiu ebla malplenigo de la libera tempo, por remeti tiun ĉi en orbiton ĉirkaŭ ĝi, kaj malgrandigi tiel ties memregon. Cele al sukcesi en tio, ĝi uzas du tentojn. Al emerito, kiu enuas, ĝi memorigas ke, dum li estis dungita sub ĝiaj ordonoj, li ne havis tempon demandi sin pri tempo kiu pasas. Al deprimema hejmomastrino, ĝi proponas kapturnon de reklamaj ekranoj, normajn distraĵojn kaj superbazarojn. Puŝi sakĉareton aŭ plenigi aĉetĉareton. Senfine. Sencele. La tempo malposedigita. La gvidsignoj kiuj permesis, ke ni donis valoron al niaj tagoj, forsvenis. Tiam ni petegas de la potenco, ke ĝi plenigu ilin. ĝi faras tion laŭplaĉe kaj siaprofite. ĝi aldonas nin al sia mekaniko.

Poezio ne estas varo.

Mortigaj streĉoj en la komuna spaco, revolucio de la libera interŝanĝo dank'al interreta disvolviĝo, ŝanceliĝo de nia rilato al tempo sur la limoj, kiuj apartigas la komercon disde la nevendebla... La lasta jardeko konis abruptajn merkatajn antaŭenirojn enkadrigitajn de plialtiĝo de kontrolo kaj de subpremo. Sed ĝi ankaŭ vidis perspektivojn tute novajn malfermiĝi al la senpageco. Ne nur perspektivoj. Jam eksperimentado. Ne nur malfermo de revo. Sed novaj eklaboraĵoj. Ni prilaboru ekzemplon, nur unu, de tiu eklaborita utopio. Eble la elektita ekzemplo aspektos tre periferia al iuj legantoj. Sed estos, ŝajnas al mi, pro unu el tiaj optikaj efektoj, kiun estigas la potenca gravito de la merkato, kaj kiu tordas la lumon de senpageco, samkiel la nigraj truoj kaŝitaj en la spaco devojigas stelan radiadon. La ekzemplo estas poezio, aŭ prefere ekonomio de la poezio. Tiu altvalora parto de la homa agado estas eliranta la merkaton. De A ĝis Z. De la laboro kaj tempo bezonataj por skribi ĝis la renkontiĝoj, dum kiuj tekstoj disdoniĝas. En poezio, en ekonomio de la poezio, ĉiuj krizoj, kies nodon priskribis tiu ĉi teksto, trovas eliron.

Krizo de homa tempo. Poezio ne enspezigas monon, ne sufiĉe da mono por esti konkurenca agado en la merkato de la tempo. Rilate al la nura kriterio, kiu estas la pliatigo de la profitokvanto, ĝi ne interesas. Sed tamen ĝi ne mortas. ĝi vivas. ĝi intense vivas. ĝi fruktodonas en tempo, kiun oni lasas al ĝi, la senpaga tempo, kaj laŭ agadformo, kiu taŭgas al ĝi, la libera agado. Tiuj, kiuj praktikas poeziarton vendas parton el sia tempo, la kompatinduloj. Tio necesas. Cetere. Por ke ili povu bazarumi. Sed Poezio ! Rigardu ilin, tiujn potencajn forĝistojn. Ili forpuŝas, per sia tuta forto, la blenditajn septojn de la vendita tempo, kaj la spacon, kiun ili liberigas dank'al tiu forpuŝo, ili magnetizas. Ne dirantaj, kaj eble ne sciantaj tion, ili rekuniĝas, siamaniere, kun la granda civiliziga movado engaĝita de la laborista klaso por malpliigo de la vendita labortempo kaj “abolo de la salajreco”, kiel oni tiam diris eĉ ankaŭ en la statutoj de la CGT ( [3]). La senpaga tempo de la poeto ne estas malplena. Poezio invadas kaj ensorĉas ĝin. La sindikatisto kaj la poeto havas aferojn, pri kiuj interparoli.

Krizo de interŝanĝo. La poezio de la senpaga tempo interŝanĝiĝas. Poezio estas okazo de renkontiĝo kaj de disdonado. ĝi ne interŝanĝiĝas kiel varo, ĉar oni eĉ ne scias, ĉu ni kapablos apreci ĝin. Tial ke poemo enskribiĝas ĉiam en la hazarda aparteco de la renkontiĝo. ĝi povas fartigi bone, kiel botelo da kokakolao en mezo de varma tago ankaŭ povas fartigi bone. Sed, male al la kokakolaa botelo, la kontentiĝo, kiun oni atendas de poemo restas mistero, kiun mono neniam mezuros. Oni ĉiam havos tro aŭ maltro por sia mono. Poezio ne estas varo. La poetoj kaj la amikoj de la poezio transdonas la tekstojn dum kunvenoj aŭ per interreto. Ili priparolas tiujn inter si. Ili parkerigas ilin. Ili eĉ eldonas kaj ankaŭ aĉetas librojn, sed la eldonistoj de poezio estas ofte metiistoj, laboristoj de metiista varo klare dependa de ĝia uzado. Honesta varo konsentanta lasi sin esti transigita de sia bela uzado.

Krizo de komuna spaco. Liberigita el la duobla premo de la potenco kaj de la merkato, poezio multobliĝas kaj disvastiĝas. ĝia historio longtempe elmontriĝis kiel grada vehiklo, kiel kurado al podio : literaturaj premioj kaj kalibritaj ĉapitroj en lernejaj programoj. Nun estas tro da ĝi. Statistike. Tro da homoj scipovantaj legi kaj skribi. Tro da homoj emantaj promenadi en neesploritaj vojoj de la lingvo. Tro mallarĝas la podioj. Oni obstinas paroli pri nuntempa literaturo aŭ historio de arto. Oni faras tion kun la senkulpeco kredi tiujn mensogajn vortojn, en kiuj neeblas enigi, krom perforte, la literaturajn kaj artajn idarojn eksterajn al la centro de la okcidenta imperio. Kaj kiam tiu ĉi traktado ne sufiĉas, neblankulaj artoj estas retroklasitaj en praajn artojn aŭ en "mondan muzikon" ( [4]). Oni estas konstruanta muzeon por tio, kajo Branly ( [5]). Sed kun la poezio en reto, la imperia genealogio ekstumblas. La teksto de Donzo-ĉasisto produktita voĉe dum entombiga ceremonio trapasigas sian navedon inter la aliaj fadenoj de la teksaĵo, kaj tio finaspektas bona. En la reto de interplektitaj poezioj, kiujn preterlasas la merkato, la komuna spaco estiĝas kaj sentiĝas.

Krizo de lingvo. La privatigantoj de la lingvo preterlasis la forĝejon, kie poemaj vortoj estas prilaboritaj. Nenio elprenebla el tio. Senvalora. Libera kampo por la vero.

Ĉu ne serioza la poezio ? Fakte oni povas diri tion, pro tio ke la regulo de seriozeco, la normo laŭ kiu ĉio ŝajnas taksenda, estas la mono. Sed tiam necesas diri la samon pri amikeco, asocia vivo, amo, nacia instruado, promenado rande de maro aŭ en komunuma arbaro, konversacio, socia asekureco, politika kunveno, preĝo, publika prilumado, suna lumo, urba biblioteko, prizorgo de la infanoj, uzo de la voĉdonrajto, ĉiuj varoj produktitaj de la libera agado, la grandaj ĝojoj kaj la veraj melankolioj, kiuj ĉiam dissolviĝas je la perspektivo esti vendotaj... ĉi-teme, se mi memorigas al ni, ke senpageco ne estas ĉe la periferio de nia ekzisto, sed ke ĝi estas ĝia akso, ke la plej grava en nia vivo ne estas tio, kion ni aĉetas, sed tio, kio estas senpreza, se mi konkludas el tio, ke estas bone doni pli da spaco al tiu aksa senpageco, kaj flankenmeti tion, kio estas vendebla, ĉu estas stultaĵo aŭ ĉu indas, ke oni zorge funde esploru la demandon ?

Pierre Desproges : Mi renkontis la morton... el “Ni vivu feliĉaj atendante la morton”.

Fil — 2007-08-26T10:05:35Z

« Black is beautiful. »
Homero.

« Liberigi la animon estas malpli penige
post longa malsano. »
Léon Denis. Post la morto.

*****************

Mi renkontis la morton.

Se mi diros al vi kie, vi ne kredos min. Mi renkontis la morton ĉe la angulo de la bulvardo Sebastopol kaj de la strato Blondel. [1]

Ĉu vi venas, karulo ?

Estis voĉo preskaŭ nehoma pro multe da belo, ensuĉanta voĉo, sendube la sama, kiu preskaŭ damaĝis Ulison. Mi abrupte bremsis per ambaŭ piedoj, kaj turniĝis al ŝi. Aĥ ! Ha ! Oho ! Mi ja suspektis, ke la morto estas femala, sed ne tiagrade. Ŝi surhavis siajn nigrajn vadbotojn de kloakisto de la infero, kaj sian korseton por la morozaj dimanĉoj, el kiu ŝprucis ŝiaj mamoj lividaj kaj rondaj kiel la Eterno. Ŝia alabastra vizaĝo ŝminkita per skarlato disradiis tiun finan staton de infana gracio, nutrita per trankvila obsceneco kaj ofenda senpudoro, kiu alvenas al adoleskantinoj je la malklara horo de la unuaj ventraj tremetoj.

Ĉu vi venas, karulo ?

Mi atendis, ke ŝi aldonos tiujn versojn, kiujn ŝi tiam kantis, por allogi la poeton en sian korsetan implikaĵon. [2]

Se vi kuŝiĝos en miajn brakojn
tiam la vivo ŝajnos al vi
pli facila.
Vi estos ne trafebla
de la hundoj la lupoj la homoj
kaj la stultuloj.

Nu, ĉu vi venas ?

Mi ne povas, sinjorino. Ne hodiaŭ. Hodiaŭ, morti ne taŭgas al mi. Baldaŭ estos Kristnasko, ĉu ne, komprenu min.

Mi devas diri, ke mi estis revenanta de la najbaraj ĉiovendejoj, la brakoj plenaj de pakaĵoj por la infanoj. La tuta urbo tremetis kaj trepidis pro tiu speco de elektra kaj kolorplena ekzalto, kiu skuas la familiojn tiom, kiom ĝi ŝrumpigas la solulojn, ĵus antaŭ Kristnasko.

Ne, mi vere ne volas morti hodiaŭ, sinjorino. Mi devas finpretigi la abion...
Ne estu stulta. Venu karulo. Se abio mankas al vi, de tio mi donos al vi.
Sed mi ja diras al vi, ke mi ne volas morti.
Kial ?
Mi petas ?
Ĉu almenaŭ vi scias, kial vi ne volas morti ?" aldonis la morto.
Nu... ne scias mi. Mi ankoraŭ ŝatas ridi kun mia edzino kaj miaj infanoj. Mi ŝatas mian laboron. Mi ne finis enboteligi mian bordozovinon, kaj atendas telefonvokon de Panjo. Kaj unue mi devas repreni miajn ŝuojn el la ŝuisto de la strato Pireneo. Jen.

Povrulo . Vi estas priplorinda. Unuafoje en via vivo, vi havas la fortunon vidi la morton fronte, kaj anstataŭ gekuŝi kun mi, vi alkroĉiĝas al via historio de ŝuaĉoj [3]. Nu, kara mia, estu prudenta. Rigardu ĉirkaŭ vi. Ĉu vi ja certas, ke ne sufiĉas al vi tiu fivivaĉo ?

Evidente. Mi ĉirkaŭrigardis la bulvardon, kie la frosta pluvo trempmoligas la grizan trotuaron, malpuran, kovritan per mil molaj fekaĵoj de hundoj de sklavoj. Miaj homaj fratoj stamfadis stultege meze de la fetoraj aŭtaĉoj, el kiu eliris ie-tie la ĉirkaŭurbaj kaj raŭkaj voĉoj de la etilismaj aŭtistoj dumvive glukaptitaj en la nekuracebla stulteco de la aŭtomobilaj venĝemuloj, blekantaj pro hato kaj ŝvitantaj de morbida inteligento.
La tragika trivialeco de la montrofenestro de la najbara "Conforama" [4] subite naŭzis min. Tri grandaj nigruloj makulitaj per mizero kaj frostigitaj apogis sin al ĝi, frostotremantaj en digno ĉirkaŭ la stratdefluejaj balailoj, por kiuj ili lasis la ebriigan tepidecon de sia naskiĝa Afriko.

En la montrofenestro de la sebastopola kiosko, la milito ĉie minacis, la princino de Miapug' edziĝadis kun la reĝo de la Stutulaĉoj, la franko malaltiĝis kaj la perforto plialtiĝis, la hebetaj ĵurnalistoj kretenadis ternivele, glueca harpomadita kantisto montradis al anĝeloj rideton tiel elegantan, kiel fuŝita cezaroperacia cikatro, la ministro de la umaĵoj triumfadis pro nekompetenteco, la reĝo de la piedpilko, tute nuda sub la duŝo, fanfaronadis kiel malseka pavo, kontentega montri sian voston al ĉiuj pasantoj, la eksploditaj cerboj gluitaj al la karoserioj rakontadis plurkolore la grandan mortigan kolizion de la aŭtostrado : "mortintoj, aŭtintoj" [5]), kaj la tradicia inaĉo de la monato alkrampadis la ordinaran obsedaton per siaj kuniklaj kromoreloj kaj siaj suprenigitaj glicerobrilaj mamaĉoj.

Do, ĉu vi venas, karulo ? pluis la morto, kun infera kaj arda elspiro, kiu trablovis mian kolon ĝis mjelo.
"Nu, venu. Mi promesas al vi, ke la nokto daŭros longe. Mi ĉion forgesigos al vi. Vi forgesos la pluvon, vian alvenantan maljunecon, la piedirejojn, la atombombon, la impostojn, kaj la angoron devi ellitiĝi matene, por esti certa emi enlitiĝi vespere.

Pardonu al mi, sinjorino, sed mi hezitas. Unuflanke, estas vere, ke tiu mondo estas prema. Sed aliflanke, de kiam mi konis tiujn forajn somerojn en la fojno, kun mirabelo en unu mano, kaj la farmista filino en la alia, mi ekkutimis vivi. Kaj kutimo, post tempo, tio ĉiam fariĝas manio, vi scias kiel tio estas.
Do, nu, morti ĉi tiel, ĉi tie, nun, tuj, sen kancero nek infarkto, ĵus antaŭ Kristnasko, tio malbone efektas. Kun la panoplio de Zorro kaj la pupo kiu pisetas sole en la brakoj, mi timus mistrafi mian eliron. Kaj mi imagas mian edzinon, sur sia ŝtupareto, alkroĉanta la girlandojn, kiam oni sciigas al ŝi la novaĵon : "Sinjorino. Estu kuraĝa. Via edzo... Estas horore". Kaj ŝi : "Jes, ĉiam same, li neniam estas ĉi tie, kiam oni bezonas lin, ĉiam la samaj alkroĉas la girlandojn".

Tiam la morto ŝultrolevis, kaj sobiris sur puran olduleton, kiu revenis por festeni sola en sia ĉambreto. Je noktomezo, li plenigus sian glason da ŝaŭmvino, por ĝin tintigi kun sia nigreblanka televidilo.
Ŝi elfikis lin [6], sur la trotuaro mem.

Pierre Desproges
el : “Ni vivu feliĉaj atendante la morton”.

[1] Mi atentigas, por la kruduloj kaj por la ekstremisma frakcio el la integrismaj seminarianoj kun la menso same ŝtopita kiel la ovoduktoj, ke la strato Blondel estas tio, kion oni kutime nomas voluptostrato.

[2] ne tradukebla vortludo :
france : "dans le guêpier de sa guêpière" :
guêpier = malfacila, malagrabla situacio, implikaĵo ;
guêpiere = ingokorseto, talia strikta korseto (NdT)

[3] ne tradukebla vortludo :
france : "pompes même pas funèbres" ;
pompes = slange por ŝuoj ;
pompes funèbres = sepultentreprenisto (NdT)

[4] en Francio, ĉiovendejo specialigita pri iloj kaj materialoj
por konstrui, farbi, ĝardeni, ktp. (NdT)

[5] france : "le poids des morts, le choc des autos"
= la pezo de la mortintoj, la kolizio de la aŭtoj ;
aludo al moto de fama franca revuo : "le poids des mots, le choc des photos" (la pezo de la vortoj, la ŝoko de la fotoj (NdT)

[6] france : "Elle l'a baisé à mort" ;
"à mort" = ĝismorte,
kaj slange = ĝisfunde, tute, plene, komplete (NdT)

Baudrillard : Orienta rakonto

Fil — 2007-07-01T11:50:51Z

Jean Baudrillard
Orienta rakonto

Jen la rakonto pri tiu soldato, kiu hazarde renkontis la Morton, kaj li kredas, ke li vidis ĝin minace gesti al li. Li kuras al la palaco de la reĝo, por peti de tiu ĉi lian plej bonan ĉevalon, por fuĝi la Morton, for, forege, ĝis Samarkando.

Tiam la reĝo venigas la Morton en la palacon, por riproĉi al ĝi timigi tiamaniere unu el liaj plej bonaj servistoj.

Sed ĝi, mirante, respondas al li : "Mi ne volis timigi lin. Estis nur gesto pro surprizo vidi ĉi tie tiun soldaton, dum ni rendevuos ekde morgaŭ en Samarkando."

Orienta rakonto, citis Jean Baudrillard (johano bodrijar) en "De la séduction" (pri alogo)

Blake : Proverboj el la infero

Fil — 2007-06-23T07:46:50Z

Vilhelmo Blake

Proverboj el la infero

Dum semtempo, lernu ; dum rikoltotempo, instruu ; dum vintro, ĝuu.

Gvidu vian ĉaron kaj vian plugilon sur la ostoj de la mortintoj.

La vojo de la troigo kondukas al la palaco de la saĝo.

Singardo estas riĉa turpa servistino olda amindumata de Nekapablo.

Kiu deziras, sed ne agas, tiu nutras peston.

La tranĉita vermo pardonas la plugilon.

Tiun, kiu amas akvon, ekfaligu en la riveron.

Frenezulo ne vidas la saman arbon, ol saĝulo.

Tiu, kies vizaĝo ne lumas, neniam iĝos stelo.

Eterno enamiĝas kun la produktoj de la tempo.

La okupita abelo ne havas tempon por aflikto.

La horoj de la frenezo estas mezurataj de horloĝo ; sed tiujn de la saĝo, neniu horloĝo povas mezuri.

Ĉiuj sanigaj nutraĵoj estas kaptita sen reto nek kaptilo.

Alportu nombron, pezon kaj mezuron en jaro de manko.

Neniu birdo flugas tro alte, se ĝi flugas per propraj flugiloj.

Kadavro ne venĝas vundojn.

La plej bonega el la agoj estas meti aliulon antaŭ vi. [1]

Se la frenezulo persistus en sia frenezo, li fariĝus saĝa.

Frenezo estas la vesto de la friponeco. Honto estas la mantelo de la Orgojlo.

Malliberejoj estas konstruitaj per ŝtonoj de la Leĝo, bordeloj, per brikoj de la Religio.

La fiero de la pavo estas la Dia gloro.

La volupto de la kapro etas la Dia malavareco.

La leona kolero estas la Dia saĝo.

La virina nudeco estas la Dia verko.

Eksceso de ĉagreno ridas.

Eksceso de ĝojo ploras.

La muĝo de leonoj, la hurlo de lupoj, la tumulto de la ŝtorma maro, kaj la detrua glavo, estas partoj de la eterno tro vastaj por la homa okulo.

La vulpo kondamnas la kaptilon, ne sin.

Ĝojoj fekundigas.

Afliktoj naskas.

Viro, surmetu leonan felon, virino, ŝafan lanfelon.

Birdo havas neston, araneo araneaĵon, homo amikecon.

La egoisma frenezulo ridetanta kaj la moroza frenezulo rigora estos ambaŭ konsiderataj kiel saĝuloj, tiel ke ili povas esti bastonoj.

Kio estas nun pruvita, estis iam nur imagita.

Rato, muso, vulpo, kuniklo rigardas la radikojn ; leono, tigro, ĉevalo, elefanto rigardas la fruktojn.

La cisterno enhavas, la fontano superfluas.

Unu penso plenigas la vastaĵon.

Ĉiam estu preta diri vian penson, kaj ordinarulo evitos vin.

Ĉiu kredebla afero estas bildo de la vero.

Aglo neniam perdis tiom da tempo, ol kiam ĝi devis lerni el korvo.

Vulpo prizorgas sin, sed Dio prizorgas la leonon.

Pensu matene. Agu tagmeze. Manĝu vespere. Dormu nokte.

Kiu lasis vin regi lin, tiu konas vin.

Kiel la plugilo obeas vortojn, tiel Dio rekompencas preĝojn.

La tigroj de la kolero estas pli saĝaj ol la ĉevaloj de la instruado.

Atendu venenon el la stagnanta akvo.

Vi neniam scias, kio estas sufiĉa, krom se vi scias, kio estas pli ol sufiĉa.

Aŭskultu la riproĉon de la frenezulo : ĝi estas reĝa privilegio.

Fajraj okuloj, aeraj naztruoj, akva buŝo, tera barbo.

Malfortulo en kuraĝo, fortas en ruzo.

La pomujo neniam demandas al fago, kiel ĝi kreskos ; nek la leono al ĉevalo, kiel ĝi ĉasos.

La dankema ricevinto naskas abundan rikolton.

Se aliuloj ne estus malprudentaj, ni devus esti tiaj.

La animo de la dolĉa volupto neniam riskas esti malpurigita.

Kiam ci vidas Aglon, ci vidas Geni-eron, levu la kapon.

Kiel la raŭpo elektas la plej bonajn foliojn por demeti siajn ovojn, tiel la pastro kuŝigas sian malbenon sur la plej bonajn ĝojojn.

Krei floreton estas longtempa laboro.

Malbeno fortigas, beno malvigligas.

La plej bona vino estas la plej malnova, la plej bona akvo la plej nova.

Preĝoj ne plugas ! Laŭdoj ne rikoltas !

Ĝojoj ne ridas ! Ĉagrenoj ne ploras !

La kapo Sublimo, la koro Patoso, la generaj organoj Belo, la manoj kaj piedoj Proporcio.

Kiel la aero por birdo aŭ la maro por fiŝo, tiel estas malestimo por malestimindulo.

La korvo dezirus, ke ĉio estu nigra, la strigo, ke ĉiu estu blanka.

Ekzaltiĝo estas Belo.

Se la leono estus konsilita de la vulpo, ĝi estus ruza.

Progreso kreas rektajn vojojn, sed la nerektaj vojoj sen Progreso estas tiuj de Genio.

Pli bone murdi infanon en ĝia lulilo, ol varti nesatigitajn dezirojn.

Kie homo ne estas, tie naturo estas sterila.

Oni neniam povas diri la veron, tiel ke ĝi estos komprenita, anstataŭ kredita.

Sufiĉas ! aŭ Troas !

************

La praaj poetoj animis ĉiujn senseblajn objektojn per Dioj kaj genioj, nomante ilin per la nomoj, kaj ornamante ilin per la ecoj de arbaroj, riveroj, montoj, lagoj, urboj, nacioj, kaj io ajn, kion iliaj vastigitaj sensoj povis percepti.

Kaj ili studis aparte la genion de ĉiu urbo kaj lando, lokante ĝin sub ĝia mensa diaĵo ;

Ĝis sistemo formiĝis, de kiu iuj profitis, kaj sklavigis la vulgarulojn, provante realigi aŭ abstrakti la mensajn diaĵojn el iliaj objektoj : tiel ekestiĝis Pastreco.

Ili elektis adorformojn el poeziaj fabeloj.

Kaj finfine ili deklaris, ke la Dioj ordonis tiajn aferojn.

Tiel homoj forgesis, ke Ĉiuj diaĵoj lokiĝas en la homa brusto.

***********

[1] alia ebla traduko : « meti alian agon antaŭ vi » ĉar la originala teksto diras : « The most sublime act is to set another before you »

Stig Dagerman : La anarĥiismo kaj mi (eseo)

Fil — 2007-06-17T13:14:44Z

La kritikantoj de la anarĥiismo ne ĉiuj havas la saman ideon pri la ideologia danĝero, kiun tiu-ĉi reprezentas, kaj tiu ideo varias laŭ ilia grado de armiĝado, kaj laŭ la leĝaj eblecoj, kiujn ili havas uzi ĝin. Dum en Hispanio, inter 1936 kaj 1939, la anarĥiisto estis konsiderata tiel danĝera por la socio, ke decis lin pafi el ambaŭ flankoj (fakte, li estis submetita ne nur fronte, al germanaj kaj italaj pafiloj, sed ankaŭ dorse, al la rusaj kugloj de siaj komunistaj "aliancanoj"), la sveda anarĥisto estas konsiderata en iuj radikalaj rondoj, kaj ĉefe marksistaj, kiel obstinema romantikulo, ia politika idealisto, kun liberalaj kompleksoj profunde enradikigitaj. Pli-malpli konscie, oni ne rigardas la fakton, tamen esenca, ke la anarĥia ideologio kunigita al ekonomia teorio (la sindikatismo) finatingis, en Katalunio dum la intercivitana milito, sistemon de produktado perfekte funkciantan, bazita sur ekonomia egaleco, kaj ne sur mensa nivelado, sur praktika kunagado sen ideologia perforto, kaj sur racia kunordigado sen murdo de la individua libero, kontraŭdiraj konceptoj, kiuj bedaŭrinde ŝajnas pli kaj pli disvastigitaj en la formo de sintezoj. Komence, cele refuti ian kontraŭanarĥiistan kritikon, kiu estas ofte farita de homoj, kiuj konfuzas sian mizeran redaktistan foteleton kun barelo de pulvo, kaj kiuj, pro ekzemple kelkaj raportaĵoj pri Rusio, pensas, ke ili havas la monopolon de la vero pri la laborista klaso kaj ĝiaj kondiĉoj, mi intencas, en la sekvantaj linioj, restadi sur tiu formo de anarĥiismo, kiu estas konata, aparte en latinaj landoj, per la nomo anarĥo-sindikatismo, kaj montriĝis perfekte efika, ne nur por la konkero de antaŭe sufokitaj liberoj, sed ankaŭ por la konkero de la pano.

En la elekto de politika ideologio, tiu reĝa vojo al stato de socio, kiu esprimas almenaŭ kelkajn centonojn da similo kun la idealoj, kiujn ni revis, antaŭ ol ekkonscii, ke la teraj kompasoj estas senespere malĝustaj, enmiksiĝas preskaŭ ĉiam la ekkonscio pri la fakto, ke la malsukceso de la aliaj ebloj, ĉu ili estas naziaj, faŝistaj, liberalaj aŭ el ia ajn burĝa tendenco, aŭ ankaŭ ordoneme socialistaj el ĉiuj nuancoj, montriĝas, ne nur per la kvanto de ruinaĵoj, de mortintoj kaj kripluloj en landoj rekte trafitaj de la milito, sed ankaŭ per la kvanto da neŭrozoj kaj kazoj de frenezo, kaj manko de stabileco en landoj laŭŝajne ne trafitaj kiel Svedio.

La kriterio pri anomalio de socia sistemo, estas ne nur indigniga maljusteco en la dispartigo de nutraĵo, vestoj kaj instruaj ebloj, necesas ankaŭ ke estu bone starigita la fakto, ke tempa aŭtoritato, kiu inspiras timon al siaj administratoj, devas esti objekto de sana malfido. La sistemoj bazitaj sur teroro, kiel la naziismo, ja elmontras tuj sian naturon per fizika brutaleco, kiu ne havas limon, sed iom pli profunda pripenso kondukas rapide al kompreno, ke eĉ la ŝtataj sistemoj la plej demokrataj pezigas sur la simplaj mortemuloj angoran ŝarĝon, kiun nek la fantomoj nek la krimromanoj havas la plej etan ŝancon egali. Ni ĉiuj memoras tiujn grandajn nigrajn kaj timigajn titolojn en la ĵurnaloj, dum la munkena epoko -kiom da neŭrozoj ja pezas sur iliaj konsciencoj-, sed la milito de la nervoj, kiun la mastroj de la mondo faras precize nun en Londono kontraŭ la tergloba loĝantaro, per la ĝenerala asembleo de UNO, ne estas malpli rafinita. Ni lasu flanke tion, kio estas neakceptebla en la fakto, ke plenmano da delegitoj povas ludi kun la destino de pli ol unu miliardo da homoj, tiel ke neniu trovas tion indigniga, sed kiu diros kiagrade estas horora kaj barbara, psikologie, la metodo per kiu oni reguligas la mondajn destinojn ? La psika perforto, kiu ŝajnas esti la komuna denominatoro de la politiko, kiun faras landojn, alie tiel malsamaj, kiel Anglio kaj Sovetio, jam sufiĉas por pravigi, ke oni kvalifikas iliajn respektivajn reĝimojn nehomaj. Ŝajnas ke por la aŭtoritataj reĝimoj, tiel la demokrataj kiel la diktatoraj, la ŝtatprofito iĝis iom post iom celo en si mem, antaŭ kiu devis forviŝiĝi la origina celo de la politiko : faciligi la profitojn de iuj homaj grupoj. Bedaŭrinde, la defendo de la homa elemento en politiko estis aliigita en sloganon sensencan de liberala propagando, kiu kaŝis la egoistajn interesojn de iuj monopoloj sub la vualo de mildaĉaj homaraj dogmoj sen granda idealista enhavo, sed ĉi tio kompreneble ne povas, sola, endanĝerigi la homan kapablon de adaptiĝo, kiel la propagandistoj de la ŝtata doktrino volas kredigi nin.

La abstraktiga procezo, kiun spertis la koncepto pri ŝtato dum la tempoj estas, laŭ mi, unu el la plej danĝeraj konvencioj el la konvenciaro, kiun la poeto devas trairi. La adoro de la konkreto, pri kiu Harry Martinson ekkonsciis dum sia voyaĝo en USSR, ke ĝi estas la kerno de la ŝtata doktrino (kaj kiu montriĝis per portretoj de Stalino ĉiagrandaj kaj ĉiaspecaj), estis kompreneble nur ŝparvojo sur la vojo kondukanta al tiu kanonigo de la Abstrakto, kiu estas parto de la plej timigaj karakterizaĵoj de la koncepto de Ŝtato. La abstrakto precize, per sia netuŝebleco, per sia situo ekster la influa sfero, povas domini la agadon, paralizi la volon, malhelpi la iniciatojn kaj aliigi la energion al katastrofa neŭrozo de la enkateniĝo per psika perforto, kiu povas certe, dum ia tempo, garantii al regantoj iom da paco, da komforto kaj da ŝajna politika suvereneco, sed kiu povas finfine nur efiki kiel socia bumerango. La kompenso, kiu estas donacita al individuo dum ĉiu baloto, por la ageblecoj, je kiuj li estas senigita, estas ne sufiĉa per si mem, kaj estas tia kompreneble pli kaj pli, laŭgrade kiom lia interna kapablo de iniciato estos kunpremita. La nevideblaj ligoj, kiuj, super la nuboj, kunigas en komunumo de kompleksaj sed grandegaj destinoj, la ŝtaton kaj la grandan financistaron, la regantojn kun tiuj, kiuj manipulas ilin, kaj la politikon kun la mono, enŝovas en la malkleran parton de la homaro, fatalismon, kiun nek la ŝtatsocietoj por loĝejkonstruado, nek la romanegoj de Upton Sinclair sukcesis detranĉi.

Oni do povas pruvi, ke la demokrata ŝtato de la nuna epoko reprezentas ian tute novan malhomecon, kiu egalvaloras la aŭtokratajn reĝimojn de la antaŭaj epokoj. La principo "dividi por regi" certe ne estis forlasita, sed la angoro devenanta de la malsato, la angoro devenanta de la soifo, la angoro devenanta de la socia inkvizicio, devis, almenaŭ principe, doni lokon, kiel rimedo por suvereneco ene de la provindencoŝtato, al la angoro devenanta de la necerto kaj senpovo en kiu troviĝas la individuo, por disponi la ĉefan parton de sia destino. Enprofundigita en la ŝtata bloko, la individuo estas senĉese turmentata de obseda sento de necerto kaj senpovo, kiu probable memorigas la situacion de la boateto en la Malstromo, aŭ tiun de fervoja vagono ligita al freneziĝinta lokomotivo, kiu kapablas pensi, sed ne kapablas kompreni la signalojn, nek orientiĝi en la trakforkoj.

Iuj provis difini la obsedan analizon de la angoro, kiu karakterizas mian libron "La Serpento", kiel ian "romantikismon de la angoro", sed la romantikismo kuntrenas analizan nekonscion, intencan manieron ignori ĉiun fakton, kiu riskas ne akordiĝi kun la ideo, kiun li havas pri aferoj. Dum la romantikulo de la angoro, kaptita de sekreta ĝojo vidi subite ĉion akordiĝi, deziras almiksi la tuton en sistemon de angoro, la analizanto de la angoro batalas kontraŭ tiun tuton per sia analizo kiel antaŭa bastiono, nudigante per sia stileto ĉiujn ĝiajn sekretajn disbranĉiĝojn. Laŭ la politika vidpunkto, tio devas sekvigi, ke la romantikulo, kiu akceptas ĉion, kio povas nutri la braĝarojn de lia kredo, ne povas riproĉi ion al socia sistemo bazita sur la angoro, kaj eĉ akceptas ĝin kun fatalisma ĝojo. Por mi, kiu male estas analizisto de la angoro, endis, per analiza metodo de sinsekvaj forĵetoj, trovi solvon en kiu la tuta socia maŝino povas funkcii ne uzante angoron aŭ timon kiel fonton de energio. Kompreneble estas vere, ke tio supozigas politikan dimension tute novan, kiu devas esti liberigita el la konvencioj, kiujn ni kutimas rigardi kiel nepraj. La sociologia psikologio devas doni al si la taskon detrui la miton de la "efikeco" de la centralizismo : la neŭrozo kaŭzita de la manko de perspektivo kaj de la neeblo identigi la propran situacion en la socio, ne povas esti kompensita de materiaj avantaĝoj simple videblaj.

La dissplitiĝo de la makro-kolektivo en malgrandajn individuistajn unuojn, kiuj kunlaboras inter si, sed alie memregaj, kiujn rekomendas la sindikat-anarĥismo, estas la nura ebla psikologia solvo en neŭroza mondo, en kiu la pezo de la politika super-strukturo stumbligas la individuon. La obĵeto laŭ kiu la internacia kunlaborado estus malhelpita de la detruo de la diversaj ŝtatoj, kompreneble ne rezistas la analizon ; ĉar neniu aŭdacus aserti, ke la eksterlanda politiko farita, mondnivele, de diversaj ŝtatoj kontribuis al pliproksimiĝo de la landoj inter ili.

Pli serioza estas la obĵeto laŭ kiu la homaro ne kapablus, laŭ kvalita vidpunkto, funkciigi anarĥian socion. Eble estas vere ĝis ia punkto : la grupa reflekso ensorbigita de la edukado, kaj la paralizo de la iniciatemo efikis tute malfavore al politika penso eliranta el la multuzataj vojoj. (Precize pro tiu kialo mi elektis raporti miajn ideojn pri anarĥiismo ĉefe per negativa formo). Sed mi dubas, ke la aŭtoritatismo kaj la centralizismo estas denaskaj en la homo. Mi prefere kredus, male, ke nova penso, laŭ ĝia maniero, kiun, pro manko de pli bona termino, mi nomus la intelekta primitivismo, kaj kiu, per tre fajna analizo, plenumus radiografion de la ĉefaj konvencioj preterlasitaj de ĝia prao, la seksa primitivismo, povus fine fari prozelitojn inter ĉiuj, kiuj, koste de, interalie, neŭrozoj kaj mondmilitoj, deziras koincidigi siajn kalkulojn kun tiuj de Markso, de Adam Smith aŭ de la papo. Tio eble implicas siavice novan literaturan dimension, kies principoj indus esti esplorataj.

La anarĥia verkisto (necese pesimisma, ĉar li konscias la fakton, ke lia kontribuo povas esti nur simbola) povas momente atribui al si, tute bonkonscience, la modestan rolon de tervermo en la kultura humuso, kiu, sen li, restus malfekunda, pro la sekeco de la konvencioj. Esti la politikisto de la neebleco, en mondo kie tiuj de la ebleco estas ja tro multaj, estas, malgraŭ ĉio, rolo kiu kontentigas min, samtempe kiel socia estaĵo, kiel individuo, kaj kiel aŭtoro de "la Serpento".

Stig Dagerman (1946)

traduko far Phil

korektoj far Vinko

Stig Dagerman : La homa destino ests decidita ĉie kaj ĉiam ! (eseo)

Fil — 2007-06-08T20:19:34Z

Paroli pri la homaro estas paroli pri si mem. En la proceso, kiun la individuo faras senĉese al homaro, li estas mem akuzita, kaj la ununura afero, kiu povas senkulpigi lin, estas la morto. Estas signifoplene, ke li troviĝas konstante sur la benko de la akuzitoj, eĉ kiam li estas juĝisto. Neniu povas aserti, ke la homaro estas putranta, sen unue konstati la simptomojn de putrado en si mem, sen esti mem farinta malbonajn agojn. Tiukampe ĉiu observo estas farota vive. Ĉiu viva estaĵo estas porĉiame kaptita de la homaro, kaj kontribuas per sia vivo, vole nevole, al pli- aŭ malpligrandigo de la parto de feliĉo kaj de malfeliĉo, de nobleco kaj de malnobleco, de espero kaj de aflikto de la homaro.

Pro tio mi aŭdacas diri, ke la homa destino estas decidita ĉie kaj ĉiam, kaj ke estas neeble taksi tion, kion homo elvokas por alia. Mi kredas, ke solidareco, simpatio kaj amo estas la lastaj blankaj ĉemizoj de la homaro. Pli altan ol ĉiuj virtoj, mi metas tiun formon, kiun oni nomas pardono. Mi kredas, ke la homa soifo al pardono, estas ne satigebla, ne ĉar ekzistas origina di- aŭ diablodevena peko, sed ĉar, ekde la komenco, ni estas turmentataj de senkompata organizado de la mondo, kontraŭ kiu ni estas multe pli senarmitaj ol ni dezirus.

Nu, kio estas tragika en nia situacio, tio estas ke, dum estante konvinkita ke la homaj virtoj ekzistas, mi povas tamen dubi pri la homa kapablo malhelpi la mondan neniigon, kiun ni ĉiuj timegas. Kaj tiu skeptikeco klariĝas per la fakto, ke ne homo decidas finfine la mondan sorton, sed blokoj, konstelacioj da potencoj, grupoj da ŝtatoj, kiuj ĉiuj parolas lingvon malsaman al tiu de la homo, nome tiun de la povo.

Mi pensas, ke la hereda malamiko de homo estas la makroorganizo, ĉar tiu ĉi senigas lin de la sento, necesa por la vivo, de lia respondeco antaŭ liaj similuloj, malgrandigas la nombron da okazoj, kiun li havas (por) montri solidarecon kaj amon, kaj male igas lin kunhavanto de potenco, kiu, eĉ se ĝi ŝajnas momente celi la aliajn, finfine celas lin mem. Ĉar kio estas la potenco, se ne la sento, ke oni ne pagos siajn fiaĵojn per sia propra vivo, sed per la de aliaj ?

Se, fine, mi devus diri al vi tion, kion mi revas, samkiel la plimulto el miaj similuloj, malgraŭ mia senpotenco, mi dirus jenon : mi deziras, ke kiel eble plej multe da homoj komprenu, ke estas ilia devo liberiĝi de la influo de tiuj blokoj, de tiuj eklezioj, de tiuj organizoj, kiuj havas povon malamikan al homo, ne cele krei novajn komunumojn, sed por malgrandigi la neniigantan potencon, kiun havas la potenco en tiu mondo. Tio estas eble la nura ŝanco, kiun havas la homo konduti kiel homo inter homoj, refariĝi la ĝojo kaj la amiko de siaj similuloj.

Stig Dagerman – 1950

traduko far Phil
korektoj far Vinko