SAT - Sennacieca Asocio Tutmonda

"Liberiga Stelo" al la Verdruĝuloj

Djemil — 2019-06-06T04:28:42Z

Celo kaj rimedoj

Jam esperanto larĝe disvastiĝis tra la mondo. En ĉiu regiono nun troviĝas samidealanoj, povantaj samlingve interkompreniĝi. Pro tio ili deziras kunigi siajn fortojn por labori pli efike al la realigado de sia idealo.

"Unuiĝo faras forton". Jen ofte aŭditaj vortoj !

Por unuiĝi estas necese interkonsenti :

- 1-e) pri la celo ;

- 2-e) pri la rimedoj uzotaj por ties atingo.

Ĉiuj internaciistoj, pacistoj, homaramantoj celas forigi el la mondo la militon k krei harmonian staton. – Eĉ plej furiozaj militistoj deklaras, ke ili militadas por pacigi k ordigi la mondon. Ne mankas do interkonsentantoj pri la unua punkto. Sed pri la dua la opinioj estas plej diversaj k eĉ ofte kontraŭaj.

"Liberiga Stelo" ekzistis jam embrie sub tiu nomo antaŭ ĝia fondiĝo en Prago. Ĉi tiu artikolo povas esti konsiderata kiel la manifesto, kiu direktis nian movadon ĉe ĝia naskiĝo. – Kompil.]] deziras klarigi, k, se eble, pravigi sian propran vidpunkton meze de la opinidiverseco.

Unue, ĝi deklaras, ke, en sociologiaj tezoj, neniu kapablas demonstri, kia estas la plej bona el la rimedoj uzotaj por pacigi la mondon. Nur la praktika provado povas aŭ ne pravigi iun ajn tezon.

Jam la historia eksperimento instruis al ni :

- 1-e) ke la ofte citita k aplikita proverbo si vis pacem para bellum neniam donis al la mondo daŭran k efektivan pacon ;

- 2-e) ke la dogmaj religioj, eĉ havantaj altan etikon, estis senpovaj por interfratigi la homojn. – Militojn eĉ okazigis plurfoje la fanatiko de la kredantaro.

Konsiderinte tiajn faktojn, "Liberiga Stelo" forpuŝas el sia mezo militistojn k dogmajn religiulojn. Ĝi opinias, ke por pacigi la mondon estas unue necese naskigi en ĝi juston. Justo devas regi la rilatojn inter la individuoj ; justo devas prezidi ĉe la rilatoj inter iuj ajn homgrupiĝoj, ĉu teritoriaj, ĉu profesiaj, ĉu alispecaj.

Dedukte, "Liberiga Stelo" kondamnas la senjustan principon de la kapitalista sistemo vortigebla jene : kiu havas monon, tiu manĝas. Tiel oni povas vidi personojn, kiuj nenion utilan faras k tamen abundege konsumas, tial ke ili havas monon !

"Liberiga Stelo" estas kontraŭkapitalisma.

Al tia senjusta principo ĝi kontraŭmetas la jenan : nur tiu (sana) manĝas, kiu laboras. Tiu lasta postulato estas la bazo mem de la socialismo, aŭ komunismo.

Do, "Liberiga Stelo" estas socialisma.

Ĝi tute diferenciĝas je la nure pacismaj asocioj, kiuj ne celas unue starigi juston inter la homoj k kontentiĝas per vanaj paroloj prediki pacon al la popoloj. La pacistoj estas eble bonkoraj homoj, sed ili fermas la okulojn por ne vidi la verajn militkaŭzojn. La milito latente ekzistas ĉiam inter ekspluatantoj k ekspluatatoj. Veran pacon povas nur havi socia ordo bazita sur justo, egalo, aŭ, se oni preferas, sur ekvivalento. Maljusto estante ĉe la fundamento de la nuna socia sistemo, estas do tute logike, ke maljusto ankaŭ regu la rilatojn inter la homaj grupiĝoj, ĉu naciaj, ĉu ŝtataj, k okazigu militojn. Tial la nure pacisma movado estas tute iluziplena k pro tio povas eĉ esti danĝera.

Nia pozicio

Dirinte tion por montri nian komprenon pri la sociaj fenomenoj, temas nun difini la pozicion de "Liberiga Stelo" rilate al la diversaj organizoj, kiuj havas similan koncepton k batalas por renversi la kapitalistan ordon.

Kiel ni jam diris, neniu povas havi absolutan certon pri la plej trafaj rimedoj uzotaj. Konsekvence, ĉar nia tasko ne estas senpere batali kontraŭ la materiaj fortoj de la nuna socio, ni ne intencas elekti inter la diversaj partioj, organizoj aŭ tendencoj.

"Liberiga Stelo" alvokas la sincerulojn, bonvolulojn el ĉiuj samcelaj partioj.

Nia tasko

Kia do estos la tasko de la "liberigstelanoj" ?

Ĝi estos batali kontraŭ la spiritaj, moralaj fortoj, kiuj subtenas la senjustan, ĥaosan reĝimon kapitalisman. La tasko de "Liberiga Stelo" estos zorgi pri la kreado de spiritstato, kiu harmonios kun la estonta socio – kiam la perforto nuna, la ekonomiaj, lingvaj k ŝtataj landlimoj ne plu ekzistos.

La ideala socio ne devenos tute preta el la Revolucio, kiun kelkiuj prezentas al si kiel panaceon. Oni anstataŭas bone ion, nur metante je ĝia loko alion pli perfektan. Estas do nepre necese sin prepari, sin ekzercadi al la tasko de mondcivitano, forigante el si mem la nenaturajn naciecojn, kiujn la ŝtata edukado metis dum nia infanaĝo en niajn kapojn k korojn.

Ni ne devas malatenti la teruran sperton de la mondmilito. Ĉu do la spektaklo travivita, ekzemple, en Parizo k Berlino, komence de aŭgusto 1914, ne estas instrua ? Kial la patriota febro estis tiom forta, tiom akra, ke eĉ la plimulto el la t. n. internaciistoj entuziasmege kantaĉis militemajn kantojn ? Nur unu respondo estas akceptinda : tiuj individuoj ne sufiĉe estis antaŭe penintaj forigi el si mem la naciece malamindan edukadon enlandan.

Oni jam riproĉis al "Liberiga Stelo", ke ĝi "fermas la okulojn k obstine ne volas vidi tion, kio ekzistas : la nacioj !"

Ne, tute ne, ni ne fermas la okulojn. Kontraŭe, estas pro tio, ke ni tiel malfermokule k enfunden rigardadis la malbonfaron de la nacioj, ke ni deziras krei organismon, kies esenca celo estos produkti antidoton kontraŭ la nacieco. Estas vere, ke "nacio" kaj "naciemo" ne havas tute saman signifon. Nu, ĉu tamen oni povas nei, ke naciismo eliras tute nature el nacio, kiel veneno el la gorĝo de vipuro, kiel fanatiko el la dogmaj religioj, kiel ŝovinismo el patriotismo ?

Samlingveco

La demando estas jena : ĉu la nacioj estas la lasta grado de la evoluo ĉe la homaj socioj ? Ĉu do, kiam unu sola lingvo estos parolata de ĉiuj en la mondo, oni devos tamen ankoraŭ konservi la nunan formon por la rilatoj inter la homgrupiĝoj ? Kiu kuraĝus respondi jese ?

Ni opinias, ke la estontaj organizoj estos profesiaj aŭ fakaj k tutmondaj, ne "internaciaj". La nacio en tiu estonta tempo estos rigardata proksimume kiel estas nune la provincoj en la nacioj.

Pro tiuj konsideroj, ŝajnas al ni, esperantistoj, nepre necese tuj komenci la starigon de organizo, funkcianta kiel estos plej eble laŭ la direkto montrita al ni de la historia evoluado ĉe la socioj. Oni trafe agas – eĉ senbrue – kiam oni klopodas laŭdirekte al la estonto. Sed kiuj marŝas ne gvidate de la liberiga stelo montranta la estonton, tiuj samloke paŝadas k senkonscie malhelpas la antaŭeniradon.

Tial ke ekzistas nuntempe nacioj k ŝtatoj, ni bone scias, ke la naciaj societoj estas necesaj por difinite malampleksaj celoj. "Liberiga Stelo" ne intencas do malhelpi la fondon de naciaj organizoj aŭ detrui la ekzistantajn. Sed, ĉar ni estas samlingvanoj, ni volas tuj profiti tiun fakton por kvazaŭ embrie funkciigi societon, kiel povos estonte funkcii la universala socio. Pro tio ke la naciaj asocioj estas nun necesaj, de tio ne sekvas, ke ili devas esti la ĉelo de tutmonda asocio de samlingvanoj. Ni deziras, de nun, krei sennaciecan popolon. Ni volas, ke ĝi senprokraste kutimiĝu al eksternacia sent-, pens- k agadkapablo.

Unueco-Diverseco

Malgraŭ ĉiaj obstakloj la homaro marŝas al unueco. Ĉu oni devas timi, ke tiu unueco estos unutona, samkolora ? Tute ne ! La etnikaj, klimataj fortoj daŭrigos agi sur la individuojn k malhelpos unutonecon. La indiĝenoj ĉiam konservos siajn originalecojn.

Timo pri ebla unutoneco, eĉ se ĝi estus pravigita, ne povas cetere forgesigi al ni la nune realan malbonon : la nacioj elirigas el siaj poroj venenigan naciemon, kiu estas grava baro al la dezirinda universaleco.

Praktikeco

– Vi dronas en la nuboj, diros sendube kritikemaj skeptikuloj. Neniam vi sukcesos grupigi grandnombran anaron per tia malproksima celo.

– Ni volas esti kvazaŭ ennube idealistaj, respondos ni, k samtempe tre praktikaj. Sed ni atentas, ke nia agado estu orientata de alta celo por ke, pretekstante praktikemon, ni ne vadu en la marĉoj el nuntempaĵoj.

Tial ke oni emas pensi pri sia propra propagando, en sia propra medio, oni tuj reprezentas al si grupon en sia urbo, federacion de grupoj en sia nacio k federacion de nacioj en iu internacio !

Tio ŝajnas al ni arkaisma k ne konforma al nia celo.

Ni kontraŭe vidas centron – ĉiam alilokiĝeblan – al kiu rekte, senpere direktiĝos la viva fluido ; centron, kiu konservos la unuecon de la organismo.

En vivanta organismo la viva forto ne restas senmova ; ĝi disrevenas al la malproksimaj ĉeloj, tiele, ke senĉesa kontakto ekzistas inter la koro k la diversaj aliaj organoj.

Tia rondfluo estas la leĝo mem de ĉiuj vivantaj organismoj. Se ni deziras krei vivpovan organizon, ni devas imiti tian leĝon.

Provizoreco de la Statutoj

Ni ne volas pridiskuti la jam publikigitan statuton – ĝi estas provizora.

Ni nur alportis kelke da ŝtonoj por la fundamento de la konstruotaĵo kaj larĝtrajte desegnis la planon. Restas al ĉiuj, kiuj bezonas konstruon, aldoni alian materialon, korekti aŭ aprobi la planon. Pri la definitivaj formoj ni decidos, proksiman jaron, en Praha.

En Esperantio la antaŭenemuloj ne povas resti pli longe sen domo. Ĝi estu firme bazita, fortike konstruita, aeroplena k enirebla nur al vere indaj mondcivitanoj !

Al la laboro !

novembro 1920

Ĝemil Ksus ESPERANTA BESTARO

Djemil — 2017-06-08T08:26:41Z

Bestaro (aŭ bestarlibro) estas resumo de konoj pri bestoj, alinome pribesta kompendio. Bestojn variajn ĝi priskribas, kiel ĝia nomo diras, kun iaj kvalitoj karakterizaj.

Poiome dum la historio, kun la progreso de la sciencoj, oni konsciis pri iu parenceco ekzistanta inter ĉiuj animaloj, inkluzive la homon."La anatomio de l' homo estas la ŝlosilo de la anatomio de l' simio. En la animalaj subaj specioj oni povas kompreni la signojn anoncajn de supera formo nur kiam la supera formo estas mem konata" (1859). Marx skribas tion en la sama jaro, kiam Darwin publikigas sian Origino de la Specioj.

Oni povas reciproke skribi, ke la anatomio de l' simio, inter aliaj bestoj, estas ŝlosilo, kiu malfermas al ni la komprenon de la anatomio de l' homo. Kaj preter la simio ĉiuj bestoj havas multon al ni instruendan, ne nur "anatomie".

Besto estas "ĉiu animalo escepte de homo" laŭ PIV. Tio ebligas atribui al la adjektivo "besta" la signifon "kruda aŭ kruela" (laŭ la sama vortaro, inter aliaj). Tiel Ĉekov skribas : "Ju pli la homo estas kruda, des pli bone ĝin komprenas la ĉevalo". En tiu fama proverbo (kies tradukon mi ŝuldas al Nikolao Gudskov) la vorto "kruda" estas ordinare francigita per "besta". Oni tiel povas kompreni "besta" kiel "natura".

Pri la bestoj, iuj malestimaj simboligoj ekzistas de longe. La bildo de la simio en mezepokaj bestarlibroj simbolas la frenezecon kaj vantaĵon de l' homo. "Simii", nome imiti kvazaŭ simio, estas senteble ofenda. Samaj aferoj troveblas pri la papago, pavo, ŝafo...

Ne ĉiam estis same. Jam ĉe la antikvaj egiptanoj, la simio estas klera skribisto. Multaj primitivaj popoloj havas totemajn bestojn, kiujn ili kultas. Mi provos sekvi tiun modelon, tamen respektante iun signifojn jam tradicie atribuatan en niaj vortaroj.

"Ĉiu similo al personoj reale ekzistantaj estus tute trafa", povus mi skribi okaze de tiu vortareto... Des pli ke la sama persono tutbone povas "lacerti" matene, "soriki" tazgmeze, "azeni" posttagmeze kaj "pigi" kun amikoj vespere, ĉio ĉi ne ĉiam sukcesante "homi"...

***

Aglo. Granda rabobirdo rigardata kiel la reĝo de la ĉielo. Oni ne konfuzu aglon kun vulturo. Tiu lasta, kiu foje povas esti eĉ pli granda ol aglo (ekz. la kondoro), manĝas la kadavrojn ofte ĝisoste. La aglo siavice ne estas ordinare kadavrovoro.

"La Granda Homo estas kiel aglo ; ĝi des pli altiĝas, malpli videblas, kaj pro ties grandeco puniĝas del animsoleco" (Stendhal, granda romantikulo).

Agl/i (ntr). Rilatas al persono malproksimiĝanta el "la komuna grundo", kiam ĝi havas lingvaĵon malfacile kompreneblan de siaj proksimuloj. Iam aŭ tiam, ĉiuj homoj eblas esti tia granda homo, altfluganta aglo, malproksima al aliuloj. De tia "aglo", la farojn, pensojn kaj intencojn oni povas malfacile kompreni. Tiel psikologoj sukcesas malkovri malantaŭ la lingvo de tiu aŭ alia frenezulo grandegan riĉecon.

"Ne aglu amiko !", eblas diri dum diskuto, kiam tia fenomeno montriĝas ĉe proksimulo.

Albatroso. Granda marbirdo vivanta en sudaj oceanoj kaj norda Pacifiko. Fosilioj pruvas, ke ĝi iame vivis en norda Atlantiko. La pli granda de genro diomedea havas la plej grandan enverguron inter birdoj : 3,7 metrojn. Ĝi povas trairi grandegajn distancojn. En 2004, studaĵo montris, ke albatroso trairis 22.545 kilometrojn dum 46 tagoj senripoze.

En samnoma poemo Baudelaire komparas la poeton al tia "princo de la nuboj", kiujn maristoj primokas : tiel bela flugante, la birdo aspektas mallerta lamulo grunde, tial ke : "ĝiaj flugiloj de giganto malhelpas ĝin piediri".

Albatros/i (ntr). Povas diriĝi pri ia persono ekstravaganca, de kiu oni tamen havas multon lernindan.

Anaso. Birdo el la ordo de anseroformaj, kun mallonga kolo kaj egallarĝa beko. La vorto alprenis en diversaj lingvoj la signifon informo malvera, sensacia, kies celo, interalie, estas vendigi paperon ("fake news" en la laŭmoda angla vorto).

Anas/i (ntr). Trumpeti falsan infomon (vd. Trumpeto).

Apro. Sovaĝa porko. "Lango estas apro ; ne eblas ĝin malsovaĝigi" (tahitia proverbo).

Apr/i (ntr). Subite impeti, ĉu parole ĉu alimaniere, kun reagoj malfacile antaŭvideblaj eĉ de si mem. "Jam antaŭ apri oni pli bone plurfoje turnu la langon en la buŝo kaj la plumon en la inkujo", estas impeti, antaŭenkuri.

NB. Multaj homoj balbutas ĉar ili havas grandan internan riĉecon kaj ne kapablas reguligi la eliran fluon de siaj pensoj.

Azeno. Proksima parenco al ĉevalo kun longaj oreloj. La azeno havas multajn kvalitojn. Samkiel la elefanto, la kamelo kaj multaliaj mamuloj, ĝi havas longajn memorojn kaj povas piedbate danki iaman maliculon longtempe post kiam tiu lasta nocis al ĝi. La "hufbato de la azeno" tiel signifas metafore revenĝajn vortojn, kiun homo lanĉas al alia pli forta, de kiu ĝi ne plu timas la reprezalion.

Ordinare la figuro de la azeno elvokas homon malkleran. Tamen, en sia Besto-Farmo, George Orwell dirigas de la azeno tiun cinikan observon : "Ĉiuj bestoj estas egalaj, sed iuj estas pli egalaj ol la aliaj". La azeno estas do granda saĝulo, senteble cinika.

Azen/i (ntr). Simili stultulon por havi fojnon...

Elefanto. La pli granda surtera mamulo kun dika haŭto (proksimume 2.5 cm). Bonega memoro ebligas al ĝi retrovi malnovajn padojn, akvolokojn. Ĝi kapablas rekoni homan vizaĝon post longa tempo. Tiu dikhaŭtulo havas tamen grandan sentemon kaj povas esti sufiĉe rankora.

Elefant/i (ntr). Rilatas al ĉiu dikhaŭtulo, kiu kapablas silente elteni batojn, kaj longtempe reteni venĝemon.

Falko. Rabobirdo. Diversaj subspecioj, kapablas flugi haltade, kvazaŭ helikoptero. Tiu pozicio ebligas pacience gvati la predon (muson aŭ raton), atendante iun malatenton por desupre eksturmi ĝin.

Falk/i (tr). Gvati la malplej gravajn farojn kaj gestojn de aliulo, por senaverte ataki kiam tiu lasta sin kredas sekura.

NB. Ankaŭ la muŝbirdo (kolibro) kapablas haltade flugi.

Gulo. Mamulo vivanta en la tajgo kaj tundro de nordaj landoj. Samaspekta kiel urseto ĝi tamen ne apartenas al la familio de ursedoj sed de musteledoj. La gulo havas tre grandan forton kompare kun ĝia dimensio, estas tre ruza kiel la vulpo kaj abomenas la malliberecon.

Gul/i (ntr). Meti sian personan liberecon super ĉio.

Ĥelepo (dufingra pigrulo). Arba mamulo, konita kiel la plej malrapida animalo en la mondo. Ĝia felo gastigas insektojn kaj algojn, kiuj ebligas kamufladon ; en ĝi povas troviĝi naŭ specioj de papilio kaj kvar de koleoptero. Tiu mamuleto dormas 80% el sia tempo. Ĝia koito daŭras 48 horojn kaj ĝi povas havi unusolan idon jare. La Ĥelepo povus esti la totema animalo de ĉiuj feliĉaj senlaboruloj.

Ĥelep/i (ntr). Nenifari (vd. lacert/i).

NB La ĥelepo povus ankaŭ esti la fetiĉa besto de Oblomov, fama heroo de Gonĉarov, kiu trapasas sian vivon en sofo, kaj donas ĝian nomon al la "oblomovismo", miksaĵo de apatio, letargio kaj inerteco.

Homo … Serĉu la entrudulon... La homo estas mamulo karakterizata de vertikala teniĝo, forte evoluinta cerbo kaj parolkapablo. Laŭ sia propra difino, ĝi celas eskapi el la kategorio de la bestoj. "Drinki sensoife kaj amori ĉiutempe, sinjorino nur tio diferencigas nin el aliaj bestoj" (Antonio, en "La geedziĝo de Figaro" de Beaumarchais).

Antaŭ ol esti, de kelkaj miloj da jaroj, animalo "politika" (zoon politikon bde Aristotelo), la homo estas jam, de la neolitiko, "socia", kaj jam antaŭe, de dekoj de miloj da jaroj, "banda", same kiel la lupo. Karakterizas la nuntempan homon la fakto ke ĝi sistemigis la darvinan porvivan lukton (struggle for life) inter siaj socioj (per la militoj) kaj eĉ interne de ĉiu el ili (per la kapitalisma konkurenco), tiel konsiderinde akcelante la naturan historion. "La Homo estas lupo al la homo" (homo homine lupus) diras Hobbes, kvankam la lupoj ne voras unu la alian.

Hom/i (ntr). Rilatas al tia speciala karakterizaĵo de la homo, kiu estas la individua konsciiado pri si mem, pri sia mortivo.

Kamelo. Remaĉanta mamulo el la ordo de parhufuloj, kun unu aŭ du ĝiboj sur la dorso. Ĝi vivas en stepoj kaj dezertoj kaj kapablas longtempe restadi ne trinkante.

Kamel/i (ntr). Rilatas al kiu ordinare ne drinkas sed kapablas fojfoje (ĝenerale en agrabla kompanio) drinkegi. "Tiun vesperon mi kamelos" !

Krokodilo Granda reptilio de tropikaj landoj vivanta en grandaj riveroj, pli malofte sur la marbordo.

Krokodil/i (ntr). Rilatas al esperantisto, kiu parolas sian denaskan lingvon en Esperanta medio.

Kulo. Malgranda insekto el la ordo de dipteroj, kies ino suĉas la sangon de mamuloj kaj birdoj. Ĝia piko kaŭzas malagrablan jukadon.

Kul/i (tr). Pikadi iun senĉese, do persekuti, turmentadi.

NB Ni ne konfuzu kulon kaj novkulon. Tiu lasta vorto estas la mallongigo de "nov-konservativulo". De la angla "neocons" la esperanta vorto novkulo ne vere rilatas al "konservativulo", ĉu nova aŭ ne, male al danĝera revoluciulo, ĝihadisto de la merkato.

Lacerto. Malgranda reptilio, kun mallarĝa kolo, kvar evoluintaj kruroj kaj longa maldika vosto. Ĝi ŝategas ripozi sub la suno sed povas rapidege fuĝi.

Lacert/i (ntr). Nenifari, iom kiel la ĥelepo sed sub la suno (vd. ĥelepi).

Leporo. Granda kuniklo, kun longaj oreloj kaj longaj postaj kruroj, kiuj ebligas al ĝi rapide kaj zigzage saltkuri. "Kiu ĉasas du leporojn kaptas neniun" (Z)

Lepor/i (ntr). Zigzage kuri.

La infano : "Diru panjo, kial paĉjo tiel leporas ?"

La patrino : "Ŝŝ ! Donu la kuglojn !"

Mamulo. Klasano de vertebruloj kun mamoj per kiuj la ino laktonutras siajn idojn.

Mamul/i (tr). Laktonutri iun per mamoj.

Papago. Tropika birdo kun hoka beko kaj ĝenerale okulfrapaj diverskoloraj plumoj. Iuj papagoj (inter aliaj birdoj) kapablas imiti homan voĉon kaj diversajn kriojn.

Papag/i (ntr). Ripeti regulojn aŭ instruojn senkomprene.

Pavo. Birdo el la ordo de galinoformaj, kies masklo povas ventumilforme etendi sian belkoloran voston, kovritan de brilaj, okulformaj makuloj.

Pav/i (ntr). Paradi, fanfaroni.

Pigo. Birdo el la familio de korvedoj, kun blanka-nigra plumaro kaj tre longaj vostoplumo. La bleka diskutado de tiuj bestoj havas laŭtan, akran kaj lacigan akcenton.

Pig/i (ntr). Senĉese kaj tedege pigbleki, foje eĉ surdige. "Ĉesu pig(aĉ)i, diras la instruisto al siaj gelernantoj".

Porko. Mamulo tre proksima al homo. "Hundo bojas kaj porko manĝas" (korsika proverbo). Tamen ĝi estas nun ege malestimata kaj malpura dum la homo plejofte pura. Ĝin malsovaĝigante, estas envere ja la homo kiu samtempe malpurigis la porkon. En la sovaĝa mondo la nocioj puro-malpuro ne ekzistas (samkiel cetere tiuj pri la "bono-malbono").

Pork/i (ntr). Rilatas al personoj ŝajne sentaŭgaj sed envere ege delikataj.

Pumo. Arbogrimpa rabobesto de Ameriko kun unukolora flava felo. Ĝi kapablas rapidege kuri kaj subite salti al iu predaĵo kiel ĉiuj felisedoj.

Pum/i (ntr). Subite eksalti.

Ŝafo. Remaĉanta besto, kiun oni de longe bredas pro lano kaj viando. La ŝafo estas rigardata kiel emblemo de mildeco, de obeemo kaj de grega imitemo. "La pli granda parto de la E-istoj estas kiel blindaj ŝafoj" (Z). "Por esti senmanka membro en komunumo de ŝafoj, endas antaŭ ĉio mem esti ŝafo" (Einstein).

Ŝaf/i (ntr). Esti ege obeema, konformisma. Pro diversaj cirkonstancoj tia ŝafema homo bedaŭrinde ne sukcesis trovi sian propran personecon kaj pro tio preferas ĉiam sekvi singardeme la majoritaton.

Sciuro. Ronĝulo, kun hirthara vosto, kiun ĝi tenas rekta post la dorso. Ĝi grimpas rapidege sur arboj en kiuj ĝi vivas manĝante nuksojn. Tian nutraĵon ĝi kutime stokas antaŭvide al vintro. Kelkaj bankaj entreprenoj emblemigis tiun besteton pro ties ŝparemo.

Sciur/i (ntr). Esti ŝparema, antaŭvida.

Soriko. Musosimila mamulo el la ordo de insektovoruloj. Ĝi havas metabolon ege intensa kiu rezultigas altan kardian frekvencon kaj grandegan apetiton. Ĝi devas konstante sin nutri en veka periodo.

Sorik/i (ntr). Rilatas al kiu sencxese manĝetas.

Trolo. Monstro de la literaturo de Skandinavio. Kreaĵo iom malamikema povante esti eĉ agresiva. En la sama regiono trolo signas, figursence, ulon kies konduto estas maltrafa, violenta aŭ agresiva. Nun la figursenca trolo estas famkonata ĉiulingve en la interreta medio.

Trol/i (ntr). Inciti, kvankam la trolado povas origini el mallerteco de la incitato. Eĉ eblas troli laŭ pozitiva celo, nome provoki diskuton pri tia aŭ alia temo por klarigi ion ("El la debato spruĉas la lumo"). Tiukaze, kiu proksimiĝas al la majeŭtiko, oni tamen ne nomas trolo la iniciatoron de la debato.

Trumpeto. Tiu vorto povus aspekti malkongrua en cxi bestaro. Tamen, en kelkaj lingvoj, trumpeto ne nur rilatas al muzika instrumento sed al diversaj animaloj, ĉu pro ties formo aŭ krio. Tiel la "psofia krepitans" (psophia crepitans) estas nomita "grey-winged trumpeter" (en la angla) "agali trompette" (franca), "trompetero aligrís" (hispana), kaj "Trompetvogel" (nederlanda). Tiu birdo vivas en la tropikaj arbaroj de Sud-Ameriko. La indianoj de Amazonio ĝin malsovaĝigas. Pro sia krio ĝi estas bonega gardanto.

Trumpet/i (tr). Krome "ludi trumpeton", la verbo povas esti sinonimo de "tamtami" kaj rilatas ankaŭ al brue, malmodeste, diskonigi ion. "Kuracisto en ruĝa mantelo energie trumpetis pri sia propra lerteco" (Z).

Urso. Granda, plandmarŝa, preskaŭ senvosta mamulo. El la klaso de karnovorulo ĝi prefere estas oportunista ĉiovorulo, kaj vivadas ĝenerale solece.

Urs/i (ntr). Rilatas al solemulo, kiu ne ŝatas ke oni perturbas ĝin.

Vampiro. Komuna nomo de kiroptero (fluganta mamulo). La desmondoteno (vampirvesperto) estas sangosuĉanto el Ameriko. La vampiro estas ankaŭ fabela fantomo, eliranta nokte por suĉi la sangon de dormantoj.

Vampir/i (tr). Ekspluati ĝismedole.

Vulpo. Rabobesto ofte kun ruĝbruna felo, pintaj oreloj kaj longa, dika, blankpinta vosto. En nordaj landoj ĝi povas esti blanka, griza aŭ arĝenta. Tre inteligenta, ĝi sin nutras esence per etaj mamuloj aŭ birdetoj.

Vulp/i (ntr). Ruzi oportunisme.

Ĝemil Ksus Pri la origino de la civitana milito en Sirio

Djemil — 2016-09-16T03:46:48Z

Kara Kamarado RS

"La origino de la civitana milito en Sirio estas la indignulaj revolucioj kontraŭ la konservatismo en arabaj landoj". Tion vi asertas en via mesaĝo de la 27/03/2016, malrekte respondante al mia antaŭa "Ik Ben Ksus" (Sulo 7/8/2016). Via taksado iom rapida alvokas miaflanke la jenajn komentojn.

*

La "islamologoj" (se uzi tiun laŭmodan neologismon) bone konas la malproksiman fonton de la nuntempa kaĉo de Sud-Eŭrazio, tiu regiono en kiu troviĝas Sirio. De Gaulle ĝin nomis la "komplika Oriento"... Kies proa kulpo ? Estas fakte du famaj diplomataj fiaĵoj, kvazaŭ samtempaj (1916-1917), kiuj senteble komplikis la geopolitikon de tiu regiono.

– 1/ La plej lasta estas en 1917 la deklaracio de lord Balfour al lia ne malpli estimata kolego lord Rothschild. "Por la juda popolo la registaro de Lia (brita) Moŝto apogas la establon de nacia hejmo en Palestino", asertis tre kviete S-ro Balfour en tiu historia momento, kiam lia regno tute ne volas akcepti la eŭropajn judojn viktimojn de pogromoj. Ili tiuepoke plejmulte sin rifuĝis usonen, iuj francen.

– 2/ La ĉi-supra akto estis letero malferma, do klara, publika. Sed jam en 1916 ekokazis la unua akto de tiu granda historia tragedio. Kaŝa estis tiu ĉi, do ja pli perfida. Temas pri la traktato Sykes-Picot inter Britio kaj Francio. Tiu koloniada sekreta akordo difinis la reciprokajn influajn kampojn de ambaŭ regnoj en Mezoriento post la unua mondmilito. Jam ambaŭ rabobestojn antaŭvidis la displitiĝon de la Otomana Imperio kaj sin dispartigis ties lastajn restaĵojn.Tre rapide malkaŝis tiun lastan fiaĵon la bolŝevistoj, kiuj iom poste ekpotenciĝis en Rusio. Lenin tiuteme ne malprave traktadis "vulturoj" la konkurencajn imperiismojn, unue tiuj de Francio kaj Britio.

Bone klarigas do nian orientan kaĉon du grandaj fiaĵoj, ne ignorendaj, far du grandaj okcidentaj civilizaj demokratioj. Ambaŭ same primokis la bazajn popolrajtojn. Sed vi sendube diros, ke mi tro foren retroiras. Ni do transpasu tiun malnovan historion, eĉ kelkajn postajn interesajn eventojn, rekte ligatajn. Ni rapide ekzamenu pli freŝajn aferojn.

Pli rekta origino de la civitana milito en Sirio troviĝas en 2003 kun la komenco de la Iraka Milito (oficiale finita en 2011). Ĝi ruinigis tiun landon kunliman al Sirio. La lando de Sadam Husejn, kvankam jam bone malriĉigita depost 1991, estis antaŭe la plej evoluinta el la tiama araba mondo. En 1982 ĝi sukcesis obteni premion de Unesko pro la edukado de la knabinoj. Kvazaŭ 100% el la tiamaj irakaj infanoj estis enlernejigataj. Tiu feliĉo ne postvivis la NATO-ajn kampanjojn, la unuan de 1991, la sekvan de 2003, kun ĝiaj "kirurgiaj" operacoj. Hodiaŭ Irako ne plu estas, mi poste revenos al tiu dramo.

*

La arabaj landoj ne estas tiel "konservativismaj", kiel vi sugestas. Ekzistas fakte malantaŭ ilia nuna dramo, afero pli aparta, kiun oni povus nomi « la malbenon de la araba socialismo ». Kvankam nun, ekde Libio, la tuta Afriko estas minacata, tiu araba malfeliĉo ĉefe centrigis siajn nocajn efikojn en iun vastan regionon rajde sur Irako kaj Sirio. Tiu ĉi estas mondfama per la nomo Mezopotamio. La historia lulilo de niaj civilizacioj tiel notinde fariĝis predo de novaj okcidentaj barbaroj, la ĉiatendencaj novkuloj [1] helpe de siaj naftomonarkaj aliancanoj.

Mi pli precize nombros 'kvar' kongruajn faktorojn, intermiksajn, kiuj perverse kunagadis favore al la civitana milito en Sirio. Mi jam elvokos la tri lastajn, rezervante la unuan, ĉefan, kiun ni vidos poste.

– La 'dua' malbeno de la araba socialismo estas 'la klimata varmiĝo'... En Sirio ĝi okazigis trijaran sekecon en 2006-2009. Tiu monda fenomeno, kiun oni esperu kiel eble modera, daŭre ruinigas sennombrajn kamparanojn en Sud-Eŭrazio (ankaŭ en Afriko, en Nord- kaj Sud-Ameriko). Kvankam la fundo de la problemo estas la (nov-)koloniismo, la tragika fenomeno de la rifuĝintoj, kiun Eŭropo nun spertas, jam parte venas de tiu klimatoŝanĝo.

– La 'tria' malbeno estas 'la financa krizo de 2008' (t.n. krizo de "subprimes"). La eksplodo de nova financa veziko en Usono estigis malsatajn ribelojn en la tuta Tria Mondo, ĝis Latinameriko (Meksikio kaj Argentino), ankaŭ la ruinon de Ukrainio. La tiel nomata araba "Printempo" datumas precize de tiu krizo. Mi hezitus ĝin nomi "indignula revolucio" kiel vi, ĉar ekzistas sentebla diferenco, geografia kaj laŭklasa, inter ambaŭ. La arabaj malsataj ribeloj, kiujn la novkuloj tiam kaŝe subtenis nepre diferenciĝas de la indignula movado de la mezaj klasoj (la 'et-buroistaro', se aŭdaci parafrazon karan al Marx), kiun ili klare kontraŭis (kaj daŭre kontraŭas).

– La 'kvara' malbeno, kongrua, havas miasmon de kruda gaso. Nia kamarado Lucien Bresler trafe mesaĝis al ni tiuteman artikolon de Robert Kennedy junior. La fama advokato tiel bone evidentigas, samcelan al la antaŭaj faktoroj, la kialon de la "usona decido organizi kampanjon kontraŭ Baŝar al-Assad" (referenco en noto [1]). La afero fakte estis ekinta en 2009, kiam la estimata emiro de Kataro proponis, kontraŭ dek miliardoj da dolaroj, konstrui gasodukton, kiu irus de lia emirlando ĝis Turkio tra Sirio.

Fakte, la eta Kataro sidiĝas sur la 'tria' pruvita gasrezervo en la planedo. La 'dua' tiutema estas Irano (malantaŭ Rusio, la ĉefa). La katara projekto fincelas, ke havus decidigan avantaĝon kontraŭ la islama respubliko de Irano tiu eta naftomonarkio. Tiel Kataro fariĝintus, "la plej granda liveranto de gaso al Eŭropo", klarigas Kennedy.

Ĉar samepoke Irano intertraktadis kun Sirio projekton interesan, alternativan. Ĝi celis konstrui alian dukton, kiu kondukus kvazaŭ perpendikle gason de Irano ĝis Libano tra Irako kaj, evidente, Sirio. Dum la katara estis sunaisma, tiun alian projekton oni povas nomi ŝijaisma (tial ke ĝi trairus la islaman ŝijaisman mondon). Baŝar el Assad tute logike preferis la iranan proponon, tial ke ankaŭ ĝin apogis Rusio, la lando kiu estas la tradicia aliancano de Sirio. Ĉiu rajtas havi sian preferatan amikon, ĉu ne ?

Se la iran-siria duktoprojekto sukcesus, Irano tiel logike povus rompi la maljustan imperiisman blokadon kiu ĝin vundegas de multaj jaroj. Tio ne nur profitus al ĝi, al Sirio kaj Libano, sed ankaŭ al la tuta sud-okcidenta Eŭropo, granda energi-konsumanto.

Sed la tutmondaj novkuloj havas mense aliajn aferojn, aliajn klopodojn... Ili tute ne estas ekologiistoj. Ili prifajfas la fakton, ke Eŭropo povus pridisponi ĉipan kaj relative propran energifonton, kia ajn estas ĝia deveno. Ili ja preferas la pli malpuran, poluan, saŭdaraban nafton, ankaŭ la militojn...

*

Sed, antaŭ ĉi supremenciitaj kialoj, la unua kaj fundamenta malbeno de la araba socialismo, ties granda peko, estas ĝia 'ambicio konduki politikon sendepende de okcidentaj ŝtatoj'.

Tiun volon oni ne tro ŝatas altaloke. Ja tio freŝe okazigis la forpason de Kadafi. Ne forgesindas, ke ĝis la disfalo de la libia "dikatatoro", lia lando estis la unua el Afriko rilate al la Programo de Unuiĝintaj Nacioj por la Disvolviĝo (PUND). Libio estis la Irako de Afriko kaj Kadafi, tute ne submetata al la nov-koloniada volo, la plej firma aktivulo favore al la unuiĝo de Afriko, kio estigis kontraŭ li en Okcidento mortigajn malamikojn (komence de lia eks-amiko Sarkozy).

Sed ni restu en Sirio. Kiam tie la milito komencis ruinigi la landon, Lakhdar Brahimi, tiam elstara diplomato de la Unuiĝintaj Nacioj, abrupte asertis : "En Sirio estas unusola venkanto : Israelo" (Jeune Afrique, 23-10-2013). Li tutcerte pensis pri "proksime lokita" venkanto. Li tamen forgesis duan profitanton, nome Turkion. Ambaŭ landoj kunlimaj al Sirio (norde kaj sude, kio faras iom sufokigajn najbarojn), bone profitis ĝisnune de la naftoŝakrado regata far la Islama Ŝtato.

Ekzistas tamen unu fundamenta diferenco inter Turkio kaj Israelo. Israelo plene apogis la kontraŭ-Irakan militon de 2003, kvankam ĝi oficiale ne partoprenis en ĝi. "Milito en Irako estus bona afero por la reeko de la monda ekonomio" tiam asertis la israela ŝtatulo Ŝimon Peres, Nobel-premio pri paco en 1994 (dum la 33-a forumo de Davos, vd. Le Monde, 28-01-2003). Li kompreneble ĉefe pensis pri la ekonomioj de siaj preferataj landoj, Israelo kaj Usono.

Siavice la tiama turka ĉefministro Erdogan [2], eĉ la tre por-usona reĝo Fahd de Saŭd-Arabio, kvankam aliancanoj de Israelo, tute ne konsentis kun la estimata pacopremiulo. Tiun militon ili ne volis. Ili bone sentis, ke ĝi ne estus tiel "bona afero" por iliaj respektivaj landoj. Fakte ĉiuj ŝtatestroj de la landoj kunlimaj al Irako, eĉ la emiro de Kuvajto, tiutempe kontraŭis la militon. Ĉiuj ĉi, konfuze sed trafe, antaŭsentis ke la nova konflikto estis metonta ilin en neelteneblan situacion.

Malgraŭ sia malnova amikeco al Usono, Turkio tiam demokrate malpermesis la haltadon ĉe sia teritorio de la NATO-aj aviadiloj dediĉitaj al la milito kontraŭ Irako. Erdogan eĉ rifuzis ĉekon de 15 miliardoj da dolaroj, kiun Usono ofertis al Turkio. Nia ĵusa historio bone pravigas la timon de la turka cefministro (nun fariĝinta prezidento).

Niaj nunaj novkuloj estas kvazaŭ rabobestoj. Al tiaj animaloj oni tute ne montru signon de malforto. Tiam ili komencas malrapide ĉirkaŭiri vin, gvati ajnan vundon. Tiel, kun la naftodolaroj de siaj mezorientaj aliancanoj, la okcidenta imperiismo komencis kaŝe financi al Sirio la venon de integristoj, la eksportadon de armiloj (pere de la jam ruinigita Irako).

Komence de la jaroj 2010, samkiel Afganio antaŭ tridek jaroj, la antikva Mezopotamio fariĝis la nova Promesita Lando de ĉiudevenaj porislamaj radikaluloj. Sed oni memoru, ke jam en 1936-39 Hispanio kaj ties Internaciaj brigadoj same allogis aventuristojn. La junaj radikaluloj, kiuj tiuepoke sin engaĝis, estis tiam maldekstruloj. Kaj ili kontraŭbatalis veran diktatoron, la generalon Franco. Poste dum la dekjaro 1960, apogeo de la anti-imperiismo, estis Sud-Ameriko, Ĉinio... 'Por ĉia epoko ties herooj'
!
… Tiel, la kvar malbenoj de la araba socialismo ĉefe koncentriĝis en Mezopotamio por prezenti, aldone de la Islama Ŝtato (ia "ĉerizo sur la kuko"), ion kompareblan al la antikvaj dek plagoj de Egiptio.

*

Dubinte en via mesaĝo – ke Muamar Kadafi, Hafiz kaj Baŝar al-Asad (eĉ Putin) : "estis/estas bonfarantoj por la homaro", vi tuj poste asertas, ke temas envere pri "autokrataj potenculoj, por kiuj la popolo estas nura manipulebla amaso". Mi pardonpetas sed la Rusio de Putin, ĝis mala pruvo, estas parlamanta respubliko.

Baŝar El Assad siavice estas elektita prezidento, malgraŭ ke sia lando spertas urĝan staton depost 1963... sekve de tialoj memkompreneblaj : de 1967 la milita stato kun Israelo daŭras. Malgraŭ – aŭ pro – la komenco de la civitana milito, referendumo okazis en 2012. Preskaŭ 90% el la siriaj voĉdonantoj aprobis la registaran proponon pri la nova konstitucio. La problemo funkciigi demokratajn instituciojn en tia kunteksto ceteradas.

Se Putin aŭ El Assad estas/estis "aŭtokratoj", tiam ankaŭ Ruhani, la prezidento de la respubliko de Irano, aŭ Castro, Chavez, Evo Morales... Mi persone ne tro ŝatas la politikistojn, ĉefe la ŝtatulojn, kiel liberecano. Mi dume tute ne hurlus kun la lupoj. Mi ne povas ne senti objektivan respekton, foje admiron, al iuj, kiuj provis plenumi politikon sendependan de Usono ekzemple al De Gaulle, kiun oni ankaŭ traktis aŭtokrato, sed precipe al la triamonduloj, kiuj vere aktivis por socialisma mondo.

Kelkaj el tiuj ŝtatestroj vere freneziĝis, iuj fariĝantaj paranojuloj. Oni ja sin demandas kial. Endus plenumi prian esploron por verki libron. Mi ja ŝatus vidi S-ron Hollande aŭ Fabius, sur la sidloko de Baŝar el Assad, se ne paroli pri Kadafi (kiun la karaj islamistaj amikoj de Sarkozy sodomigis per bajoneto). Oni eĉ povus aŭdaci provon de difino : "aŭtokrato estas ŝtatestro celanta konduki politikon sendepende de Okcidento". Malfeliĉulo !

Endas tie rapide elvoki la kazon de la nuna siria prezidento. Sed ni jam observu lian naskiĝlandon. Kiel ĉiu lando periferia, tiukaze multetna (kio ne vere plibonigas la aferon), Sirio havas politikan reĝimon ege rompiĝeman. Do aŭtoritato nepre necesas tie por eviti displitiĝon. Tute ne la demokratio faras prosperon ; la prospero faras demokration male al, kion ĝenerale kredas la averaĝa civitano. Nu Sirio estas delonge lando en kriza stato, kaj de 1967 en milita stato kun Israelo. La juda ŝtato malleĝe okupacias parton de ĝia teritorio. La proksimeco al Israelo, jen aldona malbeno, kiu necesigus etan studaĵon !

La loĝantara plimulto estas unuflanke sunaisma en Sirio, aliflanke (sed malpli kaj malpli) kristana. Malgraŭ tio, la universala interkonsento destinas respublika prezidento alaŭiston (anon de ŝijaismecan minoritaton). Tiu fragila ekvilibro estis do rompita kun la komenco de la enlada milito dank'al niaj novkulaj rabobestoj. Cetere endas bone vidi, ke la akutan krizon majstre regis la prezidento Baŝar El Assad. Li tutcerte ne estas sanktulo. Li prezentas dume iun vivon fascinan, iom kiel la turka Mustafa Kemal, kvankam senteble diferencan (jam li ne estas alkoholisto).

Mi konas multajn tiajn triamondajn intelektulojn, "kolorulojn", kiuj eskapas la kliŝojn de la averaĝa okcidentano. Baŝar el Assad estas sprita persono, flue parolanta tri lingvojn, araban, anglan kaj francan. Li iam estis franco-ŝatanto, pri kio niaj francaj novkuloj, la socialistoj interalie, ne vere estis dankemaj. Tute ne politikisto, Baŝar sin dediĉis al medicino, al oftalmologio, la sama fako kiel Zamenhof. Li eniris politikon akcidente, ĉar akcidente mortis lia frato, kiu devis postsekvi Hafez el Assad, la patron.

Ja ekzistas ebrieco de la potenco, sed aliflanke eluzo. Eĉ en "civiliza demokratio", la laboro de politika responsulo neniam estas facila, prefere maldankema psike, fizike. Oni do imagu, kiel ĝi povas esti en tiaj malfavorataj landoj. La posteno de prezidento de Sirio, tute ne estas tiu de Reĝino Elizabeth. Konscie akceptinte tiun danĝeregan postenon en la jaro 2000, la juna prezidento Assad estis tiel baldaŭ trudita "iri minejen". Liaj milicioj devis sendube fari teruraĵojn, fojfoje torturante homojn. Kion fari kontraŭ la teruro de la Islama Ŝtato kun ĝiaj internaciaj brigadoj, kiujn kaŝe subtenis la okcidenta novkularo (almenaŭ ĝisfreŝe ?

*

Pri la tiel nomata de vi "manipulebleco de la amasoj" mi konsentas. Oni ja estu singarda, unue pri la informoj kiujn oni ricevas. Vi tute prave antaŭgardis tiuteme nian kamaradon L.B. La amaskomunikiloj fakte tute ne estas neŭtralaj, senpartiaj. En Svislando vi bonŝance havas veran civilizan demokration, nome burĝan. Kompare kun multaj landoj la gazetaro estas iom pli libera. Vi ekzemple povas legi iun gazeton "Zeit Fragen", kies francan eldonon mi fojfoje konsultas ["Horizons et Débats, (http://www.horizons-et-debats.ch/)].

En Francio bedaŭrinde, iu sana kaj malnova anti-imperiisma tradicio malaperis. La maljunaj radikaluloj de la maldekstrularo forlasis la lokon al la okcidentistoj se ne al la islamistoj. Multaj "indignulaj" gvidantoj de la "Maldekstra Fronto", eĉ de la trotskisma "Nova Antikapitalisma Partio", tiel fariĝis atlantikistoj. Eĉ elstara gvidanto de la maldekstra partio, S-ro Mélenchon, tute senhonte traktis Kadafi kiel tiranon [vd. "Endas frakasi la tiranon, por malebligi ĝin frakasi la revolucion" (http://www.liberation.fr/planete/2011/03/21/il-faut-briser-le-tyran-pour-l-empecher-de-briser-la-revolution_723004)].

Ĉiuj informoj el Sirio, kiujn ni pridisponas en Francio, venas de iu fama informagentejo kontrolata de la "islamaj fratoj". Tiu ĉi "OSDH", tute ne timas sin proklami favora al homaj rajtoj. Eĉ ne plu estas franca ambasadejo en Damasko (fermita en 2012, unu monaton post tiu de la usona "granda frato"). Do mi preferas pluki kelkajn informojn ĉe la rusa agentejo Sputnik. Alia sonoriltinto, kiun oni certe devas ekzameni singarde... Ĉiu faru sian opinion.

*

La lasta rekonkero de Palmiro estas bona ekzemplo pri tia amaskomunikila manipulado. Komence de la 2000aj jaroj, mi plenumis en Sirio neforgeseblan vojaĝon. Ni vizitis plurjarmilajn situojn, de Ugarit, kie estis inventita la alfabeto ĝis Maalula, kie ni aŭdis kristanajn preĝojn en la aramea, antikva lingvo hodiaŭ kvazaŭ mortinta. La pinto de tiu vojaĝo estis Palmiro, grandega oazo inter Damasko kaj Bagdado. Tiel ĉarma estis la urbo de Reĝino Zenobia, ke nur kun granda bedaŭro ni ĝin forlasis post kelkaj tagoj.

Ĉiu bone scias, kion tie faris la nov-barbaroj, heredantoj de Timur "la Lamulo". Tiu lasta, antaŭ sep jarcentoj, jam ruinigis la urbon Damasko, bruligante la faman moskeon de la Umajadoj kun la fideluloj tie enkarcerigitaj (kristanoj, judoj kaj islamanoj mikse).

Estas ankaŭ bone sciate, ke la siria situacio de kelkaj monatoj radikale ŝanĝiĝis dank' al la helpo de Rusio. Eĉ ne malprave, multaj interpretas la freŝajn atencojn en Parizo kaj Bruselo kiel signojn de malfortiĝo de Iŝo (la Islama Ŝtato), alivorte kiel ia senespera antaŭenfuĝo. Nu anstataŭ ĝoji prie, troviĝas homoj kiuj sukcesas ankoraŭ lanĉi ŝtonojn al Baŝar el Assad.

Tiel laŭ Antoine Basbous, iu franca "arabologo", neniam Palmiro devus esti kaptita. La siria prezidento estus intence forlasinta la urbon al Iŝo por obteni mobilizon de la internacia komunumo. Kaj nun li rebonigus sian bildon dank' al Putin [(http://www.rtl.fr/actu/international/syrie-palmyre-n-aurait-jamais-du-tomber-aŭ-mains-de-daesh-affirme-antoine-basbous-7782548719)]. Tiu teorio estas nun komplezeme diskonigita de niaj amaskomunikiloj.

Kion pensi pri tiu nova "konspirteorio" ? Nenio maleblas fakte. Jam ni scias, depost la 11an de septembro 2001 notinde, ke iuj ŝtatuloj pretas plenumi ĉian komploton, ĉian teruraĵon, por daŭre regi, pluigi la komedion. La faron de tia fiaĵo, mi havas tamen malfacilon kredi de la prezidento Assad. Tiu homo estas ja multe pli civiliza ol la ĉiaspecaj gardhundoj, kiuj furiozas kontraŭ li. Li fakte estas granda patrioto, kiu profunde amas sian landon kiel ĉiu bona naciisto. Li ne povis senemocie vidi la kapton de Palmiro. Kaj li tutcerte havas grandegan dankemon al Putin, ne al la novkuloj.

*

Jen do miaj komentoj, kara kamarado. Mi finfine devas peti vian indulgon, ankaŭ tiun de niaj legantoj, pro tiu iom tro longa teksto. Vi cetere komprenos, ke mi ne povis lasi senresponde, kaj cetere senpublike, vian mesaĝon. Mi dume provis estis kiel eble plej konciza, kio ne ĉiam facilas...

Ĝemil Ksus

[1] Novkulo ("neocons" en la angla) venas de "nov-konservativulo". Ĝi estas la plej venena formo de nov-liberalismo. Vidu "Kiuj estas la veraj novkuloj ?" (http://www.satesperanto.org/KIUJ-ESTAS-LA-VERAJ-NOVKULOJ.html). Tie estas montrata, ke novkulo tute ne estas konservativulo, ĉu nova aŭ ne. Temas envere pri ĝihadisto de la merkato. Ĉi-supre mi povas utiligi la terminon 'okcidentisto', kiu pli proksimiĝas al atlantismo. La okcidentismon oni tamen bone distingu disde la okcidentalismo. Tiu lasta ideologio, de la rusa Petro la Granda ĝisnune (notinde tra la Junaj Turkoj) estas la admiro de periferiuloj al Okcidento kaj ilia volo ĝin imiti. Mia patro, kiam li komencis aktivi en la jardeko 1920, apartenis al tia laika movado de Junaj Alĝerianoj. La novliberaluloj definitive senĉarmigis Okcidenton, kio finfinis la okcidentalisman fascinon. Ago, reago... Post la okcidentalismo venis la nuna forĵeto de Okcidento kun la islamismo. "Ili ne hatas niajn liberecojn. Ili hatas, ke ni perfidis niajn idealojn en iliaj propraj landoj – por nafto" deklaras Robert Kennedy [vd. (http://www.politico.eu/article/why-the-arabs-dont-want-us-in-syria-mideast-conflict-oil-intervention/), franca traduko ĉe (http://www.les-crises.fr/pourquoi-les-arabes-ne-veulent-pas-de-nous-en-syrie-par-robert-f-kennedy-jr/)].

[2] La subtileco de la okcidentisma frazeologio estas ŝatinda. Dum Netanyahu estas ano de la "klasika dekstrularo" (kion mi freŝe aŭdis ĉe ŝtata franca radio), Merkel estas "kristan-demokrato" kaj Erdogan "islamo-konservativulo", se ne paroli pri aliaj "tiranoj". Serĉu la eraron...

Verlaine : Aŭtuna kanto

Djemil — 2016-09-14T07:06:34Z

Paul Verlaine
Autuna kanto

La velk-sezon'
Per violon'
Ĝemosona
Vundas ĉe l' kor'
Min per langvor'
Monotona.

Sufoke nun
Kaj pale, dum
Tintoj horaj,
Memoras mi
Kaj ploras pri
Tagoj foraj.

Mi vagas, jen

Zigzagas en
Vento forta
Kun svena fal',
Simile al
Frondo morta.

tradukis Kalman Kalocsay

Victor PORI : Kiuj estas la veraj "novkuloj" ?

Djemil — 2016-04-06T14:40:58Z

"Novkulo" (de la angla "neocons") estas kunstreĉo de nov-konservativulo. Tute ne temas envere pri konservativulo, ĉu nova aŭ ne (kiel oni povus kredi), male pri danĝera revoluciulo, ĝihadisto de la merkato
(Artikolo aperinta en Sennaciulo 2013 09/10, n-ro 1299-1300).

Kiuj kaŝiĝas malantaŭ la barbara neologismo Novkuloj ? Tiuj neocons (anglalingve) estis dekomence usonaj ĉefroluloj, ŝtatestroj kaj universitatuloj [1]. Ili elstariĝis reage al la kreskanta multkulturismo de sia socio, ankaŭ al iu el ties tendencoj izolema, insulanisma, kaj ankaŭ al la kontraŭ-kulturo kaj pacismo de la "beat-generacio" de la 1960aj jaroj.

La novkuloj estas novjakobenoj. Ĉe ili la jakobenismo klasika, centraliza, de nacia fariĝis tutmonda, imperiisma. Ĝi montriĝas en tio, ke tiuj potencavidoj sin metas centre de la mondo, kiun ili celas superregi per armiloj trudante ĉie ajn sian modelon de liberala demokratio – ŝajnige ideala. Ilia entrepreno povas esti plenumita per ĉiaj strategioj de la povo, ĉu "milda" (soft), ĉu "inteligenta" (smart, nome la spionado), aŭ "dura" (hard). Ilia politiko al la malriĉaj landoj, oficiale estas tiu de la laŭdire nacia aŭ ŝtata konstruado. Envere, tiu novlanga termino kaŝas ilian realan celon, nome la konkretan ŝtatan mal-konstruadon, detruadon (vd. "Ŝtatkonstruado" [state building], la verkon de Fukuyama, ankaŭ la teoriojn pri la nation building). Endas scii, ke la unuaj novkuloj de Usono estis paradokse eks-maldekstruloj, ĉefe eks-trockiistoj. Tio ne estas ege miriga ĉar la jakobenismo, kiu datumas de la franca revolucio, ja estas origine maldekstra kaj revolucia. Post 1793 reuzis tiun ĉi jakobenan praktikon, pelmele, unue la bonapartistoj ekde Napoleono, poste la burĝaj respublikanoj, social-demokratoj kaj aliaj marksist-leninistoj… pli malpli dolĉe kompreneble.

Ni iomete trarigardu tiun grandan historion, kiu foje ŝatas rekomenci… "kiel farso" asertas Marx. Tiel la romia imperiestro Neron, tiu frenezulo kiu lirike ludis liron dum Romo brulis, aspektas iu farsa rekomenco de la granda Julio Caesar, fondinto de Romio. Novan saman reekon oni pli freŝe povis vidi inter, unuflanke la duopo Robespierre-Napoléon (jakobena paro fariĝinta imperiista), aliflanke la sinsekva kvaropo Reagan-Bush la 1a-Clinton-Bush la 2a. Por simpligi oni diru, ke inter Caesar kaj Neron ekzistas la sama simbola distanco kiel inter Napoléon Bonaparte (nov-Caesar) kaj Bush la 2a (nov-Neron). Problemego venas, kiam la tiel nomata “farso” fariĝas pli kaj pli sangabunda, kiam la nerona incendio disvastiĝas tra la tuta mondo.

De Reagan, kiu en 1983 lanĉis la “Stelmiliton” (star war), finance elĉerpigante Sovetunion, al Sarkozy, kiu en 2011 ruinigis Libion – ĝistiam la plej disvolviĝintan landon de Afriko laŭ UN – tiel ebligante la disvolviĝon de la islamismo en la tuta Sahara Afriko, pasante tra Bush la 1a, kiu ekigis la transformon de la malvarma milito en varman pacon, la novkuloj ĵetis la tutan mondon en sangon kaj fajron… Samtempe la teknologia stelmilito fariĝis triviala ŝtelmilito…

La novkuloj estas ja malbone nomataj. Envere ili estas male teruraj burĝaj revoluciuloj, samkiel la originaj jakobenoj. Markso tute pravis tiuteme. Ni aŭskultu lian Paroladon pri liberkomerco de 1848 :

“(…) Niatempe, la protekta sistemo estas konservativa, dum la liberkomerca sistemo estas detrua. Ĝi dissolvas la malnovajn naciecojn kaj puŝas ĝisekstreme la antagonismon inter burĝaro kaj proletaro."
Arigantaj la avangardon de la burĝaro, la novjakobenaj novkuloj estas la plej danĝeraj inter ĉiuj revoluciuloj de la historio. Per sia konstanta revolucio – kiu finfiniĝas per ŝtataj malfortiĝoj, eĉ ŝtataj detruadoj – ili paradokse sukcesas, kion ĉiuj grandaj revoluciuloj revis de Proudhon ĝis Lenin pasante tra Marks. Kompare kun ili, la bolŝevistoj aspektas afablaj knaboj. Kiam, post ĝia disfalo, Sovetunio liveris siajn riĉaĵojn al la tiel nomataj "novrusoj" (enreale nur manpleneto da tiuj rabobestoj famiĝis kiel oligarkuloj), tiuj Rusaj nov-liberaluloj (plejparte "malnov-aparaĉikuloj"), ankaŭ sin nomis "bolŝevistoj de la merkato". La originaj bolŝevistoj havis tamen idealon tute alian.

Resume la novkuloj tute ne estas "konservativuloj"… nek "novaj", nek "malnovaj". Kreinta dekomence kritikcele far la socialisto Michael Harrington, la vorto "nov-konservativulo" estis ruze reuzita de la fama antikomunisto Irving Kristol, la unua novkulo estiel konata en la historio. Tiu lasta estas la iniciatoro de tiu tuta generacio de makiavelaj politikistoj, kiun oni nun konas per la termino neocons. Sed tiu termino estas entute antinomia, tial ke tiuj laŭdire "konservativuloj" ne ĉesis ruinigi la mondon, unue per ilia novliberalismo, poste, ekde la jaro 1991, ankoraŭ pli rekte per la ŝtata terorismo (kun la unua milito de Irako la precizan jaron, kiam Sovetunio disfalis). Dum sia blinda antaŭenfuĝo, tiuj nov-jakobenaj senresponsuloj eĉ ne vidas, ke ili segas la branĉon sur kiu ili sidas. Ja nov-Nerono ĝojanta pri la incendio aspektas Bush la 2an, kun tiu diferenco, ke estigita de liaj proksimuloj, la incendio fariĝis tutmonda. La novkuloj alivorte, estas kvazaŭ nova specio de mudintoj, samtempe produkto de iu revolucio, la moderna, kaj danĝeraj revoluciuloj per si mem. Kaj nun, la nov-Napoleono Obama estas trudita ekigi sian rusan retiriĝon komence de Sud-Eŭrazio. Ni ja esperu, ke la retiriĝo, ne estos tro traŭmata.

Kompare kun ili, ne tiel estas teruraj, kvankam ja pli multnombraj, la veraj nov-konservativuloj. Tiuj ĉi abundas en niaj vicoj mem, ili kuŝas ĉie ajn en niaj rondoj, eĉ inter niaj amikoj, sine de niaj grupoj teorie "progresemaj", eĉ inter niaj samfamilianoj.

Kie ili precize kaŝiĝas ? Ja ĉie ajn. Estas nov-konservativulo via plej ŝatata kuracisto ekzemple, tiu bona social-demokrato kaj fervora idealisto, kiu tamen ruze servutigas vin, kiel drogŝakristo farus, per medikamentoj ne necesaj ofte kun via pasiva kunkulpo. Ja la homo (moderna) estas "fripono al la homo" (Mandeville)… Multaj amikoj miaj jam abomenas la vorton "progreso" kaj ties derivaĵojn, dum ili partoprenas en la progresema socia movado. Tion mi povis sperti en la 1990aj jaroj, en rondeto de maldekstruloj, kiam okazis inter ni tiuteme lacigaj intelektaj debatoj. Ja tiuj ĉi ankaŭ estas nov-konservativuloj. Cetere, tiu ilia sinteno estas senpene komprenebla. Tiu ĉiaspeca progreso – teknika, scienca, demografia – tiel freŝdate impetis, ke ĝi fariĝis ege malkvietiga por la tuta homaro. Problemeto estas, ke oni ne kapablas haltigi la historian progreson.

Do, samkiel la eksterteraj "Invadantoj" de la fama usona TV-serio, la nov-konservativuloj estas inter ni (sed ni ne troigu ilian danĝeron, tamen). Ili agadas ĉie ajn en nia socio. Mi povus doni al vi ekzemplojn senfine. Jen nur du aferoj, koncerne pli precize nian karan Esperantion. El tiuj du ekzemploj la dua rilatas al sperto de amikino mia, ĉi-unua estas persona.

1) Fine de la 1990aj jaroj mi jam estis maljuniĝanta homo, reciproke tute novbakita esperantisto. Kiel multaj novaj konvertitoj mi ege entuziasmiĝis, tiagrade ke dum mia komenca duajara kurso, mi jam faris sukcesajn prelegojn ie tie. Iun el tiuj ĉi mi bone memoras. Fine de mia parolado virino ekalparolis min. Ŝi tutbone komprenis la intereson de Esperanto, eĉ ties revolucian rolon, sed laŭte asertis, ke ŝi neniam sekvos kursojn, tial ke ŝi instruas la anglan kaj "ne volas perdi sian lukron". Fakte, ŝi nepre rifuzis ĉian evoluon, revolucian, reformisman eĉ pacan.

2) La problemo venas, kiam tia konduto montriĝas en la esperantistaj vicoj mem. Jen nia dua ekzemplo. Mi havas bonan amikinon, kiu estas fervora esperantisto kaj vigle aktivas en sia regiono. Ŝi kuntenas la sanktan fajron, se tiel diri. Ankaŭ ŝia edzo sufiĉe bone mastrumas nian lingvon. Kun li, ŝi tamen devis havi kelkfoje drastajn malkonsentojn, post kiam ŝi vidis sian karulon klaĉi pri Esperanto ĉirkaŭ ilia "socia medieto". Iun fojon ekzemple, dum samtempe ŝi klopodadas doni pri la movado dinamikan aspekton, la edzo moke elvokis la maljunan aĝon de la esperantistoj – kio eĉ ne veras. La karulo kvazaŭ sabotis ŝian agadon, plenumante iamaniere kontraŭ-propagandon. Ŝi poste konfidis al mi, ke ŝia edzo estas ia "mal-esperantisto", "negativa bildo de la Deklaracio pri esperantismo" (1905). Jen bonega ekzemplo de nov-konservativulo esperantlingva. Esperantlingvano ja ne nepre estas logika esperantisto. Dio, ci proktetu min kontraŭ miaj amikoj, pri la malamikoj mi elturniĝos !

Oni zorge distingu sekve, la potencavidajn novkulojn – minoritatajn sed senkompatajn, danĝeregajn – kiuj sukcesis kapti la potencon en multaj riĉaj landoj, disde la granda plimulto de klasikaj konservativuloj, ĉu novaj aŭ ne, kiuj hodiaŭ pli ol iam multiĝas ĉie. Pri nov-konservativulo freŝe konvertita al la granda konservativa religio, mi dirus ke ĝi estas maldekstrulo senesperigita, iom kiel pesimisto estas optimisto elrevigita. La raŭmismo, tiu nova esperanto-movado, kiu dekomence celis kvazaŭ steriligi la esperantismon, estas tute proksima al tiu filozofio kiel montras Ĝemil Kessous [2].

Ekzistas ankaŭ nov-konservativuloj malgraŭ si, kiuj povas prediki senesperan violenton. Ili ne estas tiel "novaj" cetere, kiel jam montras al ni la kazo Georges Sorel, prapatro de la revolucia sindikatismo, per siaj ambaŭ verkoj, Iluzioj de la progreso kaj Pensadoj pri la violento, komplementaj, aperintaj samjare en 1908. Ĉu tiu fascina allogo de la perforto estas nepre senkonscia ? Mi tute ne certas. La violenton, sur kiu precize sin apogas la reganta sistemo, ĝi sukcesis ĉiam reuzi, recikligi siaprofite. Min tute ne mirigus, ke kelkaj laŭdire "revoluciaj" kamaradoj ne malsciu tiun veron, nek ties finfinan blokan efikon.

Eblus longe konkludi tiuteme. Mi nur ŝatus, al ĉiuj miaj nov-konservativaj amikoj allogataj de la "inercia bremsado", atentigi pri iuj danĝeroj de tiu politiko. Bremsi povas esti danĝere, ĉiakaze maloportune (inter aliaj, mi ĉefe pensas pri tiuj, kiuj celas bremsi la disvolviĝon de la Esperanto movado). Ilin povas sekvi danĝeraj antaŭensaltoj, frenezaj, traŭmataj malblokadoj fare de entuziasmaj novkonvertitoj. Ja pli bone, kaj malpli danĝere, estas provi eksalti ĉe antaŭeniranta trajno ol ĝin stopi (se ne paroli pri la iluziaj provoj ĝin retropaŝigi).

Ni scias ke alia mondo eblas, sekve aliaj sintenoj, aliaj agadoj. Nur observu tiun "Unu miliono da trankvilaj revolucioj" okazantaj ĉu en riĉaj, ĉu en malriĉaj landoj, kiun Bénédicte Manier elokvente priskribas (en verko franclingva). Vidu ankaŭ la disvolviĝantan movadon de la malkreskuloj, kiu precize, en la koro de la socio de l' riĉa mondo, esploras ĉiujn vojojn malakceli la lokomotivon… Ankaŭ la malakcelo povas esti progreso ! Tiu movado ja finfine sukcesos, kondiĉe ke la hejtigilo ne eksplodas. Tiun ĉi grandan alternativan movadon, kiu hodiaŭ plej viglas, SAT devas nepre reeĥi, nepre partopreni, se ĝi volas denove kreski. Ne pli ol necese, ni timu niajn malamikojn, la novkulojn kaj ties malhoman sistemon. Ni devas male ilin senvualigi.

"Resume, la sistemo de komerca libereco urĝas la socian revolucion", konkludis Marks dum sia prelego de 1848… nome, la preciza sistemo, kiun apogas la novkuloj. Ĉu tiu granda revolucio ne estas jam parte plenumita ? "Dum ĝi mudas, la serpento blindas", alivorte senkonscias, pli freŝe reeĥis Ernst Jünger. Je la unua fojo okaze de la sennombraj procezoj de la granda natura evoluado, kiu pluiĝas de centoj da milionoj da jaroj, ĉu ni ne konscie spertas, male al la jüngera serpento, eĉ konscie partoprenas en reala tempo, iun gigantan, nome socian, mudon ? Ja "la Homo estas la Naturo, kiu konsciiĝas pri si mem", asertas Elisée Reclus, tiu granda libereca geografo.

Victor Pori

[1] La limo inter universitato kaj potenco ŝtata (aŭ ekonomia), alivorte inter scio kaj povo, estas tre fleksebla en la tuta historio kaj en Usono pli ol en alia okcidenta lando. Tie ĉi, granda profesoro povas fariĝi konsilanto de politikestro dumtempe, poste kaj rapide retroiri al siaj "karaj esplorkampoj" okaze de ŝanĝo de politiko.

[2] Vd http://www.satesperanto.org/Raŭmismo-kaj-novliberalismo.html. En alia teksto la sama aŭtoro priskribas (bedaŭrinde iom skize) la fenomenon ĉi-supre elvokitan de tiu "moderna revolucio" (aŭ Modernado laŭ la titolo de lia artikolo, vd. Sennaciulo 2010, 07/08), kun ties fulmaj progresoj, ekonomia, demografia, kultura, ktp… la aŭtoro iom optimisme konkludas, ke "la plej fortaj historiaj skuoj apartenas al pasinteco". Ni esperu, ke li ne eraras.

Ĝemil Ksus : Kian lingvon uzu la progresemuloj ?

Djemil — 2016-01-28T06:56:49Z

Kiu nomas,
tiu dominas

“La dolaro estas nia mono kaj via problemo”... Tion abrupte asertis al eŭropanoj John Connally, la sekretario de la usona Trezorejo. Li tiel bonege konfirmis, ke mono ne estas neŭtrala ilo, ke ĝi povas utili “per si mem”. Al tia konkludo progresive alvenis modernaj ekonomikistoj (ekz. Keynes). La reĝoj cetere delonge konis la intereson manipuli la monon.

Lingvo estas iom kiel mono. “En la 20a jarcento la dominanta potenco estas Usono, la planeda lingvo estas la angla, la ĝeneraliĝanta ekonomika modelo estas la anglo-saksa kapitalismo”, asertis Margaret Thatcher (la 19an de julio 2000 en la universitato de Stanford). Ŝi bone vidis tiel, ke lingvo samkiel mono ne estas neŭtrala ilo, ke ambaŭ povas servi al potenco. Ŝia observo tiel kongruis kun la penso de Zamenhof, kiu jam fine de la 19a jarcento malkovris tiun intereson de lingvo per si mem, tiun malneŭtralecon lingvan, kvankam li havis alian sentemon ol tiu Sinjorino. Kiel vi parolas, tiel vi estas... La konvinko de Zamenhof poste pli kaj pli preciziĝis. “Kun tia Esperanto, kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika utileco, ni volas havi nenion komunan !”, asertis li dum la Esperanta kongreso de Genève (1906). Oni eĉ povus aldoni “aŭ servi al hegemoniaj celoj”...

Tiel, la lingvo Esperanto “per si mem” interesu la progresemulojn, kiuj celas la “forkondukon de la homaro al kiel eble plej alta ŝtupo de civilizo kaj kulturo” (art. 1 de la statuto de SAT). Laŭ tiuj ĉi aktivuloj, Esperanto estu ilo, kiu devas kontribui al tia progreso. Ĉiuj ni scias, ke ajna ilo ne estas neŭtrala, ankaŭ ke bona manlaboristo laboras per bonaj instrumentoj. Kia estu la lingva instrumento de la progresemuloj ? “La lingvo Esperanto”, jen bona komenco de respondo. Sed kia Esperanto ?

La Esperanto de la progresemuloj havas iun internan ideon, liberecan kaj universalisman, kiu jam ekzistas en la tuta malnova socialisma movado. Jam per la problemo de propraj nomoj, ni devas komenci serĉi respondon. De Zamenhof ĝisnune tiu temo fluigis oceanon da inko. Al ĝi mi do aldonos glaseton per tiu artikolo. Ni povos vidi ke malantaŭ tiu temo kaŝiĝas gravaj aferoj, kiuj rilatas al la estonteco de nia tuta movado. Ĉu ni devas daŭre malprogresi aŭ ĉu ni kapablas malfermiĝi al la ekstera mondo ? La progresemaj esperantistoj troviĝas tie antaŭ grava elekto.

***

Unue iom da politiko... Du diferencaj skoloj kontraŭstaras sin reciproke en la socialisma movado ekde la komenco de l' 19a jarcento, du grandaj politikaj tradicioj :

– Unuflanke estas la jakobena. Ĝi ŝuldas sian nomon al la klubo de la Jakobenoj, agadinta dum la Franca revolucio. La jakobenismo estas niveliga, centraliza, ankaŭ aŭtoritate naciisma. Ĝi arbitre dispecigis Francion, forbalais la kvardekon de ĝiaj malnovaj provincoj kun ties riĉaj apartaĵoj, draste anstataŭigis ilin per la duoblo da artefaritaj departementoj. “Leĝo estas sama por ĉiuj”... Vi imagu oficiron, kiu volas perfektan trupon, envicigas laŭ rekta linio junajn soldatojn al ili kriante : “mi volas vidi nenion transpasantan, unusolan kapon !” (pri la aspektoj pozitivaj aŭ negativaj de tiu jakobenismo en la politika kampo, ekstertema ĉi tie, ni sekve ne debatos).

– Aliflanke estas la liberala. Ĝia malproksima fonto troviĝas ĉe la fama slogano de Rabelais : “Faru, kion vi volos !” Unu granda patro de tiu liberala skolo estas Max Stirner, germana filozofo, kiu famiĝis pro sia kulto al la individuo, al ĝia “sankta egoismo”. Stirner povas esti agnoskata tiel de individuismaj anarkiistoj, kiel aliflanke de ultra-kapitalistoj, libertarianoj.

Kion povas prezenti ambaŭ skoloj en la Esperanto-movado ? Endas nepre antaŭnoti tie, ke la ĉi-supre menciita “lingva stirnerismo” estas nur teoria modelo. Mi ĝis nun trovis neniun esperantiston, kiu serioze apogus tian lingvan individuismon. Feliĉe... Imagu en Esperantio gravan stirneran movadon, kiu abolus ĉian lingvan konvencion, instigus ĉiun esperantiston nomi ĉion laŭvole... Kreskigante sian influon en niaj rondoj, tiu individuistaro tiel okazigus la plej vastan kaĉon iam viditan. Ja tio estus la morto de Esperanto.

Ĉu oni preferu la jakobenojn ? Tiuj ĉi celas drastajn regulojn, trudajn harmoniigojn, striktajn konvenciojn pri la uzo de Esperanto, eĉ pri la propraj nomoj. Ĉi skolo havas tiel la notindan tendencon ĝeneraligi la finaĵon “o” de ĉiuj nomoj, eĉ personaj. Ni nomos tiun praktikon o-finaĵismo. Multaj amikoj ne nepre jakobenoj, dume fervoraj esperantistoj, tiel sin kromnomas “Jakvo”, “Petro”, “Rikardo”... Renesance, kelkaj humanistoj, adorantoj de la latina kulturo, samtiel fariĝis us-finaĵistoj, sin kromnomante Erasmus, Morus, Grotius, Kotopus...

Oni tutcerte havas plenan rajton sin nomi laŭvole, neniu serioze kontestos tion. Oni same havas la rajton sinvesti, ŝanĝi la koloron de siaj haroj, la formon de sia nazo, ktp... Logikaj progresemuloj plene agnosku la bazajn homajn rajtojn, interalie pri diferenco kaj memdetermino. Problemo venas, kiam ĉiuj ni havus la saman veston, nazon, saman harkoloron... “Enuo naskiĝis el unuformeco”.

Ne estas malfacile vidi, ke la o-finaĵistoj multiĝas en Esperantio, ne nur ekster SAT, ankaŭ ene de nia asocio, eĉ paradokse ĉe liberecanoj. Tio ne gravas en si mem. Problemo venas, kiam o-finaĵisto fariĝas ultra-jakobeno. Tiam tiu nova religiulo, kvazaŭ per laika bapto, provas oficiale enigi ĉiun novulon en sian Eklezion, kun ĝia ambicio universala, ekumena (tiel la “Uma” de la religiaj islamanoj). Bob estas tiel baptita “Bobo”, Mary “Mario”, ktp. Kiel ribelema herezulo, mi plurfoje petis al tia jakobeno, ke li alnomu min fonetike, dum tiu ĉi neperturbiĝe daŭre aldonas la vokalon “o” al miaj nomoj. Tio tute ne gravas. Oni civile alnomas min Ĝemil Kessous (aŭ Ksus, laŭ la araba prononco), miaj amikoj kaj aliaj proksimuloj nur Ĝemil... La aliaj elturniĝu.

Pli granda problemo venas, kiam la ultra-jakobenismo ĝeneraliĝas al historiaj aŭ kolektivaj propraj nomoj, tiuj de nia geografio aŭ historio. Mi ne certas, ke la generalo Charles de Gaulle, kiu havis “ian ideon pri Francio” – kaj alian sendube pli malestiman pri Esperanto – ŝategus sian Esperantan baptonomon "Karlo de Golo". Plenumu etan opinienketon demandante al loĝantoj de la franca regiono “Poitou-Charente” (fonetike “Puatu-Ŝarant”), ĉu ili akceptas la nomon “Piktavi-Ĉarentano”. La ĝenerala respondo, je 99,9%, ne lasas dubon.

Ĉu ni estas nepre enfermitaj en la rigora alternativo jakobenismo-stirnerismo ? La problemon de la propraj nomoj pridebatis esperantistoj de pli ol unu jarcento, jam de Zamenhof. Cetere, la sinteno de la iniciatoro de Esperanto – kiu persone preskaŭ neniam uzis o-finaĵon ĉe siaj diversaj (pseŭdo-)nomoj – povas montri al ni interesan mezan vojon.

***

Nek jakobeno, nek stirneristo estis fakte Zamenhof. Théophile Cart verkis tiuteman interesan studaĵon (Pri Landnomoj, 1927). Ni ĝin rapide resumu. En la frua epoko de la Esperanto-movado, Zamenhof tendencis ĉion reguligi per la sistemo “uj”. Li tiel skribis “Brazilujo”, “Meksikujo”, “Palestinujo”, ktp. Poste, sekve de korespondado kun tutmondaj esperantistoj kaj de la starigo unuan adresaron, Zamenhof ekkonsciis pri mankoj de tiu sistemo. Tiel li ekprovis “Brazilo”, “Meksiko”, “Palestino”...

Poste venis kurta tempo, kiam li aprobis la sistemon proponitan de la franco Paul Fructier, kun ties “Aŭstrolando”, “Brazillando” kaj alia “Meksiklando”. En 1904-1906, Zamenhof parte konvertiĝis al la “io-sistemo”. En sia Homaranismo li tiel venis al la solvo formi landonomojn per la originala nomo de iliaj ĉefurboj (ĉu Parizio, ĉu Alĝerlando). Li klarigis tion, ĉar li ne volas, ke la landoj havu la nomojn de popoloj, ĉefe invadintoj (ekz. angloj aŭ frankoj).

Finfine venis la “Opus Magnum”, la Granda Verko de Zamenhof : la hebrea Biblio, kies tradukon li finis en 1915, kiam la Unua Mondmilito jam ekis. Tiu laboro elĉerpis lin tiagrade, ke tio tutcerte hastigis lian forpason du jarojn poste, en 1917. Cetere, la personaj nomoj estas tie plejofte skribitaj laŭ ilia origina hebrea fonetiko : "Adam", "Eva", "Kain", ktp... Rilate al geografiaj nomoj, la afero aspektas pli kompleksa. Oni povas legi "Judujo", "Egiptujo", "Samario"... unuflanke, sed aliflanke "Izrael", "Babel", "Edom", ktp. La aŭtoro povas eĉ eviti rekte nomi la lokon, farante ĝin atributo de la “lando” (lando "Galilea" aŭ lando "de Edom").

Kion eblas konkludi post tiu eta trarigardo ? Jam la juna Zamenhof serĉis solvon, sen alporti formalan respondon :

“Post kelka tempo, kiam la literaturo de nia lingvo riĉiĝos, la dirita demando estos solvita per si mem en la sekvanta maniero : aŭ iom post iom per la uzo ellaboriĝos esperanta vortaro geografia, historia k.c., kiel ni ĝin vidas en ĉiu alia lingvo, aŭ estos proponita kaj akceptita ia bone difinita komuna regulo por la uzado de ĉiuj nomoj. La plej atendebla kaj ankaŭ la plej bona kaj celinda estas la lasta maniero, kaj kredeble poste ĉiuj nomoj estos uzataj fonetike laŭ la sonaro kaj ortografio kaj kun karaktero pure esperanta. Tamen pro diversaj kaŭzoj ni devas por la unua tempo lasi ankoraŭ al ĉiu esperantisto liberan elekton” (La Esperantisto, n° 35, 1891).

Zamenhof skribis tion en 1891, do en la frua epoko de Esperanto, kiam la movado komencis ekflugi, baldaŭ impetanta ĝis 1914. Cetere, malgraŭ notindaj sukcesoj, li neniam obtenis la dek milionojn da promesoj optimisme antaŭviditajn en sia “Unua Libro” de 1887. Depost tiu tempo, kelkaj esperantistoj pasie serĉas harmoniigon pri geografia kaj historia vortaro. Artikoloj kaj aliaj debatoj – foje akraj – multiĝas prie. Eĉ reta forumo, dediĉata al “klasikaj landonomoj”, estis kreita cele “gardi la unuformecon kaj neŭtralecon de landonomoj en Esperanto kaj savi la logikon de la landonoma sistemo kiel intencita de Zamenhof”...

Problemo estas, ke Zamenhof, kiu dekomence pli malpli “intencis” ion prie, poste neniam trovis la kvadraturon de tiu infera cirklo. Li male konsciiĝis progresive pri la danĝero de provo rilate al tiutema harmoniigo kun “bone difinita komuna regulo”, pri la danĝero de unuformeco. Li tiel evoluis direkte al iu libereca sistemo, meza vojo inter jakobenismo kaj stirnerismo. Tion montras lia Biblio kun ties sennombraj kriptaj mesaĝoj. La esperantlingva "Malnova Testamento" tiel estas kvazaŭ la nova testamento de Zamenhof.

***

… Mi vetas fakte, ke neniu iam sukcesos trovi ajnan idealan harmoniigon. Kial ? Tial ke la landonomoj apartenas al pli ĝenerala kategorio de la homecaj propraj nomoj (individuaj aŭ kolektivaj). Kaj ke tiu vasta kategorio – la homo, kun la regiono en kiu ĝi vivas, kun la asocio en kiu ĝi grupiĝas – estas ege ribelema, se devigita sperti eksteran difinon, esti enfermita en tiu aŭ alia kategorio kun ties rilata etikedo.

Ĝis la jaro 2006 Plutono estis klasata kiel la naŭa planedo de Suno. La 24-an de aŭgusto 2006 la ĝenerala asembleo de la Internacia Astronomia Unio decidis, ke ĝi ne plu estas planedo. La malfeliĉa Plutono de tiam estis draste retroigita en la suban kategorion de “planedoidoj”. Ĝi tiel ricevis numeron kiel vulgara interstela korpo.

Hodiaŭ troviĝas Esperantaj debatoj, kie oni diskutas pri iuj propraj nomoj, kvazaŭ ili estus mineralaĵoj. Kion oni povas senprobleme fari al senanima objekto, eĉ al animalo, tio ja estas pli malfacila rilate la homecan kampon. La marksistoj jam evidentigis ke la homo, pere de ties diferencaj asocioj (triboj, nacioj, eklezioj, partioj, sindikatoj, SAT, ktp...), estas kaj la pasiva produkto (objekto) de la historio kaj ĝia aktiva produktanto (subjekto)… Tiu aparta “produkto-produktanto” tamen, eĉ mizerulo, ne estas ajna produktaĵo kaj ne tro ŝatas, ke oni ĝin taksu tia (*). Provu alinomi aliulon kontraŭ ĝia volo, jen bona maniero malamikiĝi !

Edward Said tion montris en sia fama verko Orientalism (1978), kies subtitolo ne lasas dubon : “Oriento kreita de Okcidento”. Tiu palestina aŭtoro estas per tiu verko elstara iniciatoro de la “post-koloniismo”, skolo kiu provas iom malkoloniadi la historion. Rebate al Said, Bernard Lewis, iu usona nov-konservativulo, skribis “La Muzulmana Malkovro de Eŭropo” (1982), kun foje trafaj observoj. Ĝis la komenco de la dua jarmilo (epoko de la krucmilitoj), Eŭropo ne ĉesis sperti koloniadojn kaj aliajn deeksterajn invadojn. Ĝi tiel estis ja pli la pasiva produktaĵo de la historio, ol ties aktiva produktanto... De tiam, Eŭropo rekaptis la perditan tempon.

Krom okaze de “Tutmondo kreita de (iu) Esperantistaro”, ĝenerala harmoniigo de propraj nomoj ne eblas esperantlingve, ne pli ol ajnalingve... Tio kondukus nin al la plej diktatoreca formo de jakobenismo. Mi pardonpetas al eminentaj aŭtoroj (interalie Lanti, Laval aŭ William Auld), pro mia disopinio. En 1927 Lanti iniciatis nian faman PIV, de kiu la tuta SAT fariĝis la verkestro kunlabore de eminentaj akademianoj. Saman vortaran normigon, sed rilate al propraj nomoj, Rajmundo Laval proponis ekigi en 1952 (per artikolo en Sennacieca Revuo). Nia kamarado tiel montriĝis fidela al la juna Zamenhof kun lia projekto de “Esperanta vortaro geografia, historia k.c.” (1891). Ĝisnune do, tio neniam sukcesis.

Enreale tia provo pri desupra harmoniigo, ne kalkulanta kun la koncernatoj, povas montriĝi danĝera, kontraŭproduktiva. Tia laboro estas ne nur senutila, sed povas esti iel noca por la progresemuloj, malŝparigante ilian laborforton, izolante ilin disde la “reala mondo”. Tio povas forpuŝi el niaj vicoj eventualajn simpatiantojn.

Ni observu tiun ekzemplon de unu el miaj du hejmlandoj, kiun oni kutime nomas “Alĝerio” (laŭ rekomendo de nia akademio). La vorto fontas el la araba El Ĝezajer, kiu signifas “insulon” kaj poste fariĝis franclingve “Algérie”. Kiu scias ĉu morgaŭ, kiam nia finvenko proksimiĝos, dek mil fervoraj tiulandaj esperantistoj kunvenus decidante oficiale nomi sian landon “Elĝezaerio” aŭ nur “Elĝezajer” (kio bonege kongruas kun la araba prononcado) ?

Jam en PIV neeblas trovi alian nomon ol “Heine” rilate al la fama germana poeto (1797—1856). Ni observu la Esperantan Vikipedion. Frue aŭ ne, Esperanta vortaro pri propraj nomoj estos tiel starigata kun ĉapitroj “q”, “w”, “x” kaj “y” kun la rilataj nomoj (ekz. Yourcenar Marguerite), ilia kiel eble proksima fonetiko (“Jursenar Margerit”) kun eventuale, se diferenca, la kutima Esperanta vortigado. Vidu ankaŭ la kazon “Washington-Ŭaŝington-Vaŝington”... La o-finaĵo plejofte superfluas tie, ĉar la baza esperantisto, kiu konsultas nian vortaron, ne malscias, ke temas pri nomo propra. Iuj deklinacioj povas tamen fojfoje montriĝi iom tiklaj.

***

La esperantismo estas “penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo neŭtrale homa”. Depost tiu deklaracio, adoptita en 1905, la progresemaj esperantistoj sukcesis obteni gravajn sukcesojn en popolaj medioj. Du grandaj ondoj, kiuj sekvis ambaŭ mondmilitojn, ebligis la naskiĝon kaj la disvolviĝon de la “laborista esperantismo” kara al Lanti. Ĝis niaj maldekstraj rondoj, multnombraj modestaj aktivuloj alfluis, al kiuj estis instruata nia lingvo, ties jam riĉa historio. Inter ili troviĝas nun kleraj aktivuloj, kiuj al Esperanto ŝuldas gravan parton de sia kulturo. Multaj inter ni havas tiajn konatojn proksime al si.

Hodiaŭ nia progresema movado ja pli malkreskas, ol ĉiuj aliaj en Esperantio. Tion klarigas tutcerte objektivaj cirkonstancoj. Pro tiu historio pena, sangabunda, la tuta progresismo, ne nur la Esperanta, spertis gravajn elreviĝojn dum la 20a jarcento. La ĝenerala sociala krizo senteble akriĝis meze de la 1970aj jaroj, kun la fino de la ora epoko de la kapitalismo kaj la ĝenerala manko de perspektivo, de alternativo. La komenco de la 21a jarcento ne estas pli esperiga.

En 1980, precize kun la akriĝo de la krizo, naskiĝis la “raŭmismo”. Aperinta en senespera epoko, tiu ideologio emfazas iun naturan tendencon al aŭtonomismo, al “parceligo”, kiu ekzistis jam antaŭe en Esperantio. Pro tia refaldo mi tute ne intencas lanĉi ŝtonojn al la raŭmistoj laŭmezure, kiel ili ne malhelpas la agadon de la progresemuloj, de la finvenkistoj. Ili tutcerte siavice ebligis iujn progresojn al nia lingvo. Problemo venas, kiam multiĝoj de agadoj iel sektecaj fine okazigus minacon kontraŭ la tuta Esperanto-movado. Ekzistas tiam reala danĝero de secesio disde la ekstera mondo.

Unu baza kondiĉo rilate al la rekreskado de la progresema Esperantismo estas, ke ni jam finfinu tiun kvazaŭ “skizoidan manion”. Ke ni estu en la popoloj “kiel fiŝoj en akvo”, asertis la generalo Vo Ngujen Ĝiap (mi persone preferas tiun ĉi skribadon ol la tradician “Võ Nguyên Giáp”, atende la momenton, kiam sufiĉe populara vjetnama movado findecidos)...

Kiam la progresemaj esperantistoj malfermos la pordojn, tiel aerumante sian tutan domon, kiam ili aŭdacos iri eksteren, sekve, kiam ili notinde re-ampleksigos sian aŭskultantaron, tiam al ĉiuj konservativuloj ili povos serene aserti : “Esperanto estas nia lingvo kaj via problemo”... Estonteco diros al ni, ĉu ni jam tuŝis la fundon de la banejo... alivorte, ĉu la rekresko povas eki.

Ĝemil Ksus, fine de januaro 2016

(*) La homo estas “produkto-produktanto” ne nur rilate al la historio, sed ankaŭ rilate al la kapitalismo. Vidu la faman verkon de Piero Sraffa, elstara disĉiplo de Keynes, kie li analizas la kapitalismon “Produktado de varoj pere de varoj” (Production of Commodities by Means of Commodities, laŭ la titolo de tiu libro publikigita en 1960). Kompreneble la tiel nomataj “varoj”, kiuj produktas aliajn varojn, estas la laboristoj mem, tiel truddevigataj eniri tiun inferan rondon sin vendante.

Fontoj

La tutaj fontoj de tiu ĉi artikolo estas alireblaj per la Reto. Estas notinde konsulteblaj :

– La Sankta Biblio de Zamenhof (Nova kaj Manova Testamento) : http://www.steloj.de/esperanto/biblio/

– La verko de Téophile Cart (kun resumo) ĉe : https://eo.wikipedia.org/wiki/Pri_Landnomoj_%E2%80%93_La_sistemo_de_Dro_Zamenhof._Rimarkoj_pri_la_Propraj_Nomoj_en_Esperanto_kaj_ilia_transskribo

– Lanti pri esperantigo de propraj nomoj (1934) :
http://satesperanto.org/Lanti-pri-esperantigo-de-propraj.html

– La samtema artikolo de Valo aperinta en Sennacieca Revuo (1952) : http://satesperanto.org/Pri-propraj-nomoj.html

– William Auld samteme kaj pli freŝe http://satesperanto.org/Auxldo-Auld-pri-esperantigo-de.html

– Kiuj daŭre kredas je la valoro “gardi la unuformecon kaj neutralecon de landonomoj en Esperanto”, tiuj povas peti aliĝon al la forumo : https://groups.yahoo.com/neo/groups/klasikaj-landonomoj/info

– Finfine, rilate la raŭmismon eblas konsulti mian artikolon “Raŭmismo kaj postmodernismo” ĉe : http://www.satesperanto.org/Rauxmismo-kaj-novliberalismo.html

(Versio iom diferenca, “Raŭmismo kaj novliberalismo”, aperis en Sennaciulo 2013, n-ro 01-04).

Djémil Kessous : Klasbataloj kaj socia progreso

Djemil — 2015-09-21T07:22:13Z

Tiu teksto aperis unue en Sennacieca Revuo 2004. Ĝia nuna enretigo (septembro 2015) okazas en la kunteksto de nova kaj vigla diskutado en la SAT-forumo pri diversaj ŝanĝoj proponitaj por la statuto de SAT aŭ ties funkciado.

"La historio de la tuta ĝisnuna socio estas la historio de l' klasbataloj" ; per tiu famega aserto ekas la unua ĉapitro de la Komunista Manifesto de 1848. Tiu revolucia koncepto - antagonisma kaj klasisma - pri la homa socio kaj ties historio, profunde influis ĝisnune ne nur tutajn generaciojn de aktivantoj (marksistoj, sed ankaŭ anarkiistoj, revoluciaj sindikatistoj aŭ anarki-sindikatistoj) sed ankoraŭ diversajn fakojn de homaj sciencoj (historio, antropologio, aŭ sociologio [1]).

Formulita en 1848, la supremenciita frazo de l' Manifesto estas tiel revolucia, kiel ĝi ne plu rigardas la historion kiel la esprimo de iu Dia volo - kio, ĝis tiam, estis ĝenerale akceptita – aŭ kiel la rezulto de la agado de kelkaj ĉefroluloj, laŭ la romantika maniero. Jes, la homo ja faras sian historion, aranĝas la socion en kiu ŝli [2] vivas kaj ties fariĝo ; tamen, tra la multnombraj unuopaj agoj de la homoj, oni povas vidi la alfronton de la superaj interesoj de l' diversaj sociaj klasoj, kiuj komponas la socion. Fine, rezultas de tiu aserto, la fakto ke nia historio estas la produkto de senĉesaj luktoj. Dum ĉiuj aliaj animalaj specioj konas nur la perforton kiel lukton por la vivo, kiun ili devas plenumi inter si (la struggle for life, la fama ĝangalleĝo [3]), la homo igis tiun interspecian lukton ene de sia propra specio por transformi ĝin en lukton enspecian. "La homo estas lupo por la homo" (homo homini lupus), tiu aserto de Hobbes estas bone konata, pli ol ĝia rebato : la lupoj ne intervoras sin.

Ekde la unuaj antaŭhistoriaj socioj, la milito estas nepreterpasebla fakto, kiel montras al ni la antropologo Pierre Clastres [4]. Ekde kiam la progreso de la produktforto permesas la ekziston de firma socia superprodukto, oni ĉeestas, laŭlonge de la historio, la diferenciĝon de la socio en klasoj, kastoj, ordoj… nome en diversaj sociaj kategorioj ekspluatantaj aŭ ekspluatataj, kies interesoj disiĝas. Finfine, ekde la fino de la 18a jarcento, la burĝaro trudas poiome sian tutmondan superregadon ; samtempe ĝi varigas la mondon, transformas ĉiun aferon en varon inkluzive de la homa laboro sed, per la salajreco, la ĝeneraligado de la laborvaro, ĝi kreas socian klason radikale kontraŭan al si. Per sia finvenka lukto kontraŭ la burĝaro, la proletaro devas liberigi sin de la subpremado pri kiu li suferas, emancipiĝi, kaj tiel definitive ĉesigi ĉian ekspluatadon de l' homo per la homo.

Tiel, ĝisnune, ĉiuj aktivantoj kiuj aspiras al radikala sociŝanĝo, ne ĉesis turni sian esperon al iu grupo de homoj ekspluatataj, la laborista klaso, kaj imagi, koncepti, elprovi ĉiujn eblajn formojn de organizo rilate kun ĝi. La mensa stato de tiuj aktivantoj estas rekte proporcia al la stato de iu socia meteorologio, la socia klimato, nome la grado de mobilizo de l' socia movado. Kondukita far la laboristaro, la klasbatalo enskribiĝas en koncepton ĝenerale progreseman de l' homa historio ; venkinta, ĝi devas finatingi senklasan socion de homoj liberaj kaj emancipiĝintaj.

La Industria Revolucio…

Tiu mondkoncepto inaŭgurita far Marx kaj Engels en la mezo de l' 19a jarcento profunde influis, krom la marksistojn, multajn tendecojn de l' socia movado, kiel mi tion sugestas ĉi-supre. Plie, ĝi permesis al la sociaj sciencoj konsiderinde progresi : de tiam, historiistoj, sociologoj, ekonomikistoj, antropologoj, devas senĉese sin turni al la laboroj de Marx kaj Engels, ofte por provi falsi, dolĉigi tiun koncepton, senigi ĝin el ties revolucia karaktero.

Tamen, tiu vidpunkto povas ankaŭ veki kritikojn el revolucia flanko, tio estus nur tial ke ĝi esprimas la realon parte, nesufiĉe, ĉar tiu sama realo estas multe pli revolucia ol tio, kion povis imagi la grandaj revoluciuloj de la pasintaj jarcentoj.

Unue, la homa historio ne povas esti limigita, reduktita en simplan aron de luktoj, nek en nuran interplektadon de antagonismoj. Certe, la marksista tradicio trafe pruvis ke, antaŭ la grandaj ideoj kaj la grandaj sentoj, ja la apartaj interesoj faras la historion. Tiun lastan, tamen, konsistigas aliaj faktoroj krom la luktoj, notinde aliancoj, kunlaboroj ; la dialektiko lukto-kunlaboro tie ludas ĉefan rolon. Krome, ne estas nur klasoj, kiuj, dum la historio, interrilatas, luktante aŭ kunlaborante, sed ankoraŭ aliaj sociaj kategorioj : triboj, civitoj, reĝlandoj, kaj, pli freŝdate, kreskanta nombro da sociaj minoritatoj : etnaj, naciaj, virinaj, samseksemaj… finfine naci-ŝtatoj pli kaj pli multaj…

Fine, ne ekzistas nereduktebla antagonismo inter ĉiuj tiuj kontraŭecoj disvolviĝitaj de la homaj socioj ĝenerale, de la kapitalisma aparte. Ĉiu kontraŭeco, ĝis tiu, kiu ekzistas inter la homo kaj la naturo, finiĝas solvante per iu aŭ alia maniero ; eĉ okazas, foje, ke la bataloj ĉesas, se ne pro manko da batalantoj, almenaŭ per la kvazaŭ estingiĝo de unu el ili (vd la kontraŭecojn inter fikshejmuloj kaj nomadoj, inter urb(an)oj kaj kampar(an)oj…)

Notinde, neniam estis kontraŭeco nepreterpasebla inter la salajrata laboro kaj la kapitalo, alidirite inter la proletaro kaj la burĝaro ; la luktoj okazantaj en tiu kadro ne kontestas eksplicite la superan procezon, en kiu tiuj ambaŭ realecoj partoprenas, nome la sistemon de kapitalisma reproduktado, sed celas simplan modifon de la partigo de l' superprodukto havigita per tiu procezo [5]. Tamen, se tiuj luktoj ne kontestas eksplicite, nome subjektive, la procezon de kapitalisma reproduktado, ili tamen havas kiel notindan rezulton malfortigi ĝin. Ĝis kiu grado ? Tiu procezo de variĝo ĝenerala, de reproduktado akcela, eĉ eksploda, estas vivanta : ĝi havas naskiĝon, kiun oni povas situigi proksimume, disvolviĝon, kaj velkiĝon, kiu frue-malfrue devos okazi, se ĝi ne jam komenciĝis.

La eksterordinara tutrenverso, kiu ekas en okcidenta Eŭropo ekde la fino de l' 18a jarcento (politike en 1789 rilate Francion, ekonomie iom antaŭe en Anglio, kulture en Germanio…) ne povas klariĝi kiel simpla kapto de potenco far la burĝaro. Kun tiu industria revolucio, kiu ne ĉesis daŭri ekde tiam, ekas la granda variĝo de l' mondo, ties strukturiĝo en naci-ŝtatojn ĉiam pli multajn kaj ties hierarkiiĝo ; ĝi naskis mondon tute originalan, kiu prezentas varian pejzaĝon de la favorataj regionoj, hiperdisvolviĝintaj, ĝis la senheredigitaj zonoj, pasante tra la region-provizejoj de krudmaterialoj (k.a. energiproduktoj) kaj la landoj laŭdire "stariĝantaj" kie troviĝas la manufakturoj de l' planedo kun iliaj milionoj da salajraj sklavoj. Tiu revolucio kuntrenis konsiderindan homan progreson ne nur industrian, teknikan, sed plie sciencan, kulturan… progreson tiom rapidan, kiom, de unu jarcento kaj duono, ĉiu generacio spertas vivkondiĉojn neimageblajn de la antaŭa, kio neniam okazis dum nia tuta historio… sed progreson partan, limigitan, akompanatan de tiom da perversaj efikoj – mondmilitoj, poluadoj, marĝenigoj, fascismoj, integrismoj kaj aliaj epifenomenoj -, kiom multe da progresistoj estas tiel malorientitaj, kiel ili komencis kontesti la koncepton de tiu progreso, eĉ ties realon mem.

Ne estas nur la burĝaro, la klaso posedanta la produktrimedojn, kiu plenumis tiun tutrenverson ; multaj homoj partoprenis en ĝi iel ajn : ŝtatoficistoj, militistoj, salajruloj, nobeloj kaj klerikoj [6], devenantaj de l' malnova reĝimo, aprobis tiun superregantan sistemon, sed ankaŭ laboristaj sindikatanoj.

Tiu freŝdata progreso, trudmarŝe plenumita, povis pluiĝi nur per la ĝeneraligo de la rivaleco, de la luktoj ene de la homa specio, darvina fenomeno, enspecia. La konkurencoj inter unuopuloj, entreprenoj, nacioj, ĝeneraliĝis, estigante paroksismigitajn diferenciĝojn inter riĉeco kaj mizero de la homoj aŭ de la naci-ŝtatoj.

Du elstaraj realoj - la unua ekonomia, la kapitalo, la dua politika, la naci-ŝtato -, stampas la industrian revolucion, kies plej kritika periodo situas en la 20a jarcento. Post tri gravaj krizoj de tiu jarcento - du mondmilitoj kaj unu granda depresio (1929), kiu situas inter ili -, du ŝlosilorganizoj, sidantaj respektive en Vaŝingtono kaj Nov-Jorko, trudiĝis en la pinto de tiu procezo de tutmondiĝo : la internacia mona Fonduso kreita en 1944 kaj, la sekvan jaron, la unuiĝintaj nacioj Organizo. Ambaŭ organizoj, kun kelkaliaj aldonite (monda Banko, tutmonda Organizo de l' komerco, ktp…), estas komisiitaj por pluigi tiun sistemon profite al kelkaj grandaj superregantaj regnoj. Sed tiu tutrenverso estas tiel potenca, neregebla, kiel multaj, hodiaŭ, sin demandas ĉu la homaro kapablos ĝin postvivi.

… kaj la rolo de la alternativuloj

La progresemaj aktivantoj, kaj inter ili la revoluciuloj (ni nomu ĉiujn ĉi la alternativuloj), elektas tiun fundamentan vidpunkton : la homaro povas transpasi tiun akutan krizon, kiu ĝin alfrontas, sed ĝi sukcesos nur alprenante aranĝojn radikalajn. Kiel povas ili roli en tiu kunteksto ?

Antaŭ ĉio, endas korekte taksi la esencajn elementojn de la objektiva situacio, kiun ni spertas. La industria revolucio respondas al profunda kreska krizo de l' homaro, krizo kies la paro kapitalismo-naciismo prezentas la sisteman esprimon. De sia eko en la fino de l' 18a jarcento ĝis la 1970aj jaroj, kaj malgraŭ kelkaj notindaj fluktuoj, tiun revolucion stampis senĉesa altiĝo de la tutmonda ekonomia kresko, kiu grade pasis de 0,5% averaĝe (fino de l' 18a jarcento) ĝis elcentoj atingantaj 5% kaj plus en la fino de tiu periodo (fino de la 1960aj jaroj, komenco de la 1970aj). Nu, de 1973, tiu kresko spertas netan malakcelon, kio ĵetis la mondan kapitalisman sistemon en profundan krizon. Ne en 1938, la produktfortoj ĉesis kreski, kiel tiam asertis Trocki [7] ; ekde 1973 ilia kreskokvoto, restante tute pozitiva, nur malaltiĝis kaj tiu simpla faktoro sufiĉas por deĵeti la sistemon en la grandan depresion, kiun ni spertas de tiam kaj kiu ne ĉesis pligraviĝi. Tamen, antaŭenpuŝita de la eksterordinara inercia forto, kiun ĝi amasigis de jarcentoj, tiu sistemo, per la freŝdata ofensivo novliberalisma, pludaŭrigis ĝisnune la tutmondan globiĝon kaj hierarkiiĝon rilate al siaj propraj interesoj ; per la sama impeto, ĝi paroksismigis la malegalecojn ĝis grado neniam antaŭe atingita.

Tiel, la rolon, kiun Marx asignis al la proletaro - kreskigi la produktfortojn uzante sian superregadon -, plenumis la kapitalisma sistemo : neniu alia ol tiu lasta povis realigi tian progreson dum tiom kurta tempo (kaj estigante tiom da damaĝoj). Nuntempe, la grado de la ekonomia disvolviĝo atingita sufiĉas plenmezure por satigi la bezonojn de l' tuta homaro [8] (kun kelkaj rearanĝoj). Sed tiu sistemo ja ne kapablas respondi al tiu neceseco ; ĝi scias nur paroksismigi la konkurencon kaj la malegalecojn, ĵeti la homon kontraŭ la homon, poluadi…

"La kapitalisma produkto naskas per si mem sian propran neadon kun la fataleco, kiu regas la aferojn de l' naturo", asertas Marx en la fino de la unua libro de l' Kapitalo. Tamen, tiu fino programita ne povas realiĝi aŭtomate per si mem, nek per la volo de iu transcenda potenco sed per la homoj, fare de ties diversaj sociaj luktoj, de kiuj la alternativuloj devas esti solidaraj, certe, sed ankaŭ kritikaj. Kial ? Ĉar la multaj nuntempaj sociaj luktoj neniel celas kontesti la sistemon sed defendi interesojn apartajn, limigitajn, tamen vivesencajn por tiuj, kiuj luktas kaj vidas nenian alternativon : ili celas, tie ĉi antaŭgardi la dungaron, nome daŭrigi la salajran sklavecon [9], tie for postuli monhelpon de la ŝtato aŭ eĉ plenumi la nacian liberigon de iu etna minoritato, nome plifortigi la jakobenan ŝtaton, ties enmiksiĝismo, eĉ krei (laŭ ia dispariĝa reprodukto) aldonan naci-ŝtaton, kiu tuj diferenciĝos, polusiĝos. Tamen, kvankam tiuj luktoj ne estas eksplicite revoluciaj, ties kunigado estas tiaj implicite, objektive, ĉar ili ŝancelas kaj senfirmigas la sistemon.

Koncerne la alternativulojn, endas antaŭ ĉio elmontri, tra ĉiuj ĉi luktoj (kiam ili okazas sed eĉ en pli kvieta tempo), ke la superreganta sistemo povas prezenti nur solvojn individuajn, partajn, portempajn eĉ necertajn, por kelkaj bonŝanculoj, por iu minoritato malfavore al aliaj, sed ĉefe ke alia mondo eblas : sen tiu fundamenta perspektivo, nenia mobilizo, nenia iomete kohera agado, nenia projekto povas esti entreprenita. Nu, tiu sistemo tiel ruinigis sennombrajn alternativajn projektojn, kiam ĝi estis en plena ekspansio kaj eĉ dum sia freŝdata kadukiĝo, ĝi tiel trudiĝis dum tiu pasinta periodo, kiel ĝenerala malintereso, indiferenteco, nun vidiĝas rilate ĉian alternativon tuj kvalifikitan utopia. Tiun cenzuron ne nur praktikitas la subtenantoj de l' sistemo, sed ankaŭ ties sennombraj viktimoj kaj ofte – tio estas la plenpleneco - la alternativuloj mem, kiuj enmensigis [10] siajn fiaskojn kaj daŭrigas tiun black out ene de siaj propraj vicoj [11] … Jen kie okazas la transpaso de la formala, supraĵa superregado de l' kapitalo al ties reala superregado : la superregantaj ideoj estas la ideoj de l' superreganta sistemo… Do necesas antaŭ ĉio, reproprigi al si tiun utopion.

La utopio (tio, kio nenie troviĝas) estas homa, universala : flugigi aĵon pli pezan ol la aero, ĝin sendi en la interstela spaco, dissplitigi ĉielskrapturojn per memmortigaj taĉmentoj devojiĝinte aviadilojn, estas utopioj… ĝis ilia realigo [12]. La utopio estas ankaŭ instrumento, armilo celanta nuligi ĉian projekton, detrui ĉian esperon. Nu, fronte al la konservativaj utopioj, eĉ reakciaj, disvastigitaj de tiuj, kiuj rifuzas ĉian socian antaŭenpaŝon – aŭ kiuj ne kapablas imagi ĝin – la alternativa movado estas grajnejo de progresemaj utopioj, tute ne cenzurindaj, kiuj male devas esti nepre diskonigitaj inter ni. Ni parolu, tre rapide, pri la politikaj utopioj kiuj, kiel Proudhon jam tion antaŭvidis, aspiras al mondo de regionoj kaj komunumoj libere asociiĝintaj kaj federiĝintaj [13] ; la ekonomiaj utopioj, kiuj celas socion kie la merkato estos reeniginta en la kanaligitan vojon, kiun ĝi uzis antaŭ sia freŝdata superbordiĝo, socion kie la homaj konunumoj estos reproprigintaj la riĉecojn de kiuj ili estis senposedigitaj : ĉies laboron unue, sed ankaŭ la terojn, la produktirimedojn, la monon [14] ; la ekologiaj utopioj, kiuj strebas al mondo kie la homo estos reveninta en sian lokon sine de l' naturo [15] ; la kulturaj utopioj koncerne la alternativajn edukadojn, kiuj prezentas aliajn perspektivojn ol la nuna ĝenerala ŝtultigo praktikita de l' sistemo, aŭ ankoraŭ la planlingvojn kun universalaj celoj [16] ; la sindikataj, konsiliismaj, memmastrumismaj utopioj…

Ĉiuj ĉi utopioj, komplementaj, strebas al mondo al kiu niaj socialismaj prauloj aspiris, nome mondo kie la ŝtato estos velkiĝinta, la milito ĉesinta, kie la ekspluatado de l' homo per la homo kaj ties nuntempa pluiĝo, la salajreco, estos nur memoraĵoj de la pasinta historio, kie la mastrumado aferojn anstataŭos la regadon de l' homoj… unuvorte utopia mondo… ĝis ties realigo.

Iu luktfilozofio

Ĉio perdiĝas, ĉio kreiĝas, ĉio transformiĝas… povas oni aserti distingiĝante de Lavoisier. La moderna scienco, nun, firme elmontris la karakteron universale movan kaj efemeran de ĉiu afero, ĝis la steloj, eĉ la atomoj konsistigantaj la plej duran kristalon, la plej stabilan, kies vivdaŭro estas limigita. La verko de Marx, koncerne lin, permesis evidentigi tiun karakteron necertan kaj fuĝeman de la realo ene de la homaj socioj.

Ankaŭ ĉio akceliĝas, de tio la nuntempa homo povas atesti. Dank' al la transdono de la scio fare de la edukado, al ĝia senĉesa pliriĉigo, la homa vivo prezentas senteblan akcelon de la natura evoluado : sekve de tiu kultura progreso karakteriza al nia specio, nuntempa homo estas radikale malsimila al ties praulo vivinta antaŭ 10.000 jaroj ; oni ne povas same diri pri la aliaj animalaj specioj. Kaj nia historio (apenaŭ 5.000 jaroj), sekve de la diferenciĝo de la socio, de la multaj luktoj, kiujn ĝi disvolvis, prezentas novan senteblan akcelon de la antaŭhistoria, nememorebla homa progreso, ĉiu scias ke ĝi furiozis ekde la komenco de la industria revolucio, neregita kaj neregebla fenomeno…

La diversaj homaj institucioj produktitaj de nia freŝdata evoluado estas do, pli ol iam ajn, notinde efemeraj, kion elmontras ĉiu historia esploro : la mono, la lingvo, la ŝtato, la salajrata laboro, la nacio, la merkato, la familio… ne ĉesas naskiĝi, ŝanĝiĝi, vivi, malaperi, kaj tio povas koncerni eĉ la homon, pri kiu ni scias nun, ke ŝli ne estas fino en si mem. Imagi eterna, nemovebla, iun ajn el tiuj institucioj estas danĝera utopio ; estas alia : voli ĝin vivteni, kiam ĝi kadukiĝas. Estas do pasia laboro plenumenda, igante vivi la supremenciitajn sociajn kategoriojn, eĉ kelkfoje akompanante ilin ĝis ties morto, tra niaj diversaj bataloj, sen praktiki terapian persistadon. Tie estas granda filozofio de la lukto praktikinda [17].

Ni konkludu per tiu fundamenta teoremo : la sociaj luktoj, i.a. la klabatalo, estas necesa kondiĉo, sed ne sufiĉa, de la socia ŝanĝo [18].

Djémil KESSOUS
Komence 2003

[1] Necesus ĉi tie starigi ampleksan bibliografion pri ĉiuj aŭtoroj de diversaj fakoj kiuj sin dediĉis al tiu temo. Ĝis la konservativa aŭtoro Raymond Aron, kiu plenumas, sub la resuma titolo la Klasbatalo, ciklon de kursoj en la Sorbono dum la lerna jaro 1956-1957 (poste publikigitaj : La lutte de classes, Gallimard, 1962)

[2] Ŝli estas la kunstreĉo de "ŝi aŭ li", pli respektema ol la nura "li" al iu duono de l' homaro. Ni aldonu ke la homo faras sian historion sed ne scias la historion, kiun ŝli faras (Hegel).

[3] Escepte de kelkaj enspeciaj interviraj bataloj, kiujn oni povas observi iom ĉie ajn.

[4] Pierre Clastres, Archéologie de la violence (Arkeologio de la perforto), Libre, Payot,1977/1.

[5] Vd. Gramsci : "Ni komencis elmontrante kiom estas absurda kaj infana aserti, ke la sindikato enhavas per si mem la virton preterpasi la kapitalismon : objektive la sindikato estas nenio alia ol komerca socio el speco tute kapitalisma, kiu celas trudi, interese de la proletuloj, maksimuman prezon por la laborvaro kaj trudi la monopolon de tiu varo sur la nacia kaj internacia merkato" (L'Ordine Nuovo, 30a de oktobro 1921). Konvenas tamen noti, ke iu tradicio ankoraŭ vivema de la socialismo, fondas gravajn esperojn sur la sindikatismo. Vd. Daniel Guérin : "La laborista sindikatismo antaŭdonacas al la revolucia laborista movado siajn jam ekzistantajn federaciajn strukturojn, tiel horizontalajn kiel vertikalajn" (A la recherche d'un communisme libertaire, Spartacus, 1984, p. 112).

[6] Ekzemple, kiam mi skribas tiujn liniojn, la prezidentoj de la franca Konsilio de l' ŝtato kaj de la Medef (la organizo de la mastraro) estas ambaŭ nobelaj, por citi nur tiujn du eminentulojn. Krome, ekzistas nenombrebla kvanto da nobeloj kaj burĝoj, kiuj de du jarcentoj sin dediĉis al la socialisma movado. Vd. La komunista Manifesto : "Same kiel antaŭe parto de la nobelaro transiris al la burĝaro, tiel nun parto de la burĝaro transiras al la proletaro, kaj aparte parto de la burĝaj ideologoj, kiuj atingis per studado la teorian komprenon de la tuta historia movado".

[7] Leon Trotsky , La agonio de l' kapitalismo kaj la taskoj de la IVa Internacio (1938). Tiu verko estas trovebla en multaj lingvoj, notinde angalingve (The Transitional Program for Socialist Revolution, including The Death Agony of Capitalism and the Tasks of the Fourth International, 2a eld. New York, Pathfinder Press, 1974), kaj franclingve (L'Agonie du capitalisme et les tâches de la IVe Internationale : programme de transition, François Maspero, 1973.)

[8] Post du jarcentoj la produktforto estis multobligita de pluraj centoj, la homa loĝantaro de kelkaj unuoj. Hodiaŭ, ĉiu homo, averaĝe, estas centoble pli riĉa ol ŝlia praulo, kiu vivis en la 18a jarcento.

[9] PROSTITUITINOJ estas metio, ĝin ni volas PLENUMI, fiere afiŝis sur tabulo, iu el tiuj virinoj manifestaciante la 5an de novembro 2002 (la foto aperis en Télérama n° 2758, 23/11/02, p. 132).

[10] Pri tiu psika fenomeno de la enmensiĝo (tiuteme rilate la komplekson de la koloniituloj), oni legos interese la laborojn de la antila psikiatro Frantz Fanon notinde "Nigra haŭto, blanka masko" (Peau noire, masque blanc, Seuil, 1952).

[11] Ĝis la multaj, kiuj laŭte krias ke alia mondo eblas, dum ili rifuzas ĉian iomete radikalan kontestadon de la sistemo. Senkompate al siaj gekamaradoj, la liberecano Bob Black skribas : "la anarkiismo ne estas tiom kontestado al la ekzistanta ordo kiom maniero laŭ kiu oni povas kontentiĝi per ĝi" (Anarkio kaj aliaj obstakloj kontraŭ anarkio, 1985). Sed oni povas la samon diri pri kelkaj marksistoj laŭdire radikalaj, ultramaldekstraj, kiuj hodiaŭ sin gargaras per klasbatalo. Jam la stalinistoj dum la 1930aj jaroj, per ilia maldekstrista eskalado, ilia teorio de la soci-fascismo, de l' klaso kontraŭ klaso, pretigis la vojon al Hitlero. Sed ĉu la totalismo, la integrismo, kia ajn estas ties formo, ne estas (ri)fuĝo por tiuj, kiuj ne vidas alternativon ?

[12] Tiuteme la anglalingvaj progresistoj praktikas amuzan translokadon de vokalo inter no where (nenie) kaj now here (nun ĉi tie).

[13] La konceptoj de Proudhon hodiaŭ troviĝas en diversaj federismaj kaj mondcivitanaj movadoj kies komuna punkto estas postuli limigon de la naciaj suverenecoj. Estas iom tikla observi nuntempe multaj marksistoj fariĝintaj suverenistoj. La suverenismo estas radikale kontraŭ ĉia homa emancipiĝo. La nura suvereneco, kiu valoras, estas tiu de la unuopulo libera kaj emancipiĝinta.

[14] Koncerne monon, esta menciinde ĉi tie la proponojn radikale kontraŭajn de konsummono fare de distribuistoj kaj de fandiĝa mono fare de gesellistoj. Ĉiel ajn ambaŭ skoloj rekuniĝas kun la tuta socialisma movado en la neceseco pri demokratia kontrolo de la monemisio, kies privilegio estas nun forlasita al la bankoj, kiuj prifriponas tiom la unuopulojn kiom la ŝtatojn.

[15] … Sine de naturo en kiu la homoj ĉiam devos lukti. Tie, ili devos pruvi ke lukto ne ĉiam signifas ruinigon kaj ke socio spertanta altan gradon de disvolviĝo povas ekzisti samtempe kun la cetera biosfero.

[16] Koncerne la planlingvon, endas aserti tie ke temas pri la baza utopio. Jen do, tra la tuta mondo, kelkiuj decidantaj komuniki per neŭtrala lingvo, per kiu neniu (aŭ preskaŭ) havos la avantaĝon de la patrina lingvo. Nu, tiu utopio ne estas utopia ĉar jam troviĝas multaj planlingvoj : Ido, Interlingua, kaj ĉefe Esperanto, parolata de centoj da miloj da personoj tra l' mondo. Inter tiuj ĉi troviĝas, kunigitaj en tiom da asocioj, kristanoj, buddhistoj, blinduloj, komunistoj, katamantoj, kuracistoj, ekologianoj, ktp. Se la utopio de la populara kulturo havas bonŝancon konkretiĝi, tio certe fariĝos per tiu alia utopio de la neŭtrala kaj universala lingvo.

[17] Luktarto eble proksimiginda al iuj ekstremorientaj filozofioj, eĉ tiuj de la islamanoj, laŭ kiuj la ĝihad estas antaŭ ĉio lukto kontraŭ sin mem. Sed ĉu la kontestado kontraŭ la ekstera mondo ne necesigas antaŭe ioman kontestadon al si mem ?

[18] Ĉiuj sociaj kategorioj ekzistantaj : naci-ŝtatoj, asocioj, klasoj, partioj, sindikatoj… kaj finfine la homo mem, estas, samtempe, objektoj kaj subjektoj de tia socia ŝanĝo ; tiun ĉi ili tiom suferas unuflanke, kiom, aliflanke, ili partoprenas ; ili estas de tiu la aktoroj. En tiu situacio necesas al ĉiu bone pripensi la rolon, kiun ŝli ludas… Finfine, unu lasta noto. Tiu artikolo resumas tion, kion mi skribis okaze de diversaj debatoj, ennaciaj dum la jaroj 1995/96 en la pariza Berneri rondo, internaciaj pli freŝdate en SAT. Detaligon de tiuj tezoj prezentas mia lasta verko (La Universalismo, SAT, 2002).

La estonteco de Sankta-Imjero kaj la esperantlingvanoj

Djemil — 2013-08-10T13:37:06Z

Apenaŭ sep jarojn post la fondiĝo de la Unua Internacio, en Majo 1871, ekokazis historia malvenko de la laboristaro, tiu de la pariza Komunumo. Dudek miloj da personoj estis mortpafitaj dum la Sangabunda Semajno. Tiam, la subpremado nur ekis. En 1872, pli ol unu jaron poste, daŭris la deportado de miloj da kondamnitaj komunumanoj al malproksima insulo de Nov-Kaledonio. En tiuj obskuraj cirkonstancoj, en aŭgusto de tiu ĉi jaro, en valo de la svisa Ĵuraso, kiu prezentas lulilon por la liberecana movado (ankaŭ por la horloĝa industrio), okazis la origina kongreso de Sankta-Imjero (Saint-Imier). Ĝi stampis la grupiĝon de la anarĥiistoj je la plej larĝa internacia nivelo. Poste, en la sama spirito, diversaj asocioj kaj federacioj estis kreitaj ie tie. Sed Sankta-Imjero ankaŭ sankciis la disiĝon de la Unua Internacio antaŭe fondinta en 1864. Malantaŭ tiu trista historio, bone konita, jam videblis la diseriĝo de la tutmonda socialisma movado.

Anglaj kaj francaj sindikatistoj, diverstendencaj, estis la iniciatintoj de la asocio de 1864. Ja pli ol laborisma tamen, tiu ĉi sin celis plurisma kaj universalisma. Certe, ĝia statuto proklamis, ke "la emancipo de la laborista klaso estu la tasko de la laboristoj mem"… Sed preter la nuraj laboristoj estis koncernita la tuto de tiu homaro – ekspluatita, bestigita, proletarigita far la superreganta sistemo kaj ties jam senkatenigita kreskado. La Asocio ambiciis la abolon de ĉia formo de prostituado de iuj homoj al aliaj, komence de ĝia nuntempa plej disvastigita formo de la salajrata servuto. Ĝi pli ĝenerale celis finfini tiun formarĝenigon, kiu atingas hodiaŭ sian plej larĝan planedan skalon.

En Aŭgusto 2012, memore al la fama kongreso tie okazinta 140 jarojn antaŭe, liberecana internacia renkontiĝo estas denove planita en Sankta-Imjero. Multaj inter la alternativuloj konsideras fundamenta tiun venontan eventon. La nova ariĝo jam sin enskribas en la prestiĝa tradicio de 1864. Ĝi intencas esti malfermata al la diferencaj tendencoj, kiuj konstistigas la liberecan socialismon. Ĝi plie celas esti alirebla, sendiskriminacie, por la tuta popolo kun tiu notinda kaj necesa restrikto, ke ne estos tolerataj "la esprimo kaj la montro de la rasismo, de la seksismo, de la ksenofobio, de la gejofobio kaj de ĉia formo de perforto kaj de diskriminacio".

Estas do pli ĝenerale koncernataj de tiu renkontiĝo la grandega plimulto da esperantlingvanoj, inter ili niaj kamaradoj de SAT kaj de ties fratecaj asocioj. Nia ariĝo estis fondita en Prago en 1921 far progresemaj aktivantoj el diversaj originoj. Ili elektis Esperanton kiel laborlingvon. Ekde tiam SAT sin ankris en la logiko de la Unua Internacio kaj pli eksplicite en la kampo de "la Laboristaro tutmonda" (1a artikolo de la statuto). SAT klare precizigis krome, ke ĝi ne povas esti "partipolitika". Tiu specifo, kiu celis kompreneble la politikaĉon, neniel malebligis ĝis nun la aniĝon de diversaj aktivantoj el variaj originoj : ĉu politikaj, sindikataj aŭ asociaj – ilian ariĝon laŭ frakcioj kaj ilian daŭreblan kunekziston (kiu cetere neniel ekskluzivas la debaton).

Ni finfine memoru, ke en tiu 1a artikolo mem de la statuto, SAT vigle sin distingis de la liberala obskurantismo, klare ambiciante por la tuta homaro ties aliron "al la kiel eble plej alta ŝtupo de civilizo kaj kulturo". Tiel, ekde ĝia naskiĝo, SAT enskribiĝis en la idaro plurisma kaj libereca de 1864. Sed ĝi neniam diseriĝis pro malkonsentoj ajnaj. Ĝi poste ŝuldis sian postvivon al la genio de unu el siaj ĉefaj fondintoj, Eugène Lanti (1879-1947), kies granda toleremo kaj senpartieco egalis nur lian doktrinan rigoron. Hodiaŭ, spite al iu notinda senfortiĝo, SAT daŭre montriĝas kiel ia Unua Internacio, kiu sukcesus postvivi.

Fakte, la internaciismo jam spertis kelkajn fiaskojn, notindajn, kiam SAT kreiĝis. Ni jam scias, ke la Unua Internacio de 1864, plurtendenca, forpasis de kelkaj jardekoj pro politikaj kaj strategiaj malkonsentoj. Poste ekokazis siavice la disfalo de la Dua, social-demokrata, kiu eksplodis komence de la Unua Mondmilito rekte pro la furioziĝo de la eŭropaj naciismoj.

Tiam, en 1919 fondiĝis la Tria, komunisma (Komintern), kiu per la mastrovortoj "disciplino", "kontraŭreformisma" aŭ "kontraŭ-maldekstrisma lukto", ne ĉesis deflankiĝi direkte al la aŭtoritatismo. Somere de 1921, dum esperantlingvaj aktivantoj konstruis la bazon de SAT en Prago, la Kominterno sankciis sian aŭtoritatisman renverson per la eksigo de la konsilantaristoj Gorter kaj Pannekoek. Submetita al Moskvo, ĝi jam perdis ĉian sendependecon. Jam la subpremo de unu nova Komunumo, tiu de Kronstadt, estis okazinta, kun nova procesio da mortintoj kaj deportitoj. Laŭvice de la fiaskoj de tiu internaciismo, endus ankaŭ mencii la Internaciojn laŭ numero "dua kaj duono", "kvar"… finfine iu "kvina", kies naskiĝon certaj aktivantoj ne ĉesas prognozi, kaj kiu povas nur lasi ŝvebi ĉe ni iun dubemon…

Dume, la fondiĝo de SAT en 1921 stampis gravan kvalitan ŝanĝon kompare kun la tradicia inter-naciismo ĉar nia asocio prezentas ja pli ol nuran plian Internacion laŭ numero "No". En 1921, SAT ne forĵetis nepre la internaciismon. Sed tiu grupiĝo tutmonda, sennacieca, laŭ ĝia titolo mem, jam donis al si strukturojn, kiuj celas transpasi tiun nacian fakton. Ja tiu ĉi konsistigas elstaran fenomenon hodiaŭ, kiam la identecaj enfermiĝoj multobliĝas. Kiam ĝi fondiĝis do, SAT inaŭguris la novan tradicion de la alimondismo (ekde 1948, ĝin sekvis samvoje la movado de mondcivitanoj, kies esenco estas tamen senteble malpli proleta).

Hodiaŭ, multaj el ni agnoskas la gravecon de la estonta kongreso de Sankta-Imjero. Tiu ĉi plene enskribiĝas en la prestiĝa tradicio inaŭgurita en 1864. Kelkaj eĉ elvokas tiuteme la renaskiĝon de la Unua Internacio, tiu Fenikso, kiu ĉerpas sian forton en la movado socialisma libereca. Sed tiu ĉi esprimo ja estas pleonasmo, "ververeco", tial ke socialismo, kiu volas esti fidela al siaj originaj principoj, socialismo logika kun si mem, povas esti nur libereca, anti-aŭtoritatema, celante tiun socion organizitan desube-supren, al kiu aspiris ĝiaj fondintaj prapatroj. Nur la malnovega libereca skolo, riĉigita per siaj sennombraj tendencoj, kapablas donaci al la alimondismo la filozofian esencon, kiun ĝi bezonas. Al niaj kamaradoj de la libereca frakcio de SAT, kiuj iros al Sankta-Imjero, tie tutcerte rekuniĝos multaliaj esperantlingvanaj amikoj … Ĝis baldaŭ do !

Noto : Tiu teksto jam aperis en la franca ĉe la ĵurnalo Le Monde libertaire (n° 1677, 14a de Junio 2012). Ĝi tamen ne povas esti konsiderata striktasence kiel tradukaĵo tial ke ambaŭ versiojn mi redaktis samtempe. Nur la franca estis publikigita antaŭ la esperanta.

Djémil Kessous : Raŭmismo kaj novliberalismo (artikolo)

Djemil — 2013-07-06T16:09:30Z

Brueto fantomas tra la tuta Esperantio : Heroldo, fama gazeto de la Civito, delonge ne plu aperis. Tia "eĥo" tute ne ĝojigas min, tial ke en la Esperanto-mondo, ĉiu signo de malfortiĝo pri ajna gazeto, ajna grupo aŭ asocio, estas miaopinie malbona novaĵo. Heroldo estas (estis ?) tamen intime ligata al la "Civito de Esperanto", kiu fontas el la raŭmismo, aparta ismo kiu datumas de pli ol tridek jaroj.

En 1980 okazis en Raŭmo (Finnlando), la 36a Internacia Kongreso de TEJO (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo). Sekve de ĝi, pluraj partoprenantoj decidis publikigi la faman manifeston (http://eo.wikipedia.org/wiki/Manifesto_de_Ra%C5%ADmo), kiu poste alprenis la nomon de tiu urbo. Mi intencas ĉi-poste kritiki kelkajn, tamen ĉefajn, punktojn de tiu manifesto.

La manifesto de Raŭmo estas tre konciza : ununura paĝo povas facile ĝin enteni. Dekomence la junaj manifestantoj trovas iun "kontraŭdiron en la sinteno de la esperantistaro", kiu montriĝas per la ĉeesto de kelkaj ĝiaj laŭdire mitoj : "la dua lingvo por ĉiu, la angla lingvo estas nia malamiko, UNo devas adopti Esperanton, ktp". Tio estas laŭ ili "krizo de identeco"... Tiujn "pracelajn sloganojn" ili kritikas, asertante (dupunkte) ke : "la oficialigo de esperanto estas nek verŝajna nek esenca dum la [19]80-aj jaroj — oni havu alternativajn celojn [1]. La faligo de la angla lingvo estas nek tasko nek zorgo de la esperantistoj. Finfine la angla rolas nur kiel helplingvo, analoge al la franca siatempe (eĉ malpli grave ol iam la franca mem) [2]".

Ni tuj observu, ke la raŭmistoj iel kaptas por si mem la titolon de "Heroldo de Esperanto", sekve de la tuta Esperantistaro, kiun ili traktas iel ĝeneralece, holisme ("oni havu alternativajn celojn"), kvazaŭ ili celus resanigi homon, kiu estus malfeliĉa, eĉ psike malsana, pro ties "krizo de identeco".

Sed ni pli detale komentu pri tiu laŭdire "pracela slogano faligi la anglan lingvon" ? Kiuj celus tion ? Tiuj ne estas multnombraj fakte. Tutcerte en nia kara Esperantio, estas bone konata Lanti, la ĉefa fondinto de SAT, asertinta ke "la sennaciistoj batalas kontraŭ ĉio nacieca ; kontraŭ naciaj lingvoj kaj kulturoj, naciaj kutimoj kaj tradicioj"... Do kontraŭ la angla logike. Jen unu tiel nomata "pracela slogano". Mi konfesu, ke mi ne trovis aliajn tiel radikalajn... Estas aldoninde, ke tiun faman sloganon, skribitan en 1931, vortigis la ĉefa reprezentanto de grupo ariganta kelkajn homojn, la sennaciistojn, kiuj restados minoritato ĉe la anoj de SAT... kaj la SAT-anaro siavice restados minoritato ĉe la tuta Esperantistaro.

Oni cetere povas observi iun formalan analogion inter la manifestoj raŭmistaj, sennaciistaj kaj komunistaj. La tri estas skizaj, eĉ lakonaj. Ĉiuj ili, pli malpli eksplicite, intencas heroldi, do paroli je la nomo de kolektivo : la t.n. komunistoj aŭ la sennaciistoj (ambaŭ "fantomus" tra iu mondo), aŭ, koncerne la raŭmistojn, la tuta Esperantio. Mi tute ne estas raŭmisto, kvankam heterodoksa sennaciisto, ankaŭ heterodoksa komunisto. Mi dume ne pli apogas la manifestanton Marx, kies komunismo "forigas religion kaj moralon", ol Lanti, kies sennaciismo "batalas kontraŭ ĉio nacieca". Koncerne la raŭmistojn, kiel progresema Esperantano, mi ĝisnune sentis min kvazaŭ tute fremda al ilia filozofio, kion mi plue ekspliku.

La subskribintoj evidente pravas pri Zamenhof, kiu neniam proponis kontraŭstari la francan kiel cetere la anglan aŭ alian lingvon, kia ajn ĝi estas. En fragmento famega, kvankam oni ne ĉiam atentege ĝin legas, la bona doktoro Z. precize skribas : "Lingvo internacia deziras nur doni al la homoj de malsamaj popoloj, kiuj staras unu antaŭ alia kiel mutuloj, la eblon komprenadi unu alian, sed ĝi neniel intencas enmiksiĝi en la internan vivon de la popoloj". Li daŭrigas montranta la rindindecon de la timo, "ke lingvo internacia detruos la lingvojn naciajn" (Esenco kaj estonteco..., 1900).

...Kio estis direnda ! Ni povus precizigi, ke la lingvo internacia de Zamenhof, kiun li baze ambicias ja helplingvon por ĉiuj, "neniel intencas enmiksiĝi en la internan vivon de la popoloj"... de ĉiuj… inter ili de la minoritataj, eĉ de la indiĝenaj... Al mondo estonta purigita de ĉiaspecaj hegemonioj, Esperanto ja prezentiĝas kiel la plej kapabla lingvo respekti ĉies kulturojn, kiel eble bremsante la malaperon de la minoritataj. Zamenhof estis antaŭvorte multkulturisto, tute ne egocentra etna kulturisto, kio proksimiĝas al ŝovinismo, al rasismo.

Ni daŭrigu nian legadon. La subskribintoj poste klarigas siajn celojn, nome "disvastigi Esperanton por iom post iom realigi ĝiajn pozitivajn valorojn". Nur kvar el ili estas elnomataj (nome propedeŭtiko por lingvoinstruado, kontaktoj inter ordinaraj homoj, kontaktoj sendiskriminaciaj, novtipa internacia kulturo). Kial tia limigo ? Nian karan Esperantion mi jam komparis kun tiu malriĉa gastejo, en kiu ĉiu trovas, kion ĝi alportas... kaj dispartigas bonvole... Ne ĉiam bedaŭrinde... Eblas al ĉiu, sekve, trovi diversajn "pozitivajn valorojn" (subjektivajn taksojn) de Esperanto, iun el ili ekzemple, kiu ebligas ĝian disvastiĝon al tia aŭ alia medio por la protektado de la minoritataj kulturoj, ĉe kies anoj eblas varbi novajn amikojn. Kelkaj Esperantistoj, kiuj agadas tiukampe, faras bonegan laboron miaopinie (mi ĉefe pensas ĉi tie al nia kamarado Renato Corsetti pro ties senlaca aktivo direkte al minoritatoj).

La junaj manifestantoj aldonas : "Lige kun la lasta valoro [la "novtipa internacia kulturo"], ni emfazas ke la serĉado de propra identeco igis nin koncepti esperantistecon kvazaŭ la aparteno al mem elektita diaspora lingva minoritato".

...Tie ni ne staras fore de iu "elektita popolo". Montriĝas klara, per tiu elvokita diasporo, la analogio al la tradicia historio de la juda popolo, delonge disigita, vagadanta tra la tuta mondo serĉante ian denovan kuniĝon. La t.n. "Esperantistaro" estus iu kvazaŭ-popolo, kun ties historio jam sufiĉe ampleksa (krome kun ties laŭdire "krizo de identeco"). La raŭmistoj, do, inventas Esperanto-popolon, samkiel la cionistoj de la 19a jarcento elpensis la judan popolon (vd. la trafan studaĵon de Ŝlomo Sand multlingve resumitan ĉe http://en.wikipedia.org/wiki/The_Invention_of_the_Jewiŝ_People). Nur mankus al tiu popolo institucioj por igi ĝin nacio. Sed en la menso de la raŭmistoj, temas pli precize pri preskaŭ- aŭ kvazaŭ-nacio. La Manifesto konkludiĝas per tiu fama konfeso : "Ni kredas ke la unua jarcento de Esperanto pruvis la taŭgecon de la lingvo por esprimi ĉion ; meze de la 80-aj jaroj, komence de la dua jarcento, ni devos ekmontri al la mondo ke ni kapablas ankaŭ diri ion - ion kulture originalan kaj internacie valoran".

...Ĉiuj maljunaj Esperantistoj, kiuj aktivis ĝis la jaroj 1980, ja devus esti dankemaj al la junaj raŭmistoj, kiuj tiam subite ekalvenis por diri ion kulture originalan kaj internacie valoran. Neniel en siaj reciprokaj manifestoj, la sennaciistoj de Lanti aŭ la komunistoj de Marx aŭdacintus publikigi saman, eĉ proksiman, diron. Kvazaŭ la Esperanto-kulturo estus atendinta la komencon de la 1980aj jaroj kaj la raŭmistojn por reale naskiĝi tute preta el la cerboj de tiuj junuloj. "Antaŭ ni la malklaro, post ni la diluvo" (laŭ la Sankta-Imjerano Frédéric Moser)... La raŭmistoj sin volas do elito. Ili celas konsistigi la embrion, la kernon, de la estonta movado, kiu resanigu, rehabilitu la ĝisnunan malfeliĉan Esperantistaron, tiun "mem elektitan diasporon" suferantan pro "krizo de identeco".

...Tiu fermenta raŭmisma kerneto konsistigu novan majonezon... La sekvon de tiu historio oni konu. Tre resume : en 1996 la kontestita "transdono" de la fama Esperanto gazeto Heroldo al LF-Koop (kvazaŭ oficiala organo de la raŭmismo), la forviŝo de ĝia tradicia "eksmodiĝinta" subtitolo Esperanto triumfonta, poste la "Pakto por la Esperanta Civito" (1998), la posta t.n. "konstitucio" proklamita en Sabloneto (Italio, 2001) kun la laŭdire "suvereneco" de tiu "mem elektita" esperanto-popolo, ties "jura personeco", ties "institucioj" trakopiitaj, paŭsitaj el la tradicia ŝtat-naciismo, iuj eĉ simiitaj el la Roma Respubliko (vd. http://www.esperantio.net/index.php?id=15). Kio ankaŭ karakterizas tiun historion estas la senĉesaj kritikaj komentoj, iuj dirus "klaĉoj", kiun tiu grupeto daŭrigis kontraŭ almenaŭ du ĉefaj Esperanto organizoj, UEA kaj SAT. Tia agresema konduto estas cetere iel logika fenomeno de sinasertado. Omnis determinatio est negatio (Spinoza) : iam SAT-anoj same faris rilate al "neŭtraluloj" (tamen ne tiagrade).

Antaŭ ol konkludi, endas rapide observi la historiajn cirkonstancojn de la 1970-80aj jaroj, momento kiam naskiĝas la raŭmismo. Tio helpos al ni klarigi la aferon. Tiun periodon, fakte, markas la granda impeto de la liberalismo, pli precize anglo-saksa. Kelkajn gravajn eventojn oni skize observu tiukadre.

En marto 1973 la Usona potenco draste kaj definitive disfaligas Bretton-Woods, la internacian monan traktaton de la postmilito. Ses monatojn poste reale ekas la seriozaj aferoj. La 11an de septembro, la generalo Pinochet, teleregita de la novliberalismaj "Chicago Boys", renversas la socialistan ŝtaton de Ĉilio. Tuj poste la unu nafta ŝoko definitive fermas la Oran Epokon de la kapitalismo. Sep jarojn poste, en 1980, la precizan daton de la manifesto de Raŭmo, S-ro Milton Friedman, ĉefpensisto de la Boys kaj papo de la novliberalismo, estas akceptita de la Ĉina ŝtatestro Deng Xiaoping en Pekino. Ĉinio inaŭguras iun Ondegon. Ĝi fariĝas la unua "komunisma" lando, kiu adoptas la novan liberalan ekonomion... Necesos atendi la finon de tiu jardeko por ke la cunamo reale senkateniĝas. Tiam, kiel domenaĵoj, multnombraj landoj konvertiĝas al la nova ekonomio, ĉu bonvole, ĉu ne : en Centra Eŭropo, Sovetunio, Balkanio, Sud-Afriko… Sed jam antaŭe, la liberalismo enigis ĉies mensojn. Reagan kaj Thatcher estas venkintaj de la eko de la 1980aj jaroj... Kaj tiuj, kiuj ne volas sekvi la tiaman fundamentan historian fluon, devos sperti la trudan militisman eksportadon de tiu sistemo.

... Jen la historia kadro de la raŭmismo. Pri ties naskiĝperiodo multaj gravaj historiaĵoj estus ankaŭ menciendaj : la ĝenerala forlaso de ĉia espero pri alternativa socio, la nov-konservativismo, la ĉiaspeca identeca fenomeno, finfine la multobliĝo de naci-ŝtatoj ĉefe en Sud-Eŭrazio (de Balkanoj ĝis la Ĉina landlimo), jam orkestrita de Okcidento. La rilataj naciismoj kompreneble ne ĉesis tiutempe multobliĝi kaj akriĝi. Sed mi tute ne intencas ĉi tie ĵeti ŝtonegon sendistinge al ĉiaj naciismoj, kiel iam faris Lanti, aŭ nur al la tuta raŭmismo

...Ĉar la naciismo montriĝas ja kompleksa afero, kontraŭeca mondkoncepto, kiu entenas erojn politikajn kaj kulturajn inter aliajn. Kiel la franco Jean Jaurès oni povas esti sindonema, aperta naci-socialisto (antaŭnome), aŭ rasisma kiel la germano Hitler. Mi ĉefe tute ne intencas esti malamiko al la toleremaj kulturaj naciistoj : mia sennaciismo estas ĉefe senpolitikismo... afero klarigota.

La kazo de la raŭmismo estas cetere iom kompleksa. Tiu tendenco unue montriĝas kiel ia tendenco de la Esperanto-movado sinfermi, kongrue kun la karakteriza pesimismo de nia epoko. Krome, tuttakorde kun ties naciisma fluo, ĝi situas malrespekte al la fama averto de Zamenhof kontrau la "neprudentaj nacionalismoj de malfortuloj" (vd. la tiel "neprudentaj" rilatoj de la Civito kun la afrika mikro-ŝtato de Kabindo). Kiel dirite, mi persone sentas min kvazaŭ fremda al la nuna raŭmismo, ankoraŭ pli radikale al ĝiaj flankoj elitisma kaj politikisma. Pri ĝia kultura aspekto, mi humile konfesu mian grandan malscion. Ni tamen sciu, ke la "novtipa internacia kulturo" jam ekzistis en Esperantio ja antaŭ Raŭmo. Oni povas imagi, ke subskribinte tian manifeston kaj poste plu forenirante, kelkaj junaj homoj fariĝis kvazaŭ enkarcerigitaj en la erara vojo en kiun ili senpripense eniris... Ĉiakaze estintus pli oportune labori al grandigo de la Esperanta kuko, alloga frandaĵo, ol provi kreskigi sian parton malprofite al la najbaroj.

Nun, precize kvardek jarojn post ĝia eko, en la momento kiam la novliberalisma cunamo feliĉe spirmankas, mi sincere deziras plenan sukceson al tiuj raŭmistoj, kiuj bonvolos rigardi alfronte la problemon, unuflanke daŭre laborantaj pri la kultura flanko de sia agado, aliflanke malfidantaj la politikisman mondon kun ties danĝeroj. Verŝajne, kelkaj drastaj reformoj prezentiĝos al ili frue aŭ ne. Ja tiu ĝismedola malfido al la tradicia politiko, klare starigita kiel statuta regulo, ebligis al tiu maljuna kleriga asocio fondinta en 1921, SAT, daŭradi ĝisnune.

Djémil Kessous

P.S. Tiun artikolon sekvos alia, samspeca, kritike studante alian ismon, kiun la esperantistoj bone konas : la sennaciismon. Por iu filozofia studado de la raŭmismo, oni utile konsultos mian kritikan artikolon : Raŭmismo kaj postmodernismo.

Albert Camus : Letero al alĝeria aktivulo

Djemil — 2012-01-01T11:12:54Z

Antaŭparoleto de la tradukinto

En 1955, nur kelkajn monatojn post la eko de la alĝeria milito, Mohamed el Aziz Kessous, mia patro, lanĉis dusemajnan ĵurnalon, "Communauté Algérienne" (Alĝeria Komunumo), kiu celis transpasi la fanatikismojn de ambaŭ kampoj helpante la kreiĝon de plurisma alĝeria komunumo.

La letero de Albert Camus aperis en la unua numero de tiu ĵurnalo, la unuan de oktobro 1955, post ses monatoj de tiu milito, kiu devis okazigi centojn de miloj da mortintoj (letero poste publikigita en la libro
"Actuelles III", Gallimard, 1958, p. 125. k.c.).

Pro iliaj trafaj provlegadoj, mi ege dankas Michel Duc Goninaz, Nikolao Gudskov, Gary Mickle (ĉefe), Rikardo Schneller, Jakvo Schram, Serge Sire kaj Johano-Luko Tortel.

Djémil Kessous

Mia kara Kessous

Kamuso en 1957

Mi trovis viajn leterojn revene post ferioj kaj mi timas, ke tre malfrue alvenas mia konsento. Ĝin diri al vi mi tamen bezonas. Ĉar vi facile min kredos, se mi diras al vi, ke ĉi-momente Alĝerio min doloras samkiel pulmo onin doloras. Kaj depost la 20a de aŭgusto mi pretas senesperi.

Supozi, ke la francoj de Alĝerio povas nun forgesi la masakrojn de Philippeville (Filipvil) kaj de aliloke, estas nenion scii pri la homa koro. Supozi male, ke post ĝia eko la subpremo povas instigi fidon kaj estimon al Francio ĉe la araba amaso estas alia speco de frenezeco. Do jen ni estas kontraŭstarigitaj unu la alian, dediĉitaj al kiel eble pleja sinsuferigo, tute senkompate. Tiu ideo estas al mi neeltenebla kaj hodiaŭ venenas ĉiujn miajn tagojn.

Tamen, vi kaj mi, kiuj tiom similas, de sama kulturo, partoprenantaj en la sama espero, fratecaj de tiom longe, unuiĝintaj en la amo, kiun ni dediĉas al nia tero, ni scias, ke ni ne estas malamikoj, kaj ke ni povus feliĉe kune vivi sur tiu tero, kiu estas nia. Ĉar nia ĝi estas kaj mi ne pli povas ĝin imagi sen vi kaj viaj fratoj, ol vi, sendube, ĝin disigi de mi kaj de miaj similuloj.

Vi bonege ĝin diris, pli bone ol tio, kion mi diros : ni estas kondamnitaj kune vivi. La francoj de Alĝerio, pri kiuj mi dankas vin pro via memorigo, ke ili ne ĉiuj estas grandbienuloj sangosoifaj, ĉeestas en Alĝerio de pli ol unu jarcento kaj ili estas pli ol unu miliono. Nur tio sufiĉas por diferencigi la alĝerian problemon de la problemoj, kiuj staras en Tunizio kaj en Maroko, kie la franca setlado estas relative malmultnombra kaj freŝa. La "francan fakton" oni ne povas forviŝi en Alĝerio kaj la revo pri subita malapero de Francio estas infaneca. Sed inverse, nek pli estas tialoj por ke naŭ milionoj da araboj vivu sur sia tero kiel forgesitaj homoj : la revo pri araba amaso neniigita por ĉiam, silenta kaj servutigita, estas ankaŭ tiel delira. Per radikoj tro malnovaj kaj tro vivemaj, la francoj estas tiel ligitaj ĉe la alĝeria tero, ke oni povus pensi ilin elradikigi de ĝi. Sed laŭ mi, tio ne donas al ili la rajton distranĉi la radikojn de la kulturo kaj de la vivo arabaj. Mian tutan vivon mi defendis (kaj vi scias tion, kio meritigis al mi la ekziliĝon el mia lando), la ideon ke vastaj kaj profundaj reformoj necesas ĉe ni. Tion oni ne kredis, oni daŭrigis la revon pri la potenco, kiu daŭre sin kredas eterna kaj forgesas, ke la historio daŭre antaŭeniras ; kaj pli ol iam ajn necesas tiuj reformoj. Kiujn vi indikas, tiuj prezentas ĉiakaze unuan strebon, nemalhaveblan, senprokraste ekindan, nur kondiĉe, ke oni ne ĝin malebligus, ĝin dronigante en la francan sangon aŭ en la araban sangon.

Sed ĝin aserti hodiaŭ, kion mi scias laŭsperte, estas sin transporti en la "nenieslandon" ("no man's land") inter du armeoj, kaj inter la kugloj prediki, ke la milito estas trompaĵo kaj, ke la sango, se ĝi foje antaŭenirigas historion, ĝin antaŭenirigas al ankoraŭ pli da barbareco kaj mizero. Kion tiu, kiu per sia tuta koro, per sia tuta peno, aŭdacas ĝin krii, kion tiu ĉi povas esperi aŭdi responde, se ne la mokadojn kaj la ampleksigitan krakadon de la armiloj ? Kaj tamen, endas ĝin krii tial ke vi persone proponas tion fari, mi ne povas lasi vin entrepreni tiun frenezan kaj necesan agadon sen diri al vi mian fratecan solidarecon.

Jes, la esenco estas vivteni, tiel malgrandan, kiel ĝi estas, la lokon de la ankoraŭ ebla dialogo ; la esenco estas revenigi la paŭzon, tiel fajnan, tiel fuĝeman, kia ĝi estas. Kaj por tio, endas ke ĉiu el ni prediku al siaj similuloj la repaciĝon. La senpardonaj masakroj de francaj civiluloj sekvigas aliajn detruojn tiel stultajn, faritajn kontraŭ la persono kaj la posedaĵoj de la araba popolo. Tio pensigas pri frenezuloj, ekfurioziĝintaj, konsciaj pri la perforta kuniĝo, de kio ili ne povas sin liberigi, kiuj decidus de tio fari mortigan brakumon. Devigitaj kunkune vivi, kaj malkapablaj unuiĝi, ili almenaŭ decidas kunkune morti. Kaj tial ke ĉiu el ambaŭ, per siaj transpaŝoj, fortigas la sinpravigojn, kaj la transpaŝojn, de la alia, la mortotempesto, kiu defalis sur nian landon, povas nur kreski ĝis la ĝenerala detruo. Dum tiu senĉesa eskalada konkuro, la incendio antaŭeniras, kaj morgaŭ Alĝerio estos tero de ruino kaj de morto, kiun neniu potenco el la mondo kapablos restarigi dum tiu ĉi jarcento.

Tiun eskaladon endas do haltigi kaj jen troviĝas nia devo, tiu de ni ambaŭ, araboj kaj francoj, kiuj rifuzas reciproke malteni al ni la manojn. Ni francoj, devas lukti por malebligi, ke la subpremo aŭdacu esti kolektiva kaj por ke la franca leĝo konservu signifon malavaran kaj klaran en nia lando ; por memorigi al niaj similuloj ties erarojn kaj la devojn de granda nacio, kiu ne povas, sen degeneri, respondi al ksenofobiaj masakroj per samegala furioziĝo ; finfine por aktivigi la alvenon de necesaj kaj decidigaj reformoj, kiuj relanĉos la franca-alĝerian komunumon sur la vojo al estonteco.

Vi araboj, devas viaflanke senlace montri al viaj samgentanoj, ke la terorismo, kiam ĝi mortigas civilulojn, krom prave dubigi pri la politika matureco de homoj, kiuj kapablas pri tiaj faroj, nur plie firmigas la kontraŭ-arabajn fortojn, valorigas ties argumentojn, kaj ŝtopas la voĉojn de la liberala franca opinio, kiu povus trovi kaj adoptigi la solvon de la akordiĝo.

Oni respondos al mi, samkiel al vi, ke la akordiĝon oni preterpasis, ke la ĉeftemo estas militi kaj venki. Sed vi kaj mi scias, ke tiu milito ne havos realajn venkantojn kaj, ke poste samkiel antaŭe, ni devos ankoraŭ, kaj daŭre, kune vivi sur la sama tero. Ni scias, ke niaj destinoj estas tiagrade ligitaj, ke ĉiu faro de unu kondukas la rebaton de la alia, ĉar la krimo sekvigas la krimon, la frenezo respondas al la demenco, kaj ke finfine, kaj ĉefe, la sindeteno de unu estigas la sterilecon de la alia. Se vi, arabaj demokratoj, viaflanke fiaskos en via tasko de repaciĝo, niaj reciprokaj agadoj, tiuj de liberalaj francoj, estos dekomence dediĉitaj al la fiasko. Kaj se ni malfortiĝos antaŭ nia devo, senkompata milito forportos viajn povrajn parolojn en la vento kaj la flamoj.

Jen kial mi staras tiom solidarece kun tio, kion vi intencas fari, mia kara Kessous. Mi deziras al vi, mi deziras al ni bonŝancon. Mi volas kredi, tutnepre, ke la paco leviĝos de niaj kampoj, de niaj montaroj, niaj marbordoj, kaj ke finfine tiam, araboj kaj francoj, repaciĝintaj en la libereco kaj la justeco, plenumos la strebon forgesi la sangon, kiu ilin disigas hodiaŭ. Tiun tagon ni, kiuj estas kune ekzilitaj per la hato kaj la malespero, kune retrovos hejmlandon.

Originala (franclingva) teksto sur la retejo de SAT-Amikaro :

– Albert Camus : lettre à un militant algérien